Opieka psychiatryczna - poradnik

W odróżnieniu od innych schorzeń, te psychiatryczne rodzina chorego, bywa że i on sam, starają się ukryć.

Powodują one, że człowiek nimi dotknięty jest postrzegany jako egzemplarz gorszej jakości. To fatalne nastawienie trwa bodaj od czasów wiktoriańskich i mimo wzrostu świadomości i starań lekarzy specjalistów zbyt często daje o sobie znać.

Oficjalne stanowisko Ministerstwa Zdrowia i NFZ jest oczywiście inne. Pacjent z zaburzeniami psychicznymi ma tak jak inni zagwarantowane prawo do leczenia. Chory z zaburzeniami psychicznymi, a także wymagający leczenia z powodu uzależnień oraz jego rodzina mogą korzystać z różnych form terapii i opieki psychiatrycznej.


Leczenie ambulatoryjne

Pacjent ma zapewnione niezbędne badania diagnostyczne, konsultacje specjalistyczne, leki oraz wyroby medyczne (dotyczy programu leczenia substytucyjnego), w tym wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi, a także środki pomocnicze, świadczenia terapeutyczne (w tym psychoterapię) i rehabilitacyjne. Rodziny mają wsparcie edukacyjno-konsultacyjne.


W dziennym ośrodku pobytu

Pacjent w trakcie leczenia ma także zapewnione niezbędne badania diagnostyczne, konsultacje specjalistów, leki, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, wyżywienie, świadczenia terapeutyczne (w tym psychoterapię) i rehabilitacyjne. Transport sanitarny zależy m.in. od stanu zdrowia pacjenta i odległości od ośrodka. Rodzina może korzystać z działań edukacyjnych i konsultacji.


W szpitalnej izbie przyjęć

Chory przez całą dobę może skorzystać ze świadczeń udzielanych w trybie nagłym (także diagnostyczno-terapeutycznych). Ma zapewnione nieodzowne zabezpieczenie medyczne oraz transport, gdy zachodzi konieczność kontynuowania leczenia w ośrodku specjalistycznym.


W szpitalu

Podczas leczenia pacjent ma zapewnione niezbędne badania diagnostyczne, konsultacje specjalistyczne,
świadczenia z zakresu profilaktyki, leczenia, pielęgnacji i rehabilitacji. Potrzebne leki, w tym przedmioty ortopedyczne
i środki pomocnicze, świadczenia terapeutyczne (w tym psychoterapię). Rodziny są objęte programem edukacyjno-konsultacyjnym. Transport sanitarny odbywa się zgodnie z odrębnymi przepisami.
Skierowanie pacjenta do szpitala psychiatrycznego wydawane jest w dniu badania, jego ważność wygasa po upływie 14 dni!


Zasady świadczeń

W specjalistycznych poradniach - zdrowia psychicznego, także w poradniach dla dzieci i młodzieży, jak również w innych specjalistycznych poradniach, np. leczenia nerwic, poradniach seksuologicznych, patologii współżycia oraz dla dzieci z autyzmem w leczeniu środowiskowym - osoby chore mogą otrzymać diagnozę i poradę lekarza psychiatry, mogą skorzystać z porady i diagnozy psychologa, brać udział w sesjach psychoterapeutycznych. Pacjent takiej poradni z organicznymi zaburzeniami psychicznymi, schizofrenią lub afektywnymi zaburzeniami nastroju ma prawo do bezpłatnych wizyt domowych lekarza psychiatry, psychologa lub pielęgniarki. W uzasadnionych sytuacjach także prawo do bezpłatnego transportu sanitarnego.
Za świadczenia udzielane na podstawie umowy poradni z NFZ nie wolno pobierać od ubezpieczonego żadnych dodatkowych opłat, chyba że jakaś odpłatność przewidziana jest w odrębnych przepisach.

Gdy konieczne są badania związane z leczeniem psychiatrycznym, ich koszty w pełni pokrywa NFZ. Warto podkreślić, że wizyta u psychiatry nie wymaga żadnego skierowania. Natomiast jest ono konieczne w przypadku wizyty u psychologa i psychoterapeuty. Wydać je może każdy lekarz ubezpieczenia zdrowotnego.


Leczenie uzależnień

W poradni leczenia uzależnień. Pacjent ma prawo do porad lekarskich, terapii prowadzonej przez specjalistę psychoterapii uzależnień, psychologa, psychoterapeuty lub instruktora terapii uzależnień. Ale może trafić na leczenie bez swojej zgody, na podstawie skierowania z gminnej komisji do spraw rozwiązywania problemów alkoholowych lub postanowienia sądu.
Od pacjentów, którzy zgłosili się do poradni z własnej woli, nie jest wymagane żadne skierowanie!


