Suplementacja u kobiet w ciąży. Jakie witaminy i minerały w czasie ciąży?

Ciąża to szczególny okres, w którym wzrasta zapotrzebowanie na niektóre składniki odżywcze, niezbędne do prawidłowego rozwoju płodu i noworodka oraz utrzymania zdrowia matki. Jakie witaminy i minerały są najważniejsze w czasie ciąży? Jakie jest zapotrzebowanie na witaminy i minerały w ciąży? Czy w przypadku właściwego odżywiania się, stosowanie suplementacji jest konieczne i bezpieczne?

Ciąża to szczególny okres, w którym wzrasta zapotrzebowanie na niektóre składniki odżywcze, niezbędne do prawidłowego rozwoju płodu i noworodka oraz utrzymania zdrowia matki. Jakie witaminy i minerały są najważniejsze w czasie ciąży? Jakie jest zapotrzebowanie na witaminy i minerały w ciąży? Czy w przypadku właściwego odżywiania się, stosowanie suplementacji jest konieczne i bezpieczne?

Suplementacja farmakologiczna u kobiet w ciąży powinna dotyczyć tych składników, których uzupełnienie z diety jest trudne lub niewystarczające.

Suplementacja witamin i minerałów w ciąży jest szczególnie zalecana dla:

  • kobiet, które nie stosują zbilansowanej diety,
  • będących na diecie wegetariańskiej i wegańskiej,
  • cierpiących na nietolerancje pokarmowe, np. nietolerancję laktozy,
  • kobiet w ciążach mnogich.


UWAGA! Decyzję o suplementacji preparatami farmaceutycznymi ZAWSZE powinien podjąć lekarz prowadzący ciążę, który na podstawie wywiadu, analizy diety oraz wyników badań laboratoryjnych dobierze najlepiej skomponowany dla pacjentki preparat witaminowy. Tylko lekarz może podjąć decyzję o zastosowaniu dodatkowych składników lub dawek innych niż zalecane.



Suplementacja żelaza u kobiet w ciąży

Kobiety w ciąży powinny pamiętać przede wszystkim o żelazie. Polki mają stały niedobór żelaza, a Polki ciężarne - jeszcze większy. Żelazo jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania czerwonych krwinek.

Zapotrzebowanie na żelazo u ciężarnych jest większe niż u kobiet niebędących w ciąży. Wiąże się to m.in. ze znacznym zwiększeniem liczby erytrocytów (450 mg żelaza) oraz transportem żelaza do płodu (270 mg) i łożyska (90 mg). Liczne towarzystwa naukowe i organizacje zdrowotne (w tym WHO) zalecają rutynową suplemenetację żelaza (zwykle w dawce 30 mg dziennie) u wszystkich kobiet w ciąży, również u tych, u których nie stwierdza się niedoboru tego mikroelementu.

Całkowite zapotrzebowanie na żelazo w czasie ciąży u kobiet o masie ciała 55 kg wynosi nieco ponad 1000 mg, a dziennie zapotrzebowanie odpowiednio:

  • w I trymestrze 0,8 mg,
  • w II trymestrze 4–5 mg,
  • w III trymestrze zaś powyżej 6 mg (w ostatnich 6–8 tygodniach ciąży sięga 10 mg).


Niedobór żelaza w diecie kobiety w ciąży:

  • prowadzi do niedokrwistości (anemii),
  • prowadzi do niskiej masy urodzeniowej dziecka,
  • zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu,
  • może skutkować opóźnieniem rozwoju i upośledzeniem funkcji poznawczych noworodka.

W ramach codziennych posiłków kobieta w ciąży powinna spożywać 25–27 mg żelaza.


Produkty bogate w żelazo to m.in.:

  • wołowina,
  • krewetki,
  • indyk,
  • wzbogacone płatki śniadaniowe,
  • groch,
  • soczewica.


Produkty zmniejszające wchłanianie żelaza to m.in.:

  • produkty mleczne,
  • produkty sojowe,
  • szpinak,
  • kawa i herbata.


Kwas foliowy u kobiet w ciąży

Kwas foliowy (witamina B9, witamina B11, witamina M, folacyna lub folian) jest niezbędny dla rozwoju płodu. Stosowanie kwasu foliowego (wzbogacona żywność i/lub suplementacja) jest jedną z najlepiej udokumentowanych interwencji medycznych w położnictwie. Wyrównanie niedoboru przed zajściem w ciążę i stosowanie odpowiedniej suplementacji w pierwszych tygodniach ciąży jest skutecznym sposobem zapobiegania wadom cewy nerwowej. Suplementacja kwasu foliowego jest bezpieczna dla kobiet i ich nienarodzonych dzieci.

