​Toczeń rumieniowaty (układowy, skórny) – objawy. Jak leczyć toczeń?

Co to jest toczeń? Toczeń rumieniowaty jest podstępną chorobą autoimmunologiczną, która może ograniczać się tylko do zmian skórnych (toczeń rumieniowaty skórny – zewnętrzny) lub atakować cały organizm (toczeń rumieniowaty układowy – wewnętrzny). Objawy tocznia to m.in.: ból mięśni, ból stawów, rumień w kształcie motyla, liszaj krążkowy, zapalenie stawów. Jak leczyć toczeń rumieniowaty? Czy toczeń jest zaraźliwy?

Co to jest toczeń? Toczeń rumieniowaty jest podstępną chorobą autoimmunologiczną, która może ograniczać się tylko do zmian skórnych (toczeń rumieniowaty skórny – zewnętrzny) lub atakować cały organizm (toczeń rumieniowaty układowy – wewnętrzny). Objawy tocznia to m.in.: ból mięśni, ból stawów, rumień w kształcie motyla, liszaj krążkowy, zapalenie stawów. Jak leczyć toczeń rumieniowaty? Czy toczeń jest zaraźliwy?

Toczeń rumieniowaty (łac. lupus erythematosus) jest grupą jednostek chorobowych o charakterze autoimmunologicznym. Rodzajem tocznia może być postać skórna, ale toczeń może też występować jako choroba układowa.


Toczeń – nazwa choroby

Łacińska nazwa tocznia rumieniowatego to „lupus erythematosus”; słowo „lupus” po łacinie oznacza „wilk” – prawdopodobnie nazwa tocznia wzięła się z tego, że objawy skórne tocznia przypominają ugryzienie wilka. Jedną z interpretacji jest wygląd charakterystycznego rumienia, który jest jednym z objawów tocznia – kształtem przypomina plamy na pysku wilka (wybarwienie sierści).


Czytaj więcej: Wilk w ludzkiej skórze - toczeń


Toczeń rumieniowaty – rodzaje

Toczeń rumieniowaty może wystąpić w kilku formach, najczęstszymi są: toczeń rumieniowaty układowy i toczeń skórny, rzadziej występuje toczeń obrzękowy i toczeń polekowy.


Toczeń rumieniowaty układowy (SLE) – objawy i leczenie

Inne nazwy tego rodzaju tocznia: liszaj; toczeń rumieniowaty trzewny; SLE od ang. systemic lupus erythematosus. To przewlekła, atakująca wiele narządów choroba reumatyczna o podłożu autoimmunologicznym.

Pierwsze objawy tocznia rumieniowatego układowego pojawiają się często na skórze (rumień na twarzy w kształcie motyla), kolejne objawy to m.in. ból stawów, ból mięśni i niedokrwistość. Leczenie tocznia rumieniowatego układowego polega przede wszystkim na farmakologicznym leczeniu objawowym (leki immunosupresyjne, leki przeciwmalaryczne); w diecie zaleca się większe spożycie kwasów omega-3.


Czytaj też: Gdy bolą stawy. reumatyzm – imię wielu chorób


Toczeń rumieniowaty skórny (zewnętrzny) – objawy i leczenie

Toczeń skórny (SCLE od ang. subacute cutaneus lupus erythematosus) – jest podostrą postacią skórną tocznia rumieniowatego. W przebiegu tego rodzaju tocznia nie występują zmiany narządowe, dlatego można uznać, że toczeń skórny jest łagodniejszym rodzajem tocznia rumieniowatego.


Postać obrączkowata tocznia skórnego objawia się wystąpieniem rumieni i obrzęków (z jasnymi plamami w środkowej części) – w późniejszej fazie mogą wystąpić wysięki i strupy. Postać łuszczycopodobna tocznia skórnego objawia się pojawieniem zmian skórnych podobnych do objawów łuszczycy (grudki z tendencją do delikatnego łuszczenia się).


W leczeniu tego rodzaju tocznia rumieniowatego stosowane są m.in. leki leki przeciwmalaryczne (arechina, chlorochina, hydroksychlorochina).


Toczeń rumieniowaty u dzieci – objawy

Toczeń rumieniowaty u dzieci (NLE - od ang. neonatal lupus erythematosus) to rzadko występująca postać tocznia rumieniowatego występuje u noworodków (jako toczeń skórny, sercowy i hematologiczny). Objawy skórne tocznia u noworodków nie występują od razu po urodzeniu – pojawiają się dopiero po kilku tygodniach.


Toczeń polekowy – objawy

Toczeń rumieniowaty polekowy jest zespołem toczniopodobnym, który polega na wystąpieniu zespołu objawów podobnych to tocznia układowego.

