​Kleszcze w skórze: jak wyciągnąć kleszcza? Jak wygląda kleszcz w skórze?

Kleszcze to niewielkie pajęczaki, które podobnie jak komary żywią się krwią. Kleszcz może wbić się w dowolne miejsce na skórze, ale woli dobrze ukrwione i miękkie obszary. Kleszcze u dzieci często wybierają głowę (na linii włosów) i miękką skórę szyi, kleszcze u dorosłych często wbijają się w pachwiny, zgięcie rąk, za uszami, w okolice pępka, w skórę pod kolanami. Czy ugryzienie boli? Co robić po ugryzieniu i jak wyciągnąć kleszcza?

Kleszcze to niewielkie pajęczaki, które podobnie jak komary żywią się krwią. Kleszcz może wbić się w dowolne miejsce na skórze, ale woli dobrze ukrwione i miękkie obszary. Kleszcze u dzieci często wybierają głowę (na linii włosów) i miękką skórę szyi, kleszcze u dorosłych często wbijają się w pachwiny, zgięcie rąk, za uszami, w okolice pępka, w skórę pod kolanami. Czy ugryzienie boli? Co robić po ugryzieniu i jak wyciągnąć kleszcza?

Na myśl o kleszczu większość osób wyobraża sobie jeden rodzaj pajęczaka, którego ugryzienie może wywołać groźną chorobę. Tymczasem opisano już około 900 gatunków kleszczy, które klasyfikowane są jako kleszcze miękkie i kleszcze twarde. Warto wiedzieć, że jeśli chodzi o systematykę kleszczy, to należą one do roztoczy (Acari/Acarina), a nie do owadów (Insecta).


Kleczcze miękkie

Kleszcze miękkie to rodzina obrzeżkowatych. Kleszcze tego rodzaju nie posiadają twardego, chitynowego pancerza na grzbiecie – są ciepłolubne, dlatego najczęściej występują w subtropikalnych i tropikalnych rejonach, choć niektóre gatunki spotkać można również w Polsce.


W tej rodzinie kleszczy wyróżnia się 5 rodzajów (Argas, Antricola, Otobius, Ornithodoros, Carios). Występującym w całej Europie gatunkiem jest Argas reflexus (obrzeżek gołębień). Kleszcze miękkie szukają ciepłych miejsc - dorosłe samce i samice można znaleźć na poddaszach, w bliskiej okolicy kurników i gniazd ptaków (szczególnie gołębi); żywicielami są ptaki, gołębie, drób i ludzie.


Występujący w Europie Środkowej i w niektórych rejonach Polski obrzeżek gołębień kłuje boleśnie – swędzenie po ugryzieniu tego kleszcza może utrzymywać się bardzo długo. Kleszcze tego gatunku moa przenosić m.in. krętki Borelia anserina, a także paradur gołębi (dur rzekomy), piroplazmozę ptasią (inaczej: babeszjoza, babezjoza) oraz zoonozę (gorączka Q – bakteryjno-zakaźna choroba wyoływana przez Coxiella burnetii).


Czytaj też:


Kleszcze twarde

Kleszcze twarde posiadają pancerz z chitynowych płytek, który w przypadku samców chroni cały grzbiet, u samic i nimf kleszczów pancerz pokrywa połowę grzbietu / PixabayKleszcze twarde posiadają pancerz z chitynowych płytek, który w przypadku samców chroni cały grzbiet, u samic i nimf kleszczów pancerz pokrywa połowę grzbietu / Pixabay


Kleszcze twarde posiadają pancerz z chitynowych płytek, który w przypadku samców chroni cały grzbiet, u samic i nimf kleszczów pancerz pokrywa połowę grzbietu.


Ciało kleszczy twardych dzieli się na część z narządami gębowymi (gnatosoma) - osadzonymi na przedzie ciała kleszcza oraz część z odnóżami (idiosoma). Trzy stadia rozwojowe kleszcza właściwego to: larwa kleszcza, nimfa, forma dorosła kleszcza.


Do tej rodziny należą występujące na całym świecie:


Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus)

Pospolity kleszcz jest gatunkiem najczęściej atakującym ludzi – przenosi zarówno boreliozę, jak i kleszczowe zapalenie mózgu (KZM); kleszcz pospolity aktywny jest od początku marca do końca października; najwyższa aktywność kleszczy tego gatunku zaczyna się na przełomie kwietnia i maja; żywicielami – poza ludźmi – są niewielkie ssaki; zwierzęta leśne (sarny, jelenie), psy i koty.


