​Rwa kulszowa – objawy, leczenie. Jak boli rwa?

Rwa kulszowa (korzonki, zespoły korzeniowe, ischialgia) to ucisk nerwu kulszowego, który wywołuje objawy: silny ból pleców i nóg, ból kręgosłupa lędźwiowego, ból krzyża, ból kręgosłupa promieniujący do nóg. Inne objawy rwy kulszowej to m.in. drętwienie, mrowienie, osłabienie mięśni, parestezje i zaburzenia czucia. W diagnostyce rozróżnia się trzy rodzaje rwy kulszowej: rwa kulszowa lędźwiowa, rwa barkowa (ramienna) i rwa udowa. Leczenie rwy kulszowej to przede wszystkim leczenie zachowawcze (odciążenie kręgosłupa), rehabilitacja, masaże. Leki na rwę kulszową to przede wszystkim leki przeciwbólowe (paracetamol, tramadol) i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Ile trwa rwa kulszowa? Jak leczyć rwę kulszową?

Rwa kulszowa (korzonki, zespoły korzeniowe, ischialgia) to ucisk nerwu kulszowego, który wywołuje objawy: silny ból pleców i nóg, ból kręgosłupa lędźwiowego, ból krzyża, ból kręgosłupa promieniujący do nóg. Inne objawy rwy kulszowej to m.in. drętwienie, mrowienie, osłabienie mięśni, parestezje i zaburzenia czucia. W diagnostyce rozróżnia się trzy rodzaje rwy kulszowej: rwa kulszowa lędźwiowa, rwa barkowa (ramienna) i rwa udowa. Leczenie rwy kulszowej to przede wszystkim leczenie zachowawcze (odciążenie kręgosłupa), rehabilitacja, masaże. Leki na rwę kulszową to przede wszystkim leki przeciwbólowe (paracetamol, tramadol) i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Ile trwa rwa kulszowa? Jak leczyć rwę kulszową?

Co to jest rwa kulszowa? To zespół objawów, którego przyczyną najczęściej jest ucisk na nerwy rdzeniowe tworzące nerw kulszowy (często są to nerwy rdzeniowe L4, L5 lub S1). Rwa kulszowa (łac. ischias), potocznie "korzonki", to ból występujący w unerwionym przez nerw kulszowy miejscu. Warto wiedzieć, że nerw kulszowy jest największym nerwem ludzkiego ciała – jego korzenie sięgają od lędźwiowo-krzyżowego odcinka kręgosłupa (L5, S1, S2, S3 i częściowo L4, czyli korzenie tworzące splot krzyżowy), przez dolny brzeg mięśnia gruszkowatego i mięśnia pośladkowego wielkiego, udo i podudzie, dół podkolanowy – aż do stopy.


Atak rwy kulszowej można zdefiniować jako najbardziej charakterystyczne objawy rwy kulszowej – czyli paraliżujący, ostry ból pleców, ból kręgosłupa (jednostronny), ból kończyny dolnej i ból kręgosłupa w części lędźwiowej.


Czytaj też: Korzonki – ból, objawy, leki. Ile trwa ból korzonków?


Rwa kulszowa – przyczyny

Jak boli rwa kulszowa i jakie są jej przyczyny? Przyczyną rwy kulszowej najczęściej jest zwyrodnienie kręgosłupa (dyskopatia tej okolicy kręgosłupa), ucisk na korzeń nerwowy – do ucisku może dojść na całej długości nerwu kulszowego, ale najczęściej rwa kulszowa wynika z ucisku fragmentu krążka międzykręgowego na korzeń nerwowy w kanale kręgowym. Występuje wówczas ból korzeniowy (tzw. zapalenie korzonków).


Do rwy kulszowej może doprowadzić również zwężenie kanału kręgowego, które może powstać zarówno w wyniku procesu zwyrodnieniowego, jak i przesunięcia trzonów sąsiednich kręgów (kręgozmyk). Innymi przyczynami rwy kulszowej mogą być m.in.: ucisk korzeni przez guzy nowotworowe; zmiany ropne uciskające nerwy w kanale kręgowym; cukrzyca; stany zapalne; choroby zakaźne.


