​Torbiel na jajniku – objawy, leczenie, torbiel jajnika a rak

Torbiel jajnika (cysta na jajniku) jest chorobą polegającą na występowaniu patologicznej zmiany otoczonej cienką ścianą w obrębie jajnika. Nie każda torbiel na jajniku jest zagrożeniem dla zdrowia – torbiele mogą mieć charakter łagodnej zmiany (łagodne guzy jajnika) lub zmiany złośliwej (rak jajnika). Jakie są objawy torbieli na jajniku? Jak leczyć tę dolegliwość?

Torbiel jajnika (cysta na jajniku) jest chorobą polegającą na występowaniu patologicznej zmiany otoczonej cienką ścianą w obrębie jajnika. Nie każda torbiel na jajniku jest zagrożeniem dla zdrowia – torbiele mogą mieć charakter łagodnej zmiany (łagodne guzy jajnika) lub zmiany złośliwej (rak jajnika). Jakie są objawy torbieli na jajniku? Jak leczyć tę dolegliwość?

Co to jest torbiel?

Torbiel (inaczej: cysta, łac. cystis) to patologicznie wytworzona w organizmie przestrzeń otoczona przez cienką ścianę. Najczęściej torbiele składają się z komory (lub kilku komór) wypełnionych galaretowatą treścią, krwią lub płynem. Ze względu na budowę torbiele można podzielić na:


  • torbiele rzekome (nie są to zmiany nowotworowe, nie posiadają wyściółki nabłonkowej)
  • torbiele prawdziwe (otoczone ścianką - nabłonkiem)
  • torbiele krwotoczne (w przypadku tego typu torbieli zamiast płynu torbiel wypełnia krew lub mieszanina krwi i płynu).


Ze względu na przyczynę powstawania torbiele można podzielić na:


  • torbiele surowicze (tzw. proste)
  • torbiele endometrialne (mogą powstawać w przebiegu endometriozy, tzw. torbiele czekoladowe)
  • torbiele dermatoidalne (tzw. torbiele skórzaste).


Czy torbiele na jajniku są groźne?

Torbiel jajnika może być zarówno łagodną zmianą, jak i stanowić złośliwą odmianę guza jajnika. W diagnostyce i rozpoznaniu rodzaju zmiany wykonywane są badania:


  • ultrasonografia
  • biopsja
  • laparoskopia
  • badanie ginekologiczne


W przypadku badania guza jajnika wykonuje się również oznaczenie antygenu Ca 125, uzupełnieniem badań jest wywiad lekarski w kierunku występowania nowotworów w rodzinie (szczególnie: nowotwór jajników, rak gruczołu piersiowego).


Czytaj więcej: Diagnostyka raka jajnika - jakie badania wykonać?


kobieta w czasie wizyty u lekarzaW diagnostyce i rozpoznaniu rodzaju torbieli wykonywane są badania: ultrasonografia, badanie ginekologiczne, biopsja, laparoskopia / 123RF


Torbiel na jajniku – przyczyny

Jaka jest przyczyna powstawania torbieli jajnika? Nie ma jednej, konkretnej przyczyny powstawania torbieli – przyczyna zależy od rodzaju patologicznej zmiany. Przykładowo: torbiele endometroidalne (czekoladowe) mogą powstawać w przebiegu endometriozy. Przyczyną powstania torbieli może być m.in. zespół policystycznych jajników (PCOS) lub uwarunkowania genetyczne. Niektórzy ginekolodzy skłaniają się ku teorii zaburzeń hormonalnych lub przewlekłych stanów zapalnych dróg rodnych - jako czynników ryzyka rozwoju torbieli.


Czytaj też: Rak jajnika - czynniki ryzyka genetycznego


Torbiel jajnika – objawy

Czy torbiel na jajniku boli? Najczęściej torbiele na jajniku nie dają wczesnych objawów – dotyczy to zarówno torbieli łagodnych, jak i złośliwych. Zmiany tego typu często wykrywane są w czasie rutynowych kontroli. Jeśli występuje duża torbiel na jajniku lub zmiana zlokalizowana jest międzyblaszkowo, mogą wystąpić objawy:


  • ból pleców (ból okolicy krzyżowej)
  • ból w podbrzuszu
  • zaburzenia cyklu miesiączkowego
  • krwawienia śródcykliczne
  • uczucie ucisku na pęcherz moczowy.