Kleszcz psi (Rhipicephalus sanguineus)

Dawniej występujący przede wszystkim w Afryce, dziś kleszcz psi występuje przede wszystkim w południowej części Europy (lubi ciepłe miejsca, jest aktywny w miesiącach letnich); najczęściej atakuje psy (to typowy pasożyt zwierząt domowych, który roznosi m.in. erlichiozę u psów, cykliczną trombocytopenię psów, hepatozoonozę), rzadko żywicielem jest człowiek; kleszcze psie przenoszą też bakterie Babesia canis (babeszjoza).


Kleszcz jeżowy (Ixodes hexagonus)

Kleszcz jeżowy może przenosić zarówno kleszczowe zapalenie mózgu, jak i boreliozę; ludzie mogą być żywicielem tego typu kleszczy, ale najczęściej jeżowe kleszcze atakują małe zwierzęta (jeże, lisy, koty, łasice).


Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus)

Łąkowy kleszcz występuje częściej na wschodzie Polski - na wrzosowiskach, teranach wodnistych i trawiastych; atakuje głównie zwierzęta, choć żywicielem również może być człowiek; kleszcze łakowe mogą przenosić bakterię wywołującą babeszjozę, chorobę odkleszczową nazywaną też „psią malarią”.


Czytaj też:


Jak wygląda kleszcz?

W zależności od rodzaju kleszcze mogą wyglądać nieco inaczej.


Obrzeżek gołębień, kleszcz miękki, który może przeżyć bez żywiciela nawet kilka lat, ma brązowy korpus w kształcie jajka (korpus nie ma chitynowego pancerza).


Kleszcz pospolity, występujący w całej Polsce, jest długi na 2 mm do 4 mm. Głodny kleszcz pospolity ma ciało owalne, które zwęża się ku przodowi (wyraźnie widać odnóża) – cechy morfologiczne kleszcza zmieniają się zarówno w czasie żerowania (np. barwa ciała może się zmieniać z szarej na brązową), jak i po najedzeniu (przykładowo: głodna samica kleszcza ma ok. 3 mm długości, po najedzeniu długość kleszcza może sięgać nawet 10-12 mm).


Czytaj też:


Głodna samica kleszcza ma ok. 3 mm długości, po najedzeniu długość kleszcza może sięgać nawet 10-12 mm / PixabayGłodna samica kleszcza ma ok. 3 mm długości, po najedzeniu długość kleszcza może sięgać nawet 10-12 mm / Pixabay


Co prawda kleszcze pospolite stanowią największe zagrożenie w kontekście roznoszenia chorób odkleszczowych, ale kleszcz jeżowy może być przyniesiony np. przez psa do domu – i w ten sposób znaleźć ludzkiego żywiciela. Można go poznać po jasnym korpusie.


W przypadku kleszcza łąkowego samica (ok. 3 mm długości) jest mniejsza od samca (do 4,5 mm długości) - mamy więc do czynienia z dymorfizmem płciowym, ale odwrotnym - w przypadku innych gatunków zazwyczaj samica jest większa od samca. Na korpusie kleszcza łąkowego widać wyraźne białe plamy.


Kleszcz psi, czyhający na żywiciela na szczytach niewielkich traw, mają brązowe korpusy.


Nimfa kleszcza – jak wygląda?

Nimfa kleszcza, czyli forma pośrednia między larwą a dorosłym osobnikiem, nie przekracza długością jednego milimetra – jej wielkość może być porównana do ziarnka piasku.


Jak wygląda kleszcz w skórze?

Jak wygląda kleszcz wbity w skórę? Kleszcz szuka delikatnych i ukrwionych miejsc na skórze – narząd gębowy kleszcza przystosowany jest do ssania krwi i zaopatrzony w liczne ząbki, najczęściej kleszcz wbity w skórze będzie więc widoczny jedynie od strony korpusu. Na skórze widać więc będzie jedynie odwłok kleszcza, który z czasem będzie rósł pod wpływem wypitej krwi.


Atak nimfy kleszcza może być łatwo przeoczony – nimfy kleszcza są mniejsze, poza tym kleszcz lub nimfa mogą same odczepić się od skóry (nimfy kleszcza, której bakterie mogą być nawet bardziej niebezpieczne niż w przypadku dorosłych osobników, znacznie częściej opuszczają żywiciela po opiciu się krwią).