W przypadku rwy kulszowej ważne jest różnicowanie - lumbago to czasowy obrzęk jądra miażdżystego, w przebiegu tej choroby najczęściej nie występują typowe objawy rwy kulszowej, takie jak promieniowanie bólu do uda, pośladków i stopy.


Czynniki ryzyka rwy kulszowej

Do rwy kulszowej, czyli ucisku nerwu na korzeń nerwowy, predestynują m.in. takie czynniki, jak: nadmierny wysiłek fizyczny, stałe nadwyrężanie krążków międzykręgowych, ciąża (w ciąży przesuwa się środek ciężkości, zmienia się obciążenie kręgosłupa), uboga dieta, nieprawidłowa budowa miednicy.


Przyczyną rwy kulszowej najczęściej jest zwyrodnienie kręgosłupa (dyskopatia tej okolicy kręgosłupa), ucisk na korzeń nerwowy – do ucisku może dojść na całej długości nerwu kulszowego, ale najczęściej rwa kulszowa wynika z ucisku fragmentu krążka międzykręgowego na korzeń nerwowy w kanale kręgowym. Występuje wówczas ból korzeniowy (tzw. zapalenie korzonków).


Rwa kulszowa – objawy

  • ból krzyża i pleców;
  • osłabienia siły mięśniowej;
  • bóle korzeniowe;
  • ostry ból kręgosłupa lędźwiowego;
  • ból promieniujący do pośladka;
  • promieniowanie bólu do tylnej części uda;
  • drętwienie, mrowienie pleców;
  • parestezje czuciowe;
  • niedowład mięśni prostujących stopę;
  • przykurcze mięśni;
  • zaburzenia czucia w nogach;
  • bóle nocne;
  • opadanie stopy (zaczepianie stopy o podłoże);
  • problem z odruchem skokowym;
  • nietrzymanie moczu.


Typowym objawem rwy kulszowej jest przeszywający i promieniujący ból pleców – opisywany jako ból ostry, kłujący, rwący ból kręgosłupa, który promieniuje na lędźwie.


Objawy rwy kulszowej zależą od rodzaju rwy (czyli miejsca ucisku nerwu) – rwa kulszowa może mieć ostry przebieg (paraliżujący ból związany z nagłym przeciążeniem, urazem kręgosłupa, kontuzją lub przeciążeniem) lub objawiać się jako stopniowo narastający ból kręgosłupa.


Atak rwy kulszowej – objawy

Atak rwy kulszowej może skutkować brakiem możliwości poruszania się – najczęściej ból dotyczy tylko jednej strony ciała, nasila się nawet przy najmniejszym ruchu. Objawy rwy kulszowej nasilają się nawet podczas kaszlu, kichania i każdej innej czynności zwiększającej ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego.


Atak rwy kulszowej może również skutkować problemami z wypróżnianiem, może też wystąpić nietrzymanie moczu, co może wskazywać na bardzo poważne uszkodzenie krążka międzykręgowego. Bóle nocne, nagły spadek masy ciała, niedowład mięśniowy, ostry ból pleców – wszystkie te objawy rwy kulszowej wymagają pilnej konsultacji neurochirurgicznej.


Rodzaje rwy kulszowej

W zależności od miejsca ucisku na nerw kulszowy można wyróżnić trzy rodzaje rwy kulszowej:


  • rwa kulszowa udowa – ucisk w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa oraz w udzie; ból promieniuje często od pachwiny do przedniej powierzchni uda; mięsień czworogłowy uda może ulec osłabieniu; ból występuje też po przedniej stronie nogi; dodatkowo może wystąpić mrowienie w nogach, parestezje, przykurcz mięśni nóg.
  • rwa kulszowa lędźwiowa – ból występuje w odcinku lędźwiowym, może promieniować do pośladków, w skrajnym przypadku ten rodzaj rwy kulszowej łączy się z rwą udową – ból pojawia się wówczas wzdłuż całej nogi aż do palucha w stopie;
  • rwa kulszowa ramienna (rwa barkowa) – występuje ból promieniujący do szyi, ramion i kończyn górnych; w przypadku rwy ramiennej również mogą występować parestezje, przykurcze mięśni, mrowienie i drętwienie dłoni.


Rwa kulszowa – ile trwa?