Leczenie w warunkach szpitalnych

Na leczenie stacjonarne, czyli szpitalne pacjenci kierowani są przez lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego, także lekarzy z gabinetów prywatnych i na mocy postanowienia sądu.
Skierowanie do szpitala psychiatrycznego oraz do psychiatrycznego zakładu opieki długoterminowej (opiekuńczo-leczniczego lub pielęgnacyjno-opiekuńczego) wydaje lekarz po zbadaniu pacjenta.


Leczenie zamknięte

W przypadku psychiatrycznego kierowania chorego do zakładu opieki długoterminowej nie obowiązuje Skala Bartel
(sposób ustalania faktycznej konieczności korzystania z pomocy osób trzecich). W nagłych przypadkach osoba z zaburzeniami psychicznymi może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez skierowania, po zbadaniu przez lekarza w izbie przyjęć. Podczas świadczeń udzielanych w warunkach stacjonarnych pacjent ma prawo do bezpłatnych niezbędnych badań diagnostycznych, leków, koniecznych wyrobów medycznych, innych środków pomocniczych.
W trakcie hospitalizacji świadczeniodawcę obowiązuje zakaz
wystawiania ubezpieczonemu recept na leki, preparaty diagnostyczne, wyroby medyczne do realizacji w aptekach ogólnodostępnych.
Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala
psychiatrycznego następuje za jej pisemną zgodą. W przypadku osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej konieczna jest pisemna zgoda jej przedstawiciela ustawowego.
Leczenie psychiatryczne jest w całości finansowane przez NFZ.


Przepustka: kiedy i na jak długo

Pacjent zakładu opieki długoterminowej może uzyskać przepustkę tylko za zgodą lekarza lub kierownika placówki.
Na czas jej trwania powinien otrzymać niezbędne leki,
wyroby medyczne i środki pomocnicze. W całodobowych oddziałach psychiatrycznych i leczenia uzależnień możliwe jest udzielanie zgody na przepustkę na okres do trzech dni, w uzasadnionych przypadkach, np. w związku z wydarzeniami losowymi - do siedmiu dni. Łączny czas przebywania na przepustkach w całodobowych oddziałach psychiatrycznych i leczenia uzależnień nie może przekraczać 25 proc. czasu
trwania hospitalizacji. W psychiatrycznym zakładzie opieki długoterminowej (opiekuńczo-leczniczym lub pielęgnacyjno-opiekuńczym) łączny czas przebywania na przepustkach nie może przekraczać 30 dni w roku.


Oczekiwania i potrzeby

Tak w pewnym skrócie przedstawiają się prawa pacjenta z zaburzeniami psychicznymi, a także jego rodziny, gdyż z reguły i ją dotykają skutki choroby. Czy dotychczasowa opieka nad tymi pacjentami jest wystarczająca? Łatwo przewiedzieć, że chorzy, ich rodziny oraz środowisko medyczne odpowiedzą przecząco. Najtrudniej jest w małych miejscowościach i na wsiach, gdzie lokalne władze nie zawsze sobie radzą z zadaniami zorganizowania odpowiedniej opieki czy pomocy dla tej grupy chorych. Natomiast lekarze narzekają na biurokratyczne procedury, które sprawiają, że nowoczesne skuteczne leki można przepisywać, gdy choroba, np. schizofrenia, już się rozwinęła, a odstawiać, gdy nastąpiła poprawa. Tymczasem ich wczesne wprowadzenie hamuje rozwój choroby, pozwala pacjentowi niemal normalnie funkcjonować, a dłuższe leczenia nierzadko oznacza prawdziwy sukces. Lekarze z odpowiednimi wnioskami wystąpili więc do Ministerstwa Zdrowia i NFZ. Wypada wierzyć, że z dobrym skutkiem uda się rozwiązać ten i inne problemy wynikające z niedofinansowania psychiatrii. Smutne jest to, lecz prawdziwe, że każdy z nas może potrzebować pomocy tej dziedziny medycznej. Według Światowej Organizacji Zdrowia obecnie zaburzenia psychiczne dotyczą co piątej osoby na świecie, a za lat 15 mogą się stać jednym z głównych problemów zdrowotnych. Ten przewidywany wzrost zachorowań wiąże się ze współczesnym tempem życia, przewlekłym stresem i brakiem racjonalnego wypoczynku. Warto wziąć to pod uwagę, jeśli nie chce się przekonać na własnej skórze o prawdziwości prognoz.

Autor: Ewa Łuszczuk