Zaleca się, by każda kobieta planująca ciążę rozpoczęła suplementację kwasu foliowego na co najmniej miesiąc przed planowanym zapłodnieniem i kontynuowała ją do końca pierwszego trymestru (12 tygodnia ciąży). Kwas foliowy w dawce 400 µg powinny przyjmować wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, niezależnie od tego, czy planują ciążę.

Kwas foliowy wpływa na prawidłowe kształtowanie się układu nerwowego u płodu i jest niezbędny do prawidłowego krwiotworzenia.


Niedobór kwasu foliwego może się przyczyniać do wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu oraz do zwiększenia ryzyka przedwczesnego odklejenia łożyska oraz do poronień.


Głównym źródłem kwasu foliowego są:

  • surowe zielona warzywa (brukselka, szpinak, szparagi, sałata, brokuły, kapusta włoska),
  • pełne ziarna zbóż,
  • rośliny strączkowe (groch, fasola) i owoce cytrusowe.

Jednak ich przyswajalność jest prawie o połowę mniejsza niż syntetycznego kwasu foliowego. Nawet optymalna dieta nie gwarantuje wystarczającego pokrycia dziennego zapotrzebowania na kwas foliowy.


Witamina D u kobiet w ciąży

Głównym źródłem witaminy D (90 proc. zapotrzebowania) jest jej synteza w skórze. W ciąży nie należy więc unikać rozsądnej ekspozycji na słońce w okresie od kwietnia do października.

Najlepszą podstawą do wdrożenia i ewentualnej kontynuacji suplementacji witaminy D jest określenie stężenia 25 (OH) D we krwi.

U kobiet w ciąży unikających przebywania na słońcu oraz stosujących dietę ubogą w witaminę D należy wdrożyć w II trymestrze ciąży suplementację w dawce 800–1000 IU dziennie.

Zwiększone zapotrzebowanie na jod w czasie ciąży

Suplementacja jodu w okresie przed ciążowym i w czasie ciąży w przypadku niewielkiego lub umiarkowanego niedoboru jodu ma korzystny wpływ na rozwój neuropsychologiczny dzieci.

Jod pełni kluczową rolę w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego u płodu, a jego niedobór może skutkować opóźnieniem rozwoju umysłowego i zaburzeniami neurologicznymi u noworodków.

U kobiet z prawidłową podażą jodu przed ciążą przez okres 1–2 lat gromadzą się zapasy pokrywające zwiększone zapotrzebowanie na hormony tarczycy w pierwszych miesiącach ciąży.

Suplementacja jodu u wszystkich kobiet w ciąży jest uzasadniona, gdyż korzyści wynikające z tej interwencji zdecydowanie przeważają nad ewentualnym ryzykiem.

Stosowanie dawki suplementacyjnej (150 µg jodu dziennie) jest bezpieczne.

Jakie jest zapotrzebowanie na wapń w czasie ciąży?

Wapń jest jednym z podstawowych składników mineralnych potrzebnych do prawidłowego rozwoju płodu. Zmiany zachodzące w ciąży pozwalają, przy właściwym żywieniu, na sprostanie zwiększonemu zapotrzebowaniu na wapń.


Dzienne zapotrzebowanie na wapń realizuje:

  • 1 l mleka (4 szklanki),
  • 1 l kefiru,
  • 600 ml jogurtu naturalnego.


Zawartości wapnia w 1 szklance mleka odpowiada:

  • kubek jogurtu (150 g),
  • jedna szklanka kefiru,
  • 35 dkg białego sera,
  • dwa małe „trójkąciki” serka topionego,
  • dwa plasterki sera żółtego.


Dużą zawartością wapnia mają:

  • sardynki w oleju i pomidorach,
  • warzywa zielone (szpinak, jarmuż, brokuły, natka pietruszki).

Wapń zawarty w pokarmach jest najlepiej przyswajalny. Suplementacja może być wskazana (zwłaszcza w III trymestrze ciąży) u kobiet, u których ilość tego składnika mineralnego w organizmie jest niedostateczna.

Po przeprowadzeniu wywiadu dotyczącego nawyków żywieniowych, lekarz może zalecić suplementację wapnia (zwykle w dawce 500–1000 mg). Nigdy nie należy stosować suplementacji wapnia bez nadzoru lekarskiego, gdyż grozi to przedawkowaniem i poważnymi następstwami.


UWAGA! Witaminy i suplementy składników mineralnych nie mogą zastąpić zdrowego sposobu odżywiania się!


Źródło:

„Suplementacja farmakologiczna w czasie ciąży”, Medycyna Praktyczna (mp.pl)

„Suplementacja witamin i mikroelementów w ciąży”, Medycyna Praktyczna (mp.pl)

Autor: IH Fot.123rf