Jelito szczególnie wrażliwe. Jak rozpoznać IBS?

Każdy z nas od czasu do czasu ma problemy z żołądkiem. Zwłaszcza po zjedzeniu zbyt wielu ciężkostrawnych potraw może pojawić się ból brzucha lub nudności.

Są jednak osoby, których układ pokarmowy prawie cały czas sygnalizuje, że coś jest nie w porządku. Skarżą się one na częste, występujące bez uchwytnej przyczyny bóle brzucha i skurcze. Ubranie przestaje pasować, bo pod wpływem gazów gromadzących się w jelitach brzuch nadyma się jak balon. Na zmianę dokuczają im biegunki i zaparcia, którym towarzyszy uczucie parcia i potrzeba dalszego wypróżnienia już po oddaniu stolca.


Przyczyną tych zaburzeń może być zespół jelita drażliwego, zwany też często zespołem jelita nadwrażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome, IBS). Czasem używa się także określenia jelito nadwrażliwe lub jelito wrażliwe. Jest to schorzenie czynnościowe, co oznacza, że objawy nie mają przyczyny organicznej, nie wynikają z wad anatomicznych czy zmian chorobowych jelita. Nie są więc tak naprawdę niebezpieczne dla zdrowia, ale bardzo obniżają komfort życia pacjenta.


U co trzeciej osoby ze zdiagnozowanym IBS dolegliwości zaczynają się już po kilkunastu minutach po jedzeniu. Prawie wszyscy chorzy mogą odczuwać je nawet do kilku godzin po posiłku


Specjaliści uważają, że na wystąpienie choroby może mieć wpływ:

  • płeć (znacznie częściej chorują kobiety),
  • wiek,
  • uwarunkowania genetyczne,
  • zmiany hormonalne,
  • leki,
  • zakażenia układu pokarmowego,
  • alergie na określone pokarmy.


Lekarze i badacze uważają również, że bardzo ważną rolę odgrywają przyczyny psychologiczne, takie jak długotrwały stres, napady strachu, zdenerwowanie czy poirytowanie.


Jak rozpoznać IBS?

Dolegliwość tę można leczyć, jednak problemem jest jej rozpoznanie. Objawy są nieswoiste, więc diagnozę można postawić dopiero po wykluczeniu innych chorób o podobnych symptomach, np.:

  • zapalenia jelit,
  • nietolerancji pokarmowych,
  • alergii,
  • celiakii.

Często zdarza się, że objawy jelita nadwrażliwego pokrywają się z objawami niestrawności czynnościowej (ang. Functional Dyspepsia, FD).


Rozpoznanie zespołu jelita nadwrażliwego wymaga zaobserwowania bólu lub dyskomfortu w brzuchu przez co najmniej trzy dni w miesiącu, dolegliwości muszą utrzymywać się przez kilka miesięcy.



ZDANIEM EKSPERTA

Lek. med. Dariusz Maj, specjalista gastroenterologii i chorób wewnętrznych z Centrum Medycznego Damiana w Warszawie:

Diagnozowanie zespołu jelita drażliwego opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie, co jest podstawą rozpoznania i ściśle wiąże się z wykluczeniem występowania poważnych chorób układu pokarmowego (np. nowotworów lub stanów zapalnych), ponieważ mogą one dawać podobne objawy.


W przypadku wystąpienia problemu warto zrezygnować z bardzo obfitych i mocno przyprawionych potraw, alkoholu, a przede wszystkim spożywania dużych ilości cukrów – zarówno prostych (napoje energetyczne, słodycze, mleko), jak i fermentujących złożonych (pieczywo, rośliny strączkowe), co zmniejsza występowanie biegunki. Warto też wyeliminować z diety produkty, które łatwo ulegają fermentacji i zwiększają ryzyko wystąpienia wzdęć (m.in. rodzynki, orzechy, banany).


Osoby, u których zdiagnozowano zespół jelita drażliwego, powinny również zmniejszyć ilość spożywanego pokarmu – objadanie się może być przyczyną występowania objawów dyspeptycznych (wzdęcia brzucha, poposiłkowe uczucie pełności w nadbrzuszu, ciężkości, wczesnej sytości).


Obecnie osobom z zespołem jelita drażliwego zalecana jest dieta FODMAP oparta przede wszystkim na eliminacji fermentujących złożonych węglowodanów w posiłkach. Dodatkowo zaleca się regularne stosowanie probiotyków (żywych kultur bakterii często stosowanych jak osłona w trakcie i po antybiotykoterapii) oraz stosowanie preparatów z kwasem masłowym.


Jeśli zauważymy u siebie następujące objawy:

  • bóle brzucha,
  • problemy z wypróżnianiem,
  • wzdęcia brzucha,
  • biegunkę,
  • nudności,

zawsze należy sprawdzić obecność objawów alarmowych (np. zmiana rytmu wypróżnień, zmiany w zabarwieniu i konsystencji stolca, obecność krwi w stolcu, chudnięcie, nudności i wymioty, zaburzenia w połykaniu, żółtaczka) i skonsultować się lekarzem.


Po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego na temat dolegliwości pacjenta specjalista może wykonać fizykalne badanie brzucha oraz odbytnicy. Pozwolą one potwierdzić lub wykluczyć np. obecność guzków krwawniczych (hemoroidów) w końcowym odcinku układu pokarmowego, guzów w jamie brzusznej, powiększonych węzłów chłonnych. W razie potrzeby lekarz może zlecić również badania dodatkowe – przede wszystkim morfologię, żeby wykluczyć niedokrwistość, czy USG jamy brzusznej, które jest podstawowym badaniem przeglądowym przewodu pokarmowego.


U pacjentów z obecnością objawów alarmowych z przewodu pokarmowego i w wieku powyżej 45 lat lekarz powinien zlecić dodatkowe badania laboratoryjne: krwi, stolca, obrazowe (np. tomografię jamy brzusznej) lub badania endoskopowe (gastroskopię i kolonoskopię).


Zespół jelita drażliwego może być leczony farmakologicznie. W zależności od przypadku (lub nasilenia jednego z objawów) specjalista może zapisać leki przeciwbiegunkowe, rozkurczające, przeciwbólowe, przeciw zaparciu, a nawet uspokajające. U podstaw przyczyn zespołu jelita drażliwego leżą bowiem zarówno zaburzenia mikroflory jelitowej, produkty strawionych pokarmów i ich oddziaływanie na ścianę jelit, jak i zaburzenia obsesyjno-lękowe, powodujące zaburzenia tzw. osi nerwowo-jelitowej. Wsparcie psychologiczne, redukcja stresu, psychoedukacja są więc nieodzownym elementem terapii wraz z dietą, probiotykami oraz lekami.



Fot. Pixabay



Autor: Iwonna Widzyńska-Gołacka