Zespół toczniopodobny często wywołuje organiczny związek chemiczny – prokainamid, który jest stosowany jako lek przeciwarytmiczny (szczególnie jeśli jest stosowany przez długi czas).

Leczenie tocznia polekowego polega na odstawieniu leku, który wywołał objawy chorobowe (takie jak gorączka, ból stawów, nadciśnienie). Po odstawieniu leku lub wymianie na inny najczęściej toczeń polekowy ustępuje w ciągu kilku dni.


Toczeń rumieniowaty krążkowy (liszaj krążkowy)

Toczeń krążkowy (DLE od ang. discoid lupus erythematosus) – jest przewlekłą postacią ogniskowa tocznia rumieniowatego, który nie zajmuje narządów wewnętrznych, atakuje tylko skórę; liszaj krążkowy w przebiegu tego rodzaju tocznia występuje przede wszystkim w okolicy twarzy.


Toczeń rumieniowaty – objawy

  • ból głowy;
  • ból mięśni;
  • zapalenie i ból stawów;
  • zgaga i ból brzucha;
  • suchość oczu;
  • osłabienie, zmęczenie, senność;
  • gorączka septyczna;
  • zasinienie i zaczerwienienie rąk (objaw Reynauda);
  • zapalenie nerek;
  • zanik mięśni.

Jednym z pierwszych objawów tocznia rumieniowatego może być ból mięśni i stawów / FotoliaObjawy tocznia są zwykle bardzo różnorodne i mogą przypominać inne schorzenia. Dlatego postawienie właściwej diagnozy może trwać latami / Fotolia


Inne objawy tocznia

  • W przypadku stawów bólowi mogą towarzyszyć deformacje stawów, wysięki, obrzęki;
  • bólowi mięśni może towarzyszyć stopniowy zanik mięśni;
  • w przypadku objawów tocznia ze strony nerek – z czasem rozwija się niewydolność nerek;
  • objawy tocznia mogą dotyczyć układu sercowo-naczyniowego (zapalenie naczyń; zapalenie żył; zapalenie tętnic; zapalenie wsierdzia; zawał serca; miażdżyca);
  • w przypadku układu pokarmowego objawy tocznia to m.in. (poza zgagą i uczuciem pieczenia w mostku) problemy z trzustką (zapalenie trzustki) lub zapalenie otrzewnej;
  • objawy ze strony układu pokarmowego mogą nasilać leki przyjmowane na toczeń rumieniowaty.


Toczeń – diagnozowanie

Pierwsze objawy tocznia rumieniowatego, tak jak w przypadku innych chorób autoimmunologicznych, są trudne do uchwycenia i różnorodne – diagnostyka tocznia jest z tego powodu mocno utrudniona, a na postawienie właściwie diagnozy niektórzy pacjenci czekają latami.


Amerykańskie Towarzystwo Reumatologiczne opracowało 11 kryteriów, z których rozpoznanie co najmniej czterech przemawia za zdiagnozowaniem tocznia:


  1. rumień na twarzy;
  2. liszaj krążkowy;
  3. nadwrażliwość na światło słoneczne;
  4. owrzodzenia na śluzówkach;
  5. zapalenie stawów;
  6. zapalenie opłucnej lub osierdzia;
  7. zmiany w nerkach – od łagodnych do bardzo ciężkich;
  8. zaburzenia układu nerwowego;
  9. zaburzenia hematologiczne;
  10. zaburzenia immunologiczne;
  11. przeciwciała przeciwjądrowe.


Toczeń rumieniowaty – leczenie

Leczenie tocznia rumieniowatego polega najczęściej na wdrożeniu objawowego leczenia farmakologicznego.


Na ból mięśni i stawów oraz objawy ogólne stosowane są m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne; na zmiany skórne zaleca się przede wszystkim unikać przebywania na słońcu; na powikłania w narządach wewnętrznych stosowane są leki immunosupresyjne.


Czy toczeń jest zaraźliwy?


Toczeń rumieniowaty nie jest zaraźliwy. Istnieje większe ryzyko wystąpienia choroby u osób, których krewni pierwszego stopnia chorowali na toczeń.


Toczeń rumieniowaty układowy i skórny – dieta

Zalecana w przebiegu tocznia dieta polega na wdrożeniu zdrowych nawyków żywieniowych i utrzymywanie cholesterolu w normie. Celem jest wprowadzenie zdrowych nawyków, wyeliminowanie błędów dietetycznych, monitorowanie ilości i jakości węglowodanów, a dzięki temu redukcja masy ciała. Odradzana jest dieta wysokotłuszczowa, zamiast tego polecane są produkty bogate w kwasy omega-3.


Czytaj też: Dna moczanowa – objawy, dieta, leczenie. Co to jest podagra (artretyzm)?

Autor: Jacek Krajl