W większości przypadków ostre objawy rwy kulszowej mijają samoistnie. Ile trwa atak rwy kulszowej? Każdy przypadek rwy kulszowej może przebiegać nieco inaczej, ale zazwyczaj ból kręgosłupa mija po kilku godzinach od momentu podania środków przeciwbólowych. Jeśli ból pleców nie mija, nasila się lub pojawiają się dotykowe objawy rwy kulszowej, konieczne jest wezwanie pogotowia.

Ile trwa rwa kulszowa? Gdzie boli rwa kulszowa?Ile trwa rwa kulszowa? Rwa kulszowa, której najbardziej charakterystycznym objawem jest ostry, przeszywający i promieniujący ból pleców, w każdym przypadku może przebiegać inaczej. Czas trwania dolegliwości bólowych zależy od stopnia zwyrodnienia, metody leczenia rwy kulszowej oraz rodzaju rwy kulszowej / Pixabay


Po ataku rwy kulszowej zaleca się odpoczywać (1-3 dni leżeć na boku, najlepiej z podkurczonymi nogami i poduszką między kolanami). Gdy ustąpią ostre objawy – warto wstać i się rozruszać (jeśli ból nie ustępuje w ciągu 3-4 dni, to konieczna jest wizyta u lekarza, który może przepisać silniejsze leki przeciwbólowe, leki przeciwbólowe z grupy opioidów lub zastrzyki przeciwbólowe). Proces regeneracji po ataku rwy kulszowej trwa zazwyczaj około 4-6 tygodni.


Czytaj więcej: Jak długo trwa rwa kulszowa? Ile trwa ból korzonków?


Rwa kulszowa – leczenie

Podstawą w okresie ostrego bólu wynikającego z rwy kulszowej jest leczenie zachowawcze i leczenie objawowe.


Zachowawcze leczenie rwy kulszowej polega na czasowym odciążeniu kręgosłupa, ograniczeniu ruchów, rezygnacji z wysiłku fizycznego. Warto pamiętać, że unieruchomienie w łóżku nie powinno trwać dłużej niż 4-5 dni (po tym czasie objawy rwy powinny łagodnieć).


Objawowe leczenie rwy kulszowej polega na podawaniu leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych.


Uzupełnieniem leczenia rwy kulszowej są najczęściej rehabilitacja i fizykoterapia. Im wcześniej wdroży się terapię poprzez wykonywanie ćwiczeń rehabilitacyjnych, tym mniejsze ryzyko nawrotów rwy kulszowej. Zabiegi fizykoterapeutyczne i rehabilitacja nie są wskazane w okresie ataku rwy kulszowej – ćwiczenia wykonuje się dopiero po ustąpieniu ostrych objawów rwy.


Zachowawcze leczenie rwy kulszowej polega na czasowym odciążeniu kręgosłupa, ograniczeniu ruchów, rezygnacji z wysiłku fizycznego. Warto pamiętać, że unieruchomienie w łóżku nie powinno trwać dłużej niż 4-5 dni (po tym czasie objawy rwy powinny łagodnieć).


Leczenie operacyjne rwy kulszowej stosowane jest u 1-10 proc. pacjentów ze stwierdzoną rwą kulszową. Wykonywane są zabiegi:

  • mikrodiscektomia,
  • laminektomia,
  • usunięcie przepukliny jądra miażdżystego.


Ważnym elementem leczenia rwy kulszowej jest edukacja pacjenta – zrozumienie przyczyn występowania rwy kulszowej może pomóc w zapobieganiu atakom choroby i poprawić komfort życia.


Rwa kulszowa – leczenie farmakologiczne

W leczeniu farmakologicznym rwy kulszowej stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne z grupy NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne). W niektórych przypadkach podawane są również leki obniżające napięcie mięśniowe. Jeśli leczenie nie przynosi rezultatu, czasami metodą farmakologicznego leczenia rwy kulszowej jest steroidoterapia. W przypadku problemów ze snem lub gdy występują bóle nocne, stosowane są u pacjentów z rwą kulszową leki uspokajające i nasenne. Jeśli ból jest ostry, czasami konieczne jest zastosowanie leku z grupy opioidów. Uzupełnieniem leczenia mogą być zastrzyki z witaminy z grupy B.