Torbiel na jajniku a rak jajnika

Torbiele o charakterze złośliwym zazwyczaj wykrywane są już w zaawansowanych stadiach – objawy raka jajnika można pomylić z dolegliwościami gastrycznymi (utrata masy ciała, wzdęcia, bóle w podbrzuszu, zaparcia, uczucie pełności w brzuchu). Dodatkowo w przebiegu raka jajnika (choroby nazywanej cichym zabójcą, gdyż w początkowym stadium nie daje objawów) mogą wystąpić takie symptomy, jak osłabienie i utrata apetytu. Jeśli występują niepokojące objawy wskazujące na guza jajnika, pierwszym badaniem diagnostycznym jest ultrasonografia jajników i narządów podbrzusza. Po wykryciu zmiany w jajniku należy wykonać test ROMA, który obejmuje trzy podstawowe składowe:


  • statystyczne oszacowanie ryzyka zachorowania na złośliwy guz jajnika
  • dwa testy markerów nowotworowych: Ca 125 i HE4.


Wynik algorytmu podawany jest w procentach: określają one prawdopodobieństwo rozwinięcia stanu nowotworowego.


Torbiel jajnika – objawy pęknięcia

Jakie są objawy pęknięcia torbieli na jajniku? Pęknięcie torbieli może objawiać się silnym i nagłym bólem podbrzusza. Dodatkowo może wystąpić krwawienie, nudności oraz wymioty. W przypadku podejrzenia pęknięcia torbieli niezbędna jest szybka diagnostyka i jak najszybsze zgłoszenie się do lekarza.


Torbiel jajnika – leczenie

Leczenie torbieli i guzów jajnika zależy od wielkości i rodzaju zmiany oraz wieku pacjentki. Torbiel u kobiety przed menopauzą może wynikać z czynności hormonalnej. Małe torbiele na jajniku zazwyczaj wymagają wykonywania regularnych badań, większe zmiany klasyfikowane są do leczenia hormonalnego lub operacyjnego.


W przypadku torbieli o rozmiarze do 6 cm w takim przypadki zazwyczaj wykonuje się badania: ginekologiczne i ultrasonograficzne w odstępie kilku cykli, aby stwierdzić, czy torbiel rośnie. Jeśli guz nabiera rozmiarów i jest większy niż 6 cm, to wymaga leczenia operacyjnego.


Torbiele dużych rozmiarów mogą być przyczyną niepłodności.


torbiel na jajniku w badaniu - jak wygląda torbiel?Najczęściej torbiele na jajniku nie dają wczesnych objawów – dotyczy to zarówno torbieli łagodnych, jak i złośliwych. Zmiany tego typu często wykrywane są w czasie rutynowych kontroli / 123RF


Operacyjne leczenie torbieli

Operacja laparoskopowa wykonywana jest na guzach mniejszych niż 10 cm, bez cech złośliwości; metoda tradycyjna stosowana jest w przypadku istnienia ryzyka zmian nowotworowych.


Torbiel skórzasta jajnika (torbiel dermoidalna)

Torbiele skórzaste to łagodne nowotwory – zazwyczaj nie przechodzą w formę złośliwą, zaliczane są do łagodnych zmian. Torbiel dermoidalna może być wypełniona komórkami tłuszczowymi, a nawet gruczołami łojowymi.


Torbiel czekoladowa jajnika (torbiel endometrialna)

Endometrialne formy torbieli powstają w przebiegu endometriozy – choroby narządów płciowych kobiety, która polega na obecności endometrium poza jamą macicy. Objawy endometriozy to m.in. bolesne miesiączkowanie, ból podczas stosunku, zaburzenia miesiączki, ból brzucha, ból w miednicy.


Czytaj więcej: Co to jest endometrioza?


Torbiel krwotoczna jajnika

Torbiele krwotoczne powstają w czasie cyklu miesiączkowego. W prawidłowym przebiegu cyklu dochodzi do wykształcenia się pęcherzyka, który będzie pęcherzykiem dominującym i przekształci się w pęcherzyk Graafa. W połowie owulacji następuje pęknięcie dojrzałego pęcherzyka Graafa. Torbiel krwotoczna, zazwyczaj niegroźna cysta na jajniku, może powstać na etapie tworzenia się pęcherzyka Graafa - często jest też samoistnie wchłaniania.


Pytania do eksperta:

Czy torbiel jajnika może wpływać na regularność miesiączek?

Czy torbiele występują zwykle tylko u kobiet w okresie przekwitania?

Torbiel jajnika prawego - co robić?

Ból w prawym boku - czy to może być torbiel?

Czy jest szansa na uratowanie jajnika?

Torbiel o wielkości 10cm - konieczna operacja?


Autor: Jacek Krajl