Mama z cukrzycą

Cukrzyca ciążowa dotyczy około 3 proc. przyszłych matek. Ujawnia się najczęściej między 24. a 28. tygodniem ciąży. Łatwo ją zdiagnozować, a prawidłowo leczona nie stanowi zagrożenia dla płodu oraz matki.

Zmiany hormonalne, jakie zachodzą w organizmie ciężarnej, powodują między innymi zwiększoną odporność tkanek na działanie insuliny. Z nie do końca wyjaśnionych przyczyn część kobiet tę nietolerancję ma na tyle wysoką, że cierpi na cukrzycę. Wiadomo jedynie, że zwiększone ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej obserwuje się u kobiet, które:

• mają w rodzinie osoby chore na cukrzycę,

• są otyłe, a w czasie ciąży nadmiernie przybrały na wadze,

• ciąża przebiega u nich z komplikacjami, np. mają wysokie ciśnienie,

• miały cukrzycę w czasie poprzedniej ciąży,

• urodziły poprzednie dziecko o dużej wadze (powyżej 4 kg),

• w poprzedniej ciąży urodziła martwy płód,

• z poprzednich ciąż rodziły się dzieci z wrodzonymi wadami.


Szybka diagnoza

Nieleczona cukrzyca może uszkodzić płód. Dzieci rodzą się wówczas z wadami serca lub nerek, wodogłowiem lub niedorozwojem organów wewnętrznych. Dlatego tak ważna jest kontrola poziomu glukozy we krwi w czasie ciąży. Najczęściej lekarz zaleca raz w miesiącu badanie moczu. Jeśli wykaże ono obecność cukru, konieczna jest wizyta u lekarza. Nie zawsze cukier w moczu oznacza cukrzycę, ale konieczne są dalsze badania. Między 24. a 28. tygodniem ciąży koniecznie należy wykonać badanie polegające na sprawdzeniu stężenia glukozy we krwi godzinę po wypiciu roztworu 50 g glukozy. Prawidłowy wynik nie powinien przekraczać 140 mg/dl. Jeśli stężenie glukozy we krwi mieści się między 140 a 200 mg/dl, konieczne jest wykonanie jeszcze dodatkowego testu z 75 g glukozy. To badanie ostatecznie wyjaśni wątpliwości. Natomiast wynik stężenia cukru powyżej 200 mg/dl wskazuje na duże prawdopodobieństwo cukrzycy ciążowej.

Nie oznacza to, że poród nie może odbyć się siłami natury, choć często lekarz zaleca wówczas tzw. cesarskie cięcie, ze względu na wysoką wagę urodzeniową płodu. Kobiety cierpiące na cukrzycę i prawidłowo leczone często rodzą dzieci o wadze nawet powyżej 5 kg. Nie należy lekceważyć choroby zwłaszcza dlatego, że choć po urodzeniu dziecka choroba w 95 proc. przypadków ustępuje, ale zagrożenie jej powrotu ciągle istnieje. Nawet po kilkunastu latach cukrzyca może się objawić. Zagrożona jest również następna ciąża. Jedyny skuteczny sposób uniknięcia tego niebezpieczeństwa to przestrzeganie diety i unikanie nadwagi.


Odpowiednie odżywianie

Zarówno w ciąży, jak i po rozwiązaniu obowiązuje dieta, która pozwala utrzymać poziom glukozy na niskim poziomie. Należy przestrzegać kilku prostych zasad. Koniecznie trzeba jeść 6 posiłków - śniadanie, drugie śniadanie, obiad, podwieczorek, kolacja i druga kolacja. Ten ostatni posiłek jest bardzo ważny i ma za zadanie ochronę przed nadmiernym spadkiem glukozy w nocy. Zalecane jest również, by codziennie na talerzu ciężarnej z cukrzycą było jak najwięcej warzyw i przetworów zbożowych bogatych w błonnik. Spowalnia on bowiem przyswajanie glukozy. Z diety bezwarunkowo trzeba wykluczyć słodycze, przetwory z białej mąki, nadmiernie dojrzałe owoce i kupne soki.


Dieta w praktyce

W diecie cukrzyków najważniejsze są ilość i jakość zjadanych węglowodanów. Dla ułatwienia planowania diety wprowadzono jednostkę nazywaną wymiennikiem węglowodanowym (WW). Jest to taka porcja produktu lub potrawy, która zawiera 10 g (w niektórych krajach 12 g) węglowodanów przyswajalnych (bez błonnika). Przykładowo 1 WW zawiera:


• kromka białego lub razowego chleba o wadze 40 g, 1,5 kromki pieczywa chrupkiego i 15 szt. paluszków,
• 1 łyżeczka miodu, 4 kwadraciki czekolady,
• 1 łyżka stołowa kaszy jęczmiennej lub gryczanej, 4 łyżki płatków owsianych surowych, 40 g (mała porcja) makaronu,
• 1 szklanka mleka, 1 kubeczek sera homogenizowanego,
• 1 jabłko, gruszka, pomarańcza, 10 sztuk truskawek, 1/3 banana,
• 5 szt. pomidorów, 5 szt. ogórków, 1 kalafior, 2 cebule, 1 ziemniak.


Lekarze i dietetycy doradzają zjadanie w ciągu dnia 30 wymienników węglowodanowych WW. Należy też każdego dnia zjadać poszczególne posiłki z tą samą ilością WW. Najbezpieczniej dzienne menu powinno wyglądać tak:


- Śniadanie 6 WW, np.: 2 kromki ciemnego pieczywa, 1 kubeczek serka homogenizowanego,1 pomidor, 1 szklanka mleka i 1 jabłko.

- Drugie śniadanie 4 WW, np.: owsianka z 4 łyżek płatków wymieszana z połową szklanki truskawek.

- Obiad 10 WW, np.: zupa z jarzyn, pieczona pierś z kurczaka, 3 małe ziemniaki, sałatka z ogórka.

- Podwieczorek 3 WW, np.: banan.

- Kolacja 5 WW, np.: szklanka jogurtu, średnia porcja makaronu z warzywami (cebulą, pieczarkami i zielonym groszkiem).

- Druga kolacja 2 WW, np.: 1 pomarańcza i 1 gruszka.

Autor: Barbara Hołub