Czytaj też: Rwa kulszowa – leki bez recepty, na receptę


Rwa kulszowa – leki

Leki w przebiegu rwy kulszowej dobierane są w zależności od rodzaju rwy kulszowej i nasilenia objawów. Leki na rwę kulszową podawane są zarówno doustnie jak i we wstrzyknięciach. Pacjenci mogą otrzymać receptę na NLPZ (np. ketoprofen) oraz lek zwiotczający mięśnie szkieletowe (np. tetrazepam). W przypadku nawracającego zapalenia korzonków taka terapia powinna przynieść ulgę (w czasie przyjmowania leków należy odciążyć kręgosłup i odpoczywać).


Leki na rwę kulszową podawane są zarówno doustnie jak i we wstrzyknięciach. Pacjenci mogą otrzymać receptę na NLPZ (np. ketoprofen) oraz lek zwiotczający mięśnie szkieletowe (np. tetrazepam).


Rwa kulszowa – zastrzyki

Jeśli leki dobrane na pierwszej wizycie u lekarze nie przyniosą ulgi (lub jeśli objawy rwy kulszowej nasilają się, a dodatkowo występują np. objaw Laseque'a, czyli niemożność podniesienia kończyny dolnej w pozycji leżącej; osłabienie odruchu skokowego), to konieczna jest kolejna konsultacja lekarska. Leczenie farmakologiczne może być wówczas przedłużone, uzupełnione o lek podawany domięśniowo (np. meloksykam – przeciwzapalny, przeciwbólowy i przeciwgorączkowy lek, który hamuje produkcję prostaglandyn, odpowiedzialnych za powstawanie procesu zapalnego); ketoprofen może być zastąpiony preparatem złożonym, który zawiera tramadol i paracetamol.


Leki na rwę kulszową zawsze dobiera lekarz – jeśli leczenie farmakologiczne nie przynosi rezultatów, konieczna jest wizyta w poradni neurologicznej oraz wykonanie dalszych badań diagnostycznych.


Rwa kulszowa – ćwiczenia

Ważnym elementem leczenia zachowawczego rwy kulszowej są ćwiczenia. Fizykoterapia i rehabilitacja powinny być wprowadzone jak najwcześniej – dzięki czemu możliwe jest zminimalizowanie ryzyka przejścia sporadycznych ataków rwy kulszowej w przewlekły zespół bólowy kręgosłupa, który może wymagać leczenia operacyjnego.

Rwa kulszowa - ćwiczeniaW ćwiczeniach rozciągających na rwę kulszową nie wykonuj gwałtownych, pulsacyjnych ruchów - ważne są płynne ruchy, delikatne rozciągnięcia poszczególnych mięśni i przytrzymywanie rozciąganego mięśnia przez minimum kilkanaście sekund / Pexels


Program ćwiczeń dla osób z rwą kulszową, tak samo jak leczenie farmakologiczne, powinien być dobrany indywidualnie od każdego przypadku. W pierwszej fazie rehabilitacji konieczne jest wsparcie rehabilitanta, który będzie czuwał nad poprawnością wykonywanych ćwiczeń.


Czytaj więcej: Rwa kulszowa – ćwiczenia, rehabilitacja (metoda McKenziego, basen, joga)


Ćwiczenia często polecane przy rwie kulszowej:

  • pływanie w pozycji grzbietowej;
  • lekki trening wzmacniający mięśnie grzbietowe;
  • ćwiczenia rozciągające na rwę kulszową: kołyska, rozciąganie baletnicy, spinanie mięśni grzbietu, przekładanka, koci grzbiet;
  • ćwiczenia wzmacniające: brzuszki, rowerek, lekki trening kardio.


Rwa kulszowa – ćwiczenia McKenziego

Metoda McKenziego to jedna z metod fizjoterapeutycznych stosowanych w leczeniu bólu kręgosłupa - metodę opracował Robin McKenzie. Ważną zasadą metody McKenziego jest uzupełnienie technik wykonywanych przez terapeutę autoterapią i ćwiczeniami wykonywanymi w domu.

