W rozmiarze xxl

Problem nadwagi i otyłości nie dotyczy - jak się powszechnie wydaje - tylko Amerykanów. Pacjenci zgłaszający się do apteki często nie zdają sobie sprawy, jakie niebezpieczeństwo niesie ze sobą zwiększona waga ciała.

Nadwaga i otyłość to poważny problem zdrowotny i ekonomiczny wielu rozwiniętych krajów świata, który stale gwałtownie narasta - tylko w ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba otyłych na świecie wzrosła z ok. 200 mln do prawie 300 mln osób. O otyłości mówi się już jako pandemii XXI wieku. Problem ten dotyka także naszych rodaków. Według danych z ogólnopolskich badań przeprowadzonych przez Instytut Żywności i Żywienia występuje on już u 50-60 proc. dorosłych oraz 12,4 proc. dzieci w wieku 1-18 lat, a leczenie otyłości i jej powikłań pochłania w Polsce 21 proc. budżetu przeznaczonego na ochronę zdrowia.


Bagatelizowanie problemu

Nasi pacjenci otyłość zwykle utożsamiają z utratą smukłej sylwetki oraz zmniejszeniem sprawności fizycznej i najczęściej z tych powodów podejmują odchudzanie. Bagatelizowanie otyłości jest przypadłością powszechną również wśród lekarzy, co sprawia, iż pacjent pozostawiany jest sam sobie. Rysuje się tu więc wyraźnie pole do wdrożenia lub zintensyfikowania już prowadzonej opieki nad takimi pacjentami przez nas, aptekarzy. Powinniśmy uświadamiać pacjentom, że otyłość nie jest jedynie problemem kosmetycznym, a przewlekłą chorobą (kod ICD-10 nr E66), która stanowi poważny problem ze względu na liczne zagrożenia dla zdrowia. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt wyższych wydatków na leczenie i rehabilitację osób otyłych oraz różne świadczenia społeczne, choćby z powodu inwalidztwa.

Te wszystkie wymienione powyżej skutki otyłości skłoniły Radę Europy (przy współdziałaniu z WHO) w 2004 r. do wydania rezolucji wzywającej kraje członkowskie do zaprogramowania, wdrożenia i ewaluacji działań na rzecz poprawy stanu zdrowia społeczeństw poprzez promocję właściwej diety i zwiększenie aktywności fizycznej, a przeciwdziałanie otyłości stało się jednym z 12 priorytetów zdrowotnych wyznaczonych przez Ministra Zdrowia na lata 2007-2015. Wobec tak wyraźnego zawołania nie możemy być obojętni jako pracownicy służby zdrowia i powinniśmy umieć zdiagnozować otyłość u pacjenta, zdefiniować jej przyczyny oraz poinformować pacjenta o możliwych metodach leczenia.


Rozpoznanie otyłości

Podstawę rozpoznania i klasyfikacji otyłości stanowi wskaźnik BMI. Prawidłowy BMI u dorosłych wynosi 18,5-24,9 kg/m2, a o nadwadze świadczy BMI 25,0-29,9 kg/m2. Otyłość rozpoznaje się przy BMI ≥ 30 kg/m2. W zależności od nasilenia (BMI) wyróżnia się otyłość: I stopnia - 30-34,9, II stopnia - 35-39,9 i III stopnia (skrajna) - ≥ 40 kg/m2.
W badaniu podmiotowym należy uwzględnić:

• zmiany masy ciała od dzieciństwa, przez okres dojrzewania płciowego, po życie dorosłe, zwracając uwagę na tempo (równomierne albo skokowe) przyrostu masy ciała i towarzyszące okoliczności,

• otyłość w rodzinie (czynniki genetyczne),

• zwyczaje żywieniowe rodziny i zachowanie żywieniowe: reakcje na stres, emocje pozytywne i negatywne, epizody żarłoczności,

• aktywność fizyczną (styl życia, praca zawodowa, tolerancja wysiłku),

• dotychczasowe wyniki prób zmniejszenia masy ciała (okoliczności powodzeń i niepowodzeń),

• dolegliwości wynikające z powikłań otyłości,

• istnienie zaburzeń psychicznych związanych z otyłością, takich jak depresja,

• motywację do zmniejszenia masy ciała i ograniczenia, jakie mogą napotykać próby osiągnięcia tego celu (związane z pracą zawodową, stylem życia, sytuacją ekonomiczną, współwystępującymi chorobami i ich leczeniem),

• przyjmowanie leków przyczyniających się do wzrostu masy ciała: octan medroksyprogesteronu, glikokortykosteroidy, leki przeciwdepresyjne, neuroleptyki (pochodne fenotiazyny i butyrofenonu), niektóre leki hipotensyjne (β-blokery, α-blokery, klonidyna), insulina, pochodne sulfonylomocznika.

Każdemu pacjentowi z otyłością należy polecić wykonanie badań w kierunku czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz uświadomić istnienie chorób, których objawem jest otyłość: zespół Cushinga, zespół wielotorbielowatych jajników, niedoczynność tarczycy, niedoczynność przysadki, organiczne uszkodzenia podwzgórza, zespół Turnera i in.


Leczenie niefarmakologiczne

Do leczenia kwalifikują się osoby z nadwagą i z I stopniem otyłości. Sukcesem w leczeniu zachowawczym jest zmniejszenie masy ciała o 10 proc. i utrzymanie jej przez dłuższy czas. Jest to możliwe dzięki postępowaniu niefarmakologicznemu, gdzie podstawową metodą jest leczenie dietetyczne. Dowóz energii powinien być mniejszy od zapotrzebowania o 500-1000 kcal/d oraz należy ograniczyć ilość spożywanych tłuszczów, uzupełnić dietę warzywami, owocami i pokarmami resztkowymi oraz regularnie spożywać posiłki. Kolejnym ważnym aspektem jest wysiłek fizyczny. Osoby otyłe powinny systematycznie wykonywać ćwiczenia aerobowe (≥ 30 min dziennie umiarkowanego wysiłku, np. szybkie chodzenie). Wysiłek fizyczny zwiększa zużycie energii, termogenezę poposiłkową i wydolność fizyczną. Pomaga także utrzymać lub zwiększyć masę mięśni podczas stosowania diety ubogokalorycznej, zapobiega zjawisku odbicia (efekt jo-jo), a także poprawia nastrój, łagodząc stres.

Nawet niewielka aktywność fizyczna jest lepsza od żadnej i stanowi nieodłączny element kompleksowego leczenia otyłości, jest też niezbędna do utrzymania zmniejszonej masy ciała. Niemniej sam wysiłek fizyczny (bez leczenia dietetycznego) może nie być skuteczny w zmniejszaniu masy ciała. Do leczenia niefarmakologicznego można również włączyć psychoterapię. Doradza się chorym przyjmowanie prostych celów i dążenie do nich stopniowo, drobnymi krokami oraz prowadzenie dzienniczka, w którym odnotowują spożywane pokarmy, podejmowany wysiłek i masę ciała (np. na wykresie).


Leczenie farmakologiczne

Leki stosuje się u osób, u których nie udało się wystarczająco zmniejszyć masy ciała za pomocą metod niefarmakologicznych, które trzeba kontynuować w czasie farmakoterapii. Farmaceuta powinien udzielić pacjentowi jasnych informacji na temat farmakoterapii stosowanej w profilaktyce i leczeniu nadwagi i otyłości, doradzając mu środki dostępne bez recepty oraz informując o preparatach na receptę.

Autor: mgr farm. Karol Tarasiński

Komentarze