Warto wiedzieć, że w aptece dostępne są zestawy i przyrządy przeznaczone do bezpiecznego usuwania kleszczy (np. z różnymi końcówkami, które służą do usuwania larw/nimf oraz okazów dorosłych / PixabayWarto wiedzieć, że w aptece dostępne są zestawy i przyrządy przeznaczone do bezpiecznego usuwania kleszczy (np. z różnymi końcówkami, które służą do usuwania larw/nimf oraz okazów dorosłych / Pixabay


Jak wyciągnąć kleszcza?

Pamiętaj, że w przypadku ugryzienia kleszcza bardzo ważne znaczenie ma czas – im szybciej wyciągniesz kleszcza, tym mniejsze ryzyko zarażenia się patogenami i rozwinięcia choroby odkleszczowej. Zaleca się, aby od ugryzienia kleszcza do momentu jego wyciągnięcia nie minęły 24 godziny.


Warto wiedzieć:


Wyciąganie kleszcza – krok po kroku

  1. Jeśli zauważyłeś kleszcza na skórze, nie wyciągaj go w pośpiechu, znajdź jego głowę i korpus.
  2. Nie zdrapuj kleszcza, użyj pęsety (najlepiej z cienkimi końcówkami i zakrzywionej).
  3. Chwyć kleszcza pęsetą jak najbliżej własnej skóry – chwyć kleszcza za główkę.
  4. Pociągnij kleszcza jednostajnym ruchem pionowo do góry.


Warto wiedzieć: w aptece dostępne są zestawy i przyrządy przeznaczone do bezpiecznego usuwania kleszczy (np. z różnymi końcówkami do wyboru – różniące się wielkością końcówki służą odpowiednio do usuwania larw/nimf oraz okazów dorosłych). W niektórych zestawach można dodatkowo znaleźć np. preparaty do zamrażania kleszcza.


Wyciąganie kleszcza – częste błędy

  1. chwycenie kleszcza za odwłok, a nie za głowę, sprawia, że oderwana zostanie tylko część kleszcza, a fragment (narząd gębowy) zostanie w skórze;
  2. wyciskanie lub zdrapywanie kleszcza - może powodować dodatkowe infekcje, ponieważ część kleszcza może zostać pod skórą;
  3. smarowanie kleszcza masłem, olejem, parafiną, lakierem do paznokci, alkoholem w celu stymulacji do wyjścia kleszcza - to częsty błąd, który sprawia, że blokowane są otwory oddechowe kleszcza; w wyniku takiego działania kleszcz zaczyna się dusić, co może powodować jego wymioty toksycznymi substancjami;
  4. przypalanie kleszcza również może powodować wymioty i zwiększać ryzyko zakażenia.


Ugryzienie kleszcza – czy boli?

Ugryzienie kleszcza nie boli, ponieważ kleszcz już w momencie wgryzania się w skórę aplikuje środek znieczulający. Po ugryzieniu kleszcza może wystąpić swędzenie.


Borelioza jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Borrelia burgdorferi. Przenoszą ją kleszcze. W Europie, ale także w Ameryce Północnej i Azji jest najczęstszą przenoszoną przez kleszcze chorobą / PixabayBorelioza jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Borrelia burgdorferi. Przenoszą ją kleszcze. W Europie, ale także w Ameryce Północnej i Azji jest najczęstszą przenoszoną przez kleszcze chorobą / Pixabay


Czy kleszcze skaczą?

To jeden z mitów na temat kleszczy - kleszcze wcale nie czają się na ofiary, obserwując otoczenie z góry, najczęściej czają się w trawach i krzewach, które nie są wyższe niż 150 cm. Kleszcze najczęściej "przechodzą" na żywiciela, gdy ociera się o liście lub łodygi, na których przebywają.


Co odstrasza kleszcze u człowieka?

Kleszcze odstraszają m.in.: cebula, czosnek, niektóre aromaty ziół i olejki (tymianek, melisa, oregano, lawenda), silnie pachnące: goździki, cynamon, trawa cytrynowa.


W spryskiwaczu można wymieszać napary z tych ziół i dodać wrotycz pospolity lub piołun – spryskanie ubrania przygotowanym w domu preparatem może odstraszyć kleszcze, ale nie gwarantuje bezpieczeństwa. Po każdej wycieczce warto oglądać ciało w poszukiwaniu kleszczy.


Alternatywą są gotowe preparaty odstraszające kleszcze – repelenty najczęściej odstraszają nie tylko kleszcze, ale też komary i meszki. Często stosowaną substancją w preparatach na kleszcze jest ikarydyna.


Czytaj więcej:

Autor: Jacek Krajl