​Szczepionka przeciw kleszczom – na kleszczowe zapalenie mózgu

Nie istnieje „szczepionka na kleszcze” czy „szczepionka przeciw kleszczom” – dostępna jest szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM). Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba wirusowa, której przyczyną może być m.in. ukąszenie przez zakażonego kleszcza. W celu skutecznej ochrony przed zakażeniem odkleszczowym zapaleniem mózgu należy przyjąć trzy dawki pierwotnego szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu oraz dawki przypominające (co 3-5 lat).

Kleszcze to pasożytnicze pajęczaki, które przenoszą wiele groźnych chorób. Choroby odkleszczowe to m.in. borelioza, babeszjoza, antaplazmoza i kleszczowe zapalenie mózgu. Przed ostatnią z wymienionych chorób można się zabezpieczyć – istnieje skuteczna szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu.


Szczepionka na kleszcze – czy istnieje?

Warto wiedzieć, że „szczepionka na kleszcze”, „szczepionka przeciw kleszczom” – to potoczne nazwy szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Nie można „odstraszyć” kleszczy szczepionką – za to jedyną i skuteczną metodą uchronienia się przed kleszczowym zapaleniem mózgu i jego powikłaniami, które rozwijają się po ukąszeniu kleszcza, jest szczepionka przeciw KZM.



Kleszczowe zapalenie mózgu – objawy

Kleszczowe zapalenie mózgu (łac. encephalitis ixodica, inaczej: odkleszczowe zapalenie mózgu; wczesnoletnie zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych) to wirusowa choroba ośrodka nerwowego, którą wywołuje wirus KZM. Wirus kleszczowego zapalenia mózgu zaliczany jest do flawiwirusów (w tej grupie są również: wirus Zika; wirus Zachodniego Nilu; wirus żółtej gorączki; wirus dengi).


Do zakażenia KZM dochodzi na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza (dużo rzadszą przyczyną jest zarażenie w wyniku spożycia surowego mleka zakażonego zwierzęcia). Samego ukłucia kleszcza często można nie zauważyć i nie poczuć (ślina kleszcza ma właściwości znieczulające) – dlatego też kleszczów zapalenie mózgu często wykrywane jest zbyt późno lub sprawa trudności diagnostyczne.


Borelioza jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Borrelia burgdorferi. Przenoszą ją kleszcze. W Europie, ale także w Ameryce Północnej i Azji jest najczęstszą przenoszoną przez kleszcze chorobą / PixabayKleszcze - te niepozorne pajęczaki mają zaledwie od 2 do 4 mm długości, jednak spotkanie z nimi może się skończyć ciężką chorobą, a w konsekwencji nawet śmiercią / Pixabay


W fazie zwiastunowej kleszczowego zapalenia mózgu występują objawy grypopodobne (złe samopoczucie, osłabienie, katar, bóle głowy, gorączka, bóle stawów, nudności, bóle mięśni, brak apetytu). W drugiej fazie choroby, nazywanej też fazą neuroinfekcji kleszczowego zapalenia mózgu, mogą pojawić się objawy zapalenia mózgu, takie jak: niedowłady kończyn, wymioty, sztywność karku, uczucie drętwienia, silne bóle mięśniowe i kostno-stawowe.


Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu polega jedynie na zahamowaniu objawów choroby – jedyną skuteczną metodą na uniknięcie tej groźnej choroby odkleszczowej jest wygenerowanie przeciwciał w organizmie za pomocą szczepienia ochronnego.



Kleszczowe zapalenie mózgu – szczepionka i jej skuteczność

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu zalecana jest przez Ministerstwo Zdrowia – ma na celu czynne uodpornienie przeciw zapaleniu mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Skuteczność tej szczepionki to 99–100 proc.


Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu (Encepur, FSME-Immun)

Encepur Adults, Encepur K, FSME-Immun – to typy szczepionek przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu dostępne obecnie na rynku farmaceutycznym. Szczepionki na KZM zawierają inaktywowane (inaczej: nieczynne) wirusy. Szczepionki na kleszczowe zapalenie mózgu dostępne są w wersjach dla dorosłych i dzieci (wersja szczepionki na KZM dla dzieci zawiera o połowę mniejszą dawkę wirusa).


Kleszczowe zapalenie mózgu – szczepienie (schemat)

Schemat szczepień na kleszczowe zapalenie mózgu ustalany jest przez producenta szczepionek. Szczepienie na KZM składa się z trzech dawek - najlepiej przeprowadzić je wczesną wiosną. Celem 3-etapowego szczepienia jest pobudzenie układu odpornościowego do wytworzenia przeciwciał przeciwko KZM.


  1. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (podstawowe) I – rekomendowany termin to przełom zimy i wiosny; pierwsza dawka szczepionki na KZM podawana domięśniowo;
  2. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (podstawowe) II – druga dawka szczepionki na KZM podawana jest po 1-3 miesiącach od pierwszej szczepionki;
  3. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (podstawowe) III – trzecia dawka szczepionki na KZM podawana jest po 6-15 miesiącach od drugiej dawki.
  4. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (dawki przypominające) – podawane co trzy lata.


Warto wiedzieć, że już po drugiej dawce przeciwciała swoiste występują o ok. 90 proc. zaszczepionych. Zalecany okres między szczepionkami może się różnić w zależności od producenta (np. FSME IMMUN = trzecia dawka po 5-12 miesiącach; Encepur = 9-12 miesięcy od drugiej dawki).



Szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu – schemat przyspieszony


W zależności od szczepionki:


FSME-Immun:


  1. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – pierwsza dawka;
  2. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – druga dawka 14 dni po pierwszej dawce;
  3. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – trzecia dawka 5-12 miesięcy po drugiej dawce


Encepur Adults:


  1. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – pierwsza dawka;
  2. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – druga dawka 7 dni po pierwszej dawce;
  3. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – trzecia dawka 21 dni po pierwszej dawce;
  4. dawka przypominająca: po 9-12 miesiącach.



Kto powinien zaszczepić się przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Praktycznie każda osoba spędzająca czas na łonie natury, w okolicy lasów i parków miejskich – narażona jest na kleszczowe zapalenie mózgu. Szczególnie narażeni są biegacze, rowerzyści, osoby uprawiający sport w plenerze, grzybiarze, działkowcy, właściciele psów, rodziny z małymi dziećmi, osoby często przebywające w lesie.


W Polsce szczepienie przeciw KZM polecane jest grupom ryzyka w Programie Szczepień Ochronnych (wirus odkleszczowego zapalenia mózgu w Polsce występuje przede wszystkim w rejonach północno-wschodnich – woj. podlaskie, warmińsko-mazurskie).



UWAGA Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u lekarza. Jeśli masz problemy ze zdrowiem, należy skonsultować się ze specjalistą.
Autor: Jacek Krajl