Ćwiczenia na rwę kulszową - przykładRwa kulszowa udowa to zespół objawów, który wynika z ucisku lub podrażnienia nerwu udowego. To jeden z rodzajów rwy kulszowej - poza rwą udową wyróżnia się jeszcze rwę kulszową lędźwiową i rwę ramienną (inaczej: rwę barkową) / Pexels


Metoda McKenziego (McKenzie MDT - Mechanical Diagnosis and Therapy) zaliczana jest do kinezyterapii. Inne metody kinezyterapeutyczne to m.in. PNF (Prioproceptive Neuromuscular Facilitation), czyli odtwarzanie funkcji, które uległy zaburzeniu w wyniku chorób neurologicznych i ortopedycznych; Kaltenborn-Evjenth (usuwanie dysfunkcji stawów); NDT – Bobath i Vojty (rehabilitacja dzieci i młodzieży). Wybór techniki leczenia i dobór ćwiczeń zawsze jest indywidualny i wynika z oceny stanu funkcjonalnego chorego.


Rwa kulszowa – rehabilitacja (zabiegi)

Zabiegi fizykoterapeutyczne stosowane w leczeniu rwy kulszowej:


  • przezskórna elektrostymulacja (TENS);
  • ultradźwięki;
  • leczenie ciepłem;
  • krioterapia.

Wymienione metody fizykoterapeutyczne stanowią uzupełnienie równoczesnego stosowania zabiegów i ćwiczeń fizycznych. Niektóre zabiegi fizykoterapeutyczne nie są zalecane w ostrej fazie rwy kulszowej (np. ultradźwięki nie są wskazane w okresie ostrym) – o doborze zabiegów powinien indywidualnie zadecydować lekarz.


Rwa kulszowa – domowe sposoby

Objawy rwy kulszowej może łagodzić przykładanie do bolących miejsc termoforu lub poduszki elektrycznej (rozgrzanie bolącego miejsca u niektórych wywołuje nasilenie objawów – metodę należy więc dobrać indywidualnie). Pomóc mogą również rozgrzewające kąpiele z dodatkiem olejków (np. eukaliptusowego, sosnowego).


Objawy rwy kulszowej może łagodzić przykładanie do bolących miejsc termoforu lub poduszki elektrycznej (rozgrzanie bolącego miejsca u niektórych wywołuje nasilenie objawów – metodę należy więc dobrać indywidualnie).


Rwa kulszowa – masaż

Masaże stanowią ważny element leczenia rwy kulszowej – nie są jednak polecane w momencie ataku rwy kulszowej, mogą wówczas tylko nasilić objawy. Rozluźniający masaż na rwę kulszową może więc być elementem leczenia zachowawczego. Masaż powinien obejmować mięśnie pośladka i kończyny dolnej, mięśni przykręgosłupowych aż do poziomu kręgosłupa szyjnego.

Ostry ból kręgosłupa lędźwiowego, silny ból pleców promieniujący do pośladka, promieniowanie bólu do tylnej części uda - te objawy ataku rwy kulszowej powinny minąć po kilku godzinach od momentu podania środków przeciwbólowych. / PixabayOstry ból kręgosłupa lędźwiowego, silny ból pleców promieniujący do pośladka, promieniowanie bólu do tylnej części uda - te objawy ataku rwy kulszowej powinny minąć po kilku godzinach od momentu podania środków przeciwbólowych. / Pixabay


Rwa kulszowa w ciąży

Ból pleców w ciąży (szczególnie ból w dole pleców i ból kręgosłupa promieniujący do pośladków i nóg) nie musi wskazywać na atak rwy kulszowej, ale może być zwiastunem tej choroby. Kręgosłup kobiet w ciąży jest dodatkowo obciążony, zmienia się środek ciężkości, szczególnie odcinek lędźwiowo-krzyżowy narażony jest na przeciążenie.

Ciąża - rwa kulszowa jest zagrożeniem dla matki i dzieckaProgram ćwiczeń dla kobiet w ciąży z rwą kulszową powinien być dobrany indywidualnie. Na każdym etapie rehabilitacji konieczne jest wsparcie rehabilitanta, który będzie czuwał nad poprawnością wykonywanych ćwiczeń / Pexels


Czytaj więcej: Rwa kulszowa w ciąży – objawy, ćwiczenia, poród


Rwa kulszowa w ciąży może być wskazaniem do porodu przez cesarskie cięcie - szczególnie w przypadku poważnego zwyrodnienia kręgosłupa. U ciężarnej, u której występuje rwa kulszowa, wskazany jest poród w wodzie lub w pozycji kucznej.


Autor: Jacek Krajl