Hashimoto – choroba, która niszczy tarczycę. Dieta, leczenie i objawy choroby Hashimoto

Choroba Hashimoto (inaczej: zapalenie tarczycy Hashimoto) to jedno z częściej diagnozowanych zaburzeń tarczycy. Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną, czyli wynikającą z autoagresji układu odpornościowego. Stan zapalny w przebiegu choroby Hashimoto stopniowo niszczy tarczycę, zaburza pracę tego gruczołu i produkcję hormonów tarczycy. Częste objawy Hashimoto to m.in. zmęczenie, problemy z miesiączką, bóle mięśni, problemy z koncentracją, uczucie chłodu. Czasami choroba przebiega bezobjawowo. Jak diagnozować i leczyć chorobę Hashimoto? Jaka dieta jest zalecana?

Choroba Hashimoto (inaczej: zapalenie tarczycy Hashimoto) to jedno z częściej diagnozowanych zaburzeń tarczycy. Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną, czyli wynikającą z autoagresji układu odpornościowego. Stan zapalny w przebiegu choroby Hashimoto stopniowo niszczy tarczycę, zaburza pracę tego gruczołu i produkcję hormonów tarczycy. Częste objawy Hashimoto to m.in. zmęczenie, problemy z miesiączką, bóle mięśni, problemy z koncentracją, uczucie chłodu. Czasami choroba przebiega bezobjawowo. Jak diagnozować i leczyć chorobę Hashimoto? Jaka dieta jest zalecana?

Chorych na chorobę Hashimoto przybywa, za to dramatycznie brakuje endokrynologów, którzy potrafią okiełznać tę „modną” chorobę.


Tarczyca i choroba tarczycy Hashimoto

Wiedza Polaków na temat tarczycy i produkowanych przez nią hormonów jest niewielka. Z przeprowadzonej na potrzeby tego artykułu sondy ulicznej w dużym polskim mieście wynika, że zaledwie kilkanaście procent przechodniów potrafi precyzyjnie wskazać, gdzie znajduje się tarczyca, oraz określić jej funkcje w organizmie.


We wszystkich przypadkach były to osoby, które na co dzień zmagają się z nadczynnością lub niedoczynnością tego gruczołu i znajdują się pod opieką lekarza. Pozostałe twierdziły, że nie podejrzewają u siebie żadnych zaburzeń hormonalnych, jednocześnie przyznając, że być może nie potrafiłyby rozpoznać objawów ze strony tarczycy.


Choć choroba Hashimoto stała się ostatnio „modna” i diagnozuje się ją u znacznie większej liczby osób niż w poprzednich dekadach (wzrost o kilkaset procent!), wciąż pozostaje nieco tajemnicza – z powodu obco brzmiącej, choć zapadającej w pamięć nazwy oraz niejasnych mechanizmów rozwoju.


Czytaj też: Choroba Hashimoto a niedoczynność tarczycy – różnice


Co to jest tarczyca? Jak działa ten gruczoł?

Tarczyca jest jednym z tych gruczołów, których praca wpływa dosłownie na cały organizm. Jej prawidłowe lub wadliwe działanie odczuwamy m.in. w brzuchu, na skórze, w sercu, układzie rozrodczym czy psychice.


Produkowane przez tarczycę hormony, czyli wolna trójjodotyronina (FT3) i wolna tyroksyna (FT4), stymulują rozwój i wzrost organizmu, kontrolują procesy przemiany materii i energii oraz mają istotne znaczenie dla rozwoju ośrodkowego układu nerwowego.


Poziom ich stężenia w organizmie nie jest stały, a drobne wahania mogą wynikać z różnych przyczyn, jak choćby ze stanu nawodnienia i równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, i nie interpretuje się ich jako wyznacznika choroby. Wielu lekarzy jest zdania, że choroba Hashimoto, czyli przewlekłe limfocytowe zapalenie gruczołu tarczowego, najczęściej przebiega bezobjawowo.


Jeśli jednak pacjent zgłasza niepokojące symptomy, zazwyczaj są to bóle mięśni, uczucie chłodu (podczas gdy innym osobom jest ciepło), zbyt obfite krwawienia menstruacyjne, obrzęki nóg, twarzy, szorstkość i przesuszenie skóry, obniżenie nastroju. Wiele kobiet zauważa u siebie łysienie zewnętrznych części brwi, a także przybieranie na wadze, łamliwość włosów, osłabienie paznokci.


U każdego chorego objawy mogą pojawiać się w dowolnej konfiguracji lub nie pojawiać się wcale, a diagnoza nigdy nie jest oparta wyłącznie na zgłaszanych przez pacjenta symptomach.


Czytaj też: Zbadaj tarczycę!


Choroba Hashimoto – nazwa i historia choroby

Nazwa choroby Hashimoto pochodzi od nazwiska japońskiego chirurga, doktora Hakaru Hashimoto. W 1912 r. lekarz opisał kilka przypadków zachorowań, nawet nie przypuszczając, że jego odkrycie zrobi tak zawrotną „karierę” w XXI wieku.


Lekarz stosował termin „struma lymphomatosa”, który czasami nadal jest w użyciu, powszechnie jednak stosuje się nazwę choroba Hashimoto. Obecnie szacuje się, że zapada na nią 4-12 proc. populacji, a choroba zaczyna mieć cechy choroby cywilizacyjnej. Niestety, wciąż bywa bagatelizowana zarówno przez lekarzy, jak i samych pacjentów.


Nieleczona choroba Hashimoto poważnie obniża poziom życia chorego, poza tym niedoczynność tarczycy może prowadzić do rozwoju miażdżycy, zawału, osteoporozy czy ciężkiej depresji.


Hashimoto – choroba o podłożu autoimmunologicznym

Choroba Hashimoto ma podłoże autoimmunologiczne, czyli związana jest z zaburzeniami układu odpornościowego, który zamiast bronić organizm przed infekcjami, wytwarza stan zapalny we własnych tkankach.


Choroba Hashimoto – przyczyny

Zaatakowana tarczyca staje się niezdolna do wydajnej syntezy hormonów. Wśród możliwych przyczyn tak „nielogicznych”, autoagresywnych zachowań organizmu lekarze wymieniają czynniki genetyczne, a także sytuacje związane z trybem życia pacjenta, przede wszystkim problemy emocjonalne, stres, niewłaściwe żywienie i brak aktywności fizycznej, używki, zaburzenia snu i inne.


Na pojawienie się choroby Hashimoto może wpływać też ciąża, poronienia, odstawienie antykoncepcji czy menopauza, które są związane ze zmianami w gospodarce hormonalnej organizmu. Możliwe są dwie postaci choroby: tarczyca znacznie się powiększa i powstaje wole albo przeciwnie – zmniejsza się i degeneruje.


Choroba Hashimoto – objawy

  • zmęczenie
  • osłabienie
  • bóle mięśni
  • problemy z koncentracją
  • uczucie chłodu (podczas gdy innym osobom jest ciepło)
  • senność
  • problemy trawienne
  • zbyt obfite krwawienia menstruacyjne
  • chrypka bez wyraźnej przyczyny
  • obrzęki nóg, twarzy
  • problemy skórne (szorstkość i przesuszenie skóry)


Choroba Hashimoto – objawy psychiczne

Możliwe psychiczne objawy choroby Hashimoto:

  • obniżenie nastroju
  • wahania nastroju
  • stany depresyjne
  • depresja


Pacjenci skarżą się również na spowolnienie fizyczne i psychiczne, nerwowość, rozdrażnienie, zaburzoną koncentrację i wynikające z niej problemy w szkole czy pracy.


Choroba Hashimoto bardzo często przebiega z okresami zaostrzeń i remisji, przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo, nie wpływając na funkcjonowanie tarczycy. Rzadko prowokuje nadczynność tarczycy, w większości przypadków prowadzi do niedoczynności tarczycy i na tym podłożu jest leczona.


Kto jest narażony na chorobę Hashimoto?

Hashimoto diagnozuje się zwykle u kobiet powyżej 50. roku życia, ale coraz częściej zdarza się, że występuje już u 20- i 30-latek, a nawet u dzieci, nierzadko słyszy się również o chorujących mężczyznach.


Wszystko wskazuje na to, że przypadków zachorowań będzie coraz więcej, zresztą dane dotyczące liczby chorych prawdopodobnie są mocno niedoszacowane ze względu na brak badań profilaktycznych dotyczących chorób tarczycy.


Scyntygrafia tarczycy - badanie, guzki tarczycy, podejrzenie choroby tarczycy/choroby HashimotoScyntygrafia tarczycy to badanie obrazowe, które umożliwia ocenę gruczołu tarczycy (wskazaniami do wykonania badania są stany zapalne, podejrzenie chorób tarczycy lub guzki. Lekarz od chorób tarczycy to tyreolog - jeśli występują problemy z tarczycą, guzki na tarczycy lub podejrzenie choroby Hashimoto, to należy udać się właśnie do tyreologa / 123RF


Choroba Hashimoto – badania, wyniki

Pacjenci podejrzewający u siebie chorobę Hashimoto zazwyczaj udają się do lekarza rodzinnego, który zleca im badanie stężenia TSH – tyreotropiny, czyli hormonu wytwarzanego przez przysadkę mózgową i sterującego pracą tarczycy. Im mniej czynnych komórek i hormonów tarczycy, tym silniejsza jest stymulacja przysadki i wyższe stężenie TSH.


Norma dla dorosłego człowieka to 0,27-4,2 mIU/l (wartości te mogą się różnić w poszczególnych placówkach diagnostycznych), większość lekarzy robi się jednak czujna, gdy stężenie TSH u pacjenta przekroczy 3 mIU/l. Warto jednak zaznaczyć, że stężenie TSH może się podnieść również z innych powodów, np. w wyniku przyjmowania niektórych leków, z powodu silnego stresu lub innej choroby o ostrym przebiegu.


Dlatego bardzo ważne jest, by w diagnostyce dążyć do wykonania całego panelu tarczycowego – poza oznaczeniem TSH oznacza się również hormony tarczycy FT3 i FT4 oraz stężenie przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy, w przypadku Hashimoto przede wszystkim przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO).


Zazwyczaj wykonuje się badanie ultrasonograficzne gruczołu tarczowego, lekarz może również zlecić oznaczenie poziomu żelaza, witaminy D3 i B12 oraz kortyzolu. Ważne, by interpretacją wyników zajął się lekarz endokrynolog (a nie lekarz rodzinny), gdyż trudno zliczyć pułapki, jakie czyhają na specjalistę podsumowującego wszystkie te badania.


Czytaj więcej o badaniu: Badanie TSH – jak się przygotować? Czy trzeba być na czczo?


Choroba Hashimoto – leczenie

Leczenie choroby Hashimoto polega na restrykcyjnym wyrównywaniu poziomu hormonów poprzez podawanie ich pacjentowi w postaci sztucznej. Początkowo lekarz może zalecić też przyjmowanie leków przeciwzapalnych, później zazwyczaj wdraża codzienną dawkę hormonu tarczycowego lewotyroksyny.


Lek jest zazwyczaj dobrze tolerowany i przyjmowany w odpowiedniej dawce pozwala pacjentowi prowadzić normalne, aktywne życie. Taka terapia jest jednak dożywotnia, gdyż uszkodzona tarczyca nigdy nie zregeneruje się i nie zacznie samodzielnie produkować brakujących organizmowi hormonów. Każdy przyjmujący sztuczną lewotyroksynę pacjent musi raz na kilka miesięcy wykonywać badania poziomu hormonów we krwi, by lekarz mógł korygować dawkę leku.


Choroba Hashimoto – dieta jako wsparcie leczenia

Nowe badania wykazują, że czynniki żywieniowe mogą mieć istotny wpływ na inicjację choroby Hashimoto oraz jej późniejszy rozwój.


Zalecenia dietetyczne w chorobie Hashimoto:


  • Wśród błędów dietetycznych powiązanych z Hashimoto wymienia się przede wszystkim zbyt duże spożycie jodu, nadkonsumpcję alkoholu, żywności o wysokim stopniu przetworzenia oraz niedobory selenu, żelaza, cynku i witaminy D3.
  • Leczeniu farmakologicznemu lewotyroksyną powinna towarzyszyć odpowiednio zbilansowana dieta, która stanowi bogate źródło składników odżywczych istotnych dla prawidłowej syntezy hormonów tarczycy T3 i T4.


  • Chorym na Hashimoto zaleca się spożywanie 4-5 posiłków dziennie w regularnych odstępach czasu, odpowiednią podaż jodu, selenu, żelaza, cynku, witaminy D3 (suplementacja od września do kwietnia), antyoksydantów oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, błonnika pokarmowego (>25 g na dobę), białka pochodzenia zwierzęcego (zwłaszcza jaja i chude mięso) i roślinnego (można znaleźć je np. w migdałach, orzechach włoskich czy nasionach lnu).


  • Lekarze zalecają ograniczenie w diecie substancji wolotwórczych, np. soi i jej przetworów, oraz eliminowanie żywności wysoce przetworzonej, bogatej w rafinowane cukry, nasycone kwasy tłuszczowe oraz izomery trans kwasów tłuszczowych.


  • W niektórych przypadkach można rozważyć dietę bezglutenową (pomocną m.in. w odzyskaniu prawidłowej wagi), niektórzy specjaliści radzą też unikać nadmiaru mleka krowiego i jego przetworów, a także surowych warzyw bogatych w goitrogeny, które szkodzą tarczycy (przede wszystkim brokuły, brukselka, kapusta, jarmuż, szpinak czy kalafior) – wszystkie na szczęście stają się nieszkodliwe po ugotowaniu.


I najważniejsze – każda „hashimotka” powinna rzucić palenie, gdyż w dymie papierosowym znajdują się tiocyjanki, czyli związki chemiczne mogące nasilać niedoczynność tarczycy i powstawanie wola.



Autor: Kamila Śnieżek / jot / fot. 123RF