Gdyby kózka nie skakała

W czasie ferii wiele osób aktywnie spędza czas, często uprawiając różne sporty. W takich warunkach dochodzi do wypadków, które czasami kończą się złamaniami. Na szczęście większość z nich rokuje szybki powrót do zdrowia.

Pierwszym działaniem medycznym po urazie jest zaopatrzenie kończyny, najczęściej w opatrunek gipsowy, w poważniejszych urazach zespolenie odłamów wymaga interwencji chirurgicznej. Na szczęście w większości przypadków pacjent po założeniu unieruchomienia może wrócić do domu.


Okres przebywania w unieruchomieniu zależy od rodzaju złamania, stopnia jego skomplikowania oraz innych czynników, na przykład od wieku pacjenta, generalnie z wiekiem wydłuża się czas zrostu kości, czas immobilizacji określa lekarz chirurg, który także udziela pacjentowi wskazówek dotyczących dalszego postępowania. W większości przypadków osoba poszkodowana może i powinna podjąć działania, których celem jest jak najszybsze przywrócenie pełnej sprawności uszkodzonej kończyny.


Masaż pomaga

W przypadkach urazów kończyny górnej, częste są te w obrębie stawów nadgarstka oraz łokcia i wczesne włączenie działań rehabilitacyjnych odgrywa istotną rolę w szybkim odzyskaniu sprawności ręki. Rehabilitacja prowadzona już w czasie unieruchomienia powinna obejmować wszystkie elementy kończyny. Jednym z objawów złamania jest obrzęk, którego skutkiem jest ograniczenie miejscowego krążenia krwi w wyniku uciśnięcia naczyń krwionośnych. Aby temu zapobiec, należy wielokrotnie w ciągu