Zadyszka może oznaczać kłopoty

Każdy z nas od czasu do czasu miewa zadyszkę, choćby po pogoni za uciekającym autobusem. Mało kto jednak wie, że medyczna nazwa niewinnej zadyszki to duszności – a to brzmi już zdecydowanie groźniej. Kiedy zadyszka świadczy o braku kondycji, a kiedy jest objawem poważnej choroby?

Nawet jeśli na co dzień nie martwimy się brakiem kondycji i leniwym, kanapowym trybem życia, boleśnie przypominamy sobie o tym za każdym razem, gdy zepsuje się winda albo gdy sytuacja zmusi nas do biegu. Zadyszka (duszności) to subiektywne odczucie niemożności złapania oddechu, któremu może towarzyszyć ucisk w gardle i przyspieszona akcja serca. Taki stan zazwyczaj trwa bardzo krótko, bo zaledwie kilka minut. Gdy oddech się wyrównuje, serce przestaje bić na alarm, a zmęczone wysiłkiem mięśnie się rozluźniają, zazwyczaj zdążymy pomyśleć: „trzeba zacząć ćwiczyć” i… zapominamy. Aż do następnej awarii windy.


Choć zadyszka wysiłkowa to sprawa zupełnie naturalna i rzeczywiście nie trzeba się nią szczególnie przejmować (choć lepiej, byśmy łapali ją po kilku kilometrach biegu, a nie po „wspinaczce” na drugie piętro), czasami zdarza się, że zwiastuje poważne problemy zdrowotne. Gdy duszności pojawiają się często, w dodatku w stanie spoczynku lub przy bardzo niewielkim wysiłku, być może mamy do czynienia z pierwszymi objawami schorzeń układu oddechowego, krążenia, nerwowego lub zaburzeń o naturze psychogennej. Wszystkie wymagają starannej diagnostyki i leczenia.


Zaburzenia układu oddechowego

Najbardziej charakterystycznym objawem duszności spowodowanych chorobami układu oddechowego jest tzw. stridor, czyli głośny szmer wdechowy, słyszalny jako świst. Jego przyczyną są zwężone drogi oddechowe, a towarzyszy zazwyczaj takim chorobom, jak:

  • zapalenie płuc,
  • gruźlica płuc,
  • pylica,
  • porażenie nerwu krtaniowego,
  • zapalenie lub kurcz krtani.


Czytaj też:

Choroba pod lupą. Zapalenie płuc – objawy, leczenie

Zwykła, wydawałoby się niewinna zadyszka już przy lekkim wysiłku, a także np. w wyniku zmiany temperatury otoczenia, to bardzo częsty, wczesny zwiastun przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. POChP dotyczy przede wszystkim palaczy, w tym palaczy biernych, czyli osób narażonych na wdychanie dymu, a także mieszkańców bardzo zanieczyszczonych terenów. Choruje na nią około 2 mln Polaków (w większości po 40. roku życia), z czego zaledwie jedna czwarta ma postawioną diagnozę. Choroba długo pozostaje w ukryciu. Po okresie symptomów wyłącznie pod postacią zwyczajnej zadyszki duszności zaczynają pojawiać się częściej i bez wyraźnej przyczyny, nawet w stanie spoczynku. Towarzyszy im też uczucie ciasnoty w klatce piersiowej oraz uporczywy kaszel o charakterze przewlekłym. Rodzaj kaszlu i wygląd plwociny (może zawierać krew i ropę) to dla lekarza sygnał, w jakim stadium jest choroba.


Czytaj też:

Kaszel suchy, drapanie w gardle. Przyczyny i sposoby na suchy kaszel

Mokry kaszel – domowe sposoby, przyczyny, leczenie. Jak odróżnić kaszel mokry od suchego?


Zaawansowana POChP może prowadzić do sinicy spowodowanej spadkiem saturacji (wysycenia krwi tlenem), często towarzyszy jej też depresja, utrata masy ciała, jadłowstręt, a nawet omdlenia spowodowane kaszlem. Jest chorobą nieuleczalną i postępującą, pomoc lekarska polega wyłącznie na spowolnieniu postępowania objawów i polepszeniu komfortu życia pacjentów.


Zdarza się, że objawy POChP bywają przypisywane astmie oskrzelowej (również wywołującej duszności), podczas gdy choroby te wymagają zupełnie innych metod leczenia. Leczenie astmy to przede wszystkim eliminowanie powodujących ją alergenów, choroba ta ma też na szczęście tendencję do zanikania wraz z wiekiem pacjenta. Przy POChP niestety im później, tym gorzej.


Schorzenia układu krążenia

Występowanie duszności, zazwyczaj typu wdechowego, często towarzyszy wrodzonym i nabytym chorobom serca i naczyń, takim jak lewokomorowa niewydolność serca, wady zastawki dwudzielnej, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, miażdżycowe zwłóknienie mięśnia serca, wady zastawki aortalnej, wrodzone wady serca z przeciekiem ze strony prawej na lewą.


>>> Dieta na nadciśnienie i domowe metody na wysokie ciśnienie – najważniejsze zasady


Charakterystyczne dla zadyszki na tle sercowym może być nasilanie się objawów w pozycji leżącej i ulga w pozycji pionowej, wielu pacjentów skarży się na najsilniejsze objawy duszności nocą, przy ułożeniu na lewym boku.


Niektóre z pozostałych chorób układu krążenia, którym zawsze towarzyszą poważne problemy z oddychaniem, to zator tętnicy płucnej (duszności ostre), nawracająca zatorowość płucna (duszności przewlekłe) i tamponada serca (duszność narastająca w ciągu kilku godzin lub dni), będąca stanem nagłego zagrożenia życia.


Zadyszka może pojawiać się u osób z anemią (niedokrwistością), a cukrzycy powinni być na nią szczególnie wyczuleni, gdyż może być u nich jedynym objawem zawału serca (w przeciwieństwie do innych pacjentów cukrzycy nie odczuwają bólu w klatce piersiowej z powodu neuropatii cukrzycowej).


Duszności psychogenne

To zupełnie naturalne, że w sytuacji silnego stresu organizm reaguje przyspieszonym oddechem i szybszą akcją serca. Jeśli takie sytuacje zdarzają się rzadko, a organizm szybko odzyskuje równowagę, nie ma powodu do niepokoju. Gorzej, gdy człowiek narażony jest na stres przewlekły, a uczucie duszności pojawia się często i towarzyszy mu np. ucisk w klatce piersiowej, kłucie w okolicy serca, nieprawidłowa praca jelit, silny ból głowy czy kołatanie serca. Może to świadczyć o nerwicy lękowej, której nie wolno lekceważyć.


Doraźnym ratunkiem dla osoby z napadem duszności na tle nerwowym może być uspokojenie oddechu poprzez wdechy i wydechy do papierowej torby, na dłuższą metę potrzebna jednak będzie pomoc specjalisty – choremu pomogą środki uspokajające lub psychoterapia.


Zadyszka a kręgosłup

Jeśli płytki oddech i trudności w nabraniu powietrza nie pojawiają się w czasie aktywności fizycznej, lecz np. po zmianie pozycji ciała przy komputerze, może to być spowodowane zwyrodnieniem lub skrzywieniem kręgosłupa w odcinku piersiowym. Nie każdy zdaje sobie sprawę z własnych wad postawy, wielu – mimo świadomości – nic z tym nie robi. Skutkiem może być ucisk narządów wewnętrznych, zwłaszcza płuc i serca, a w rezultacie ból i ryzyko poważnych komplikacji zdrowotnych, jak choćby hiperwentylacja (efekt zbyt szybkiego, nieprawidłowego oddechu to niedotlenienie, czasami brane za zaburzenia natury emocjonalnej). Poza wizytą u ortopedy i – być może – rehabilitacją warto dbać o prawidłową postawę ciała w czasie pracy przy biurku i przerywać ją co jakiś czas ćwiczeniami.


Jakie badania na zadyszkę?

Jeśli zadyszka pojawia się zbyt często i bez wyraźnej przyczyny, warto wykonać kilka badań diagnostycznych, które pomogą znaleźć źródło problemu. Lekarz POZ po dokładnym wywiadzie lekarskim prawdopodobnie zleci morfologię krwi, lipidogram i oznaczenie poziomu TSH. Przydatne w ustaleniu diagnozy mogą być również m.in. spirometria, gazometria, EKG serca (lub EKG metodą Holtera), RTG klatki piersiowej (płuc), bronchoskopia. Terapia duszności polega przede wszystkim na usunięciu ich przyczyny, dlatego w większości przypadków konieczne będzie leczenie specjalistyczne (np. w poradni alergologicznej, kardiologicznej czy pulmonologicznej). Niektórzy pacjenci (np. cierpiący na POChP) mogą uczestniczyć w rehabilitacji oddechowej, która poprawia wydolność wysiłkową i zmniejsza częstość hospitalizacji z powodu zaostrzeń objawów.


Natychmiast wezwij pomoc, jeśli:

  • duszności nie pozwalają na wypowiedzenie całego zdania, a jedynie pojedynczych, urywanych słów,

  • dusznościom towarzyszą silne zawroty głowy, uczucie zamroczenia, senności,

  • ucisk w klatce piersiowej jest bardzo silny i bolesny,

  • tętno przekracza 120 na minutęw plwocinie pojawia się krew.


Czytaj więcej:


Fot. Pixabay

Autor: Kamila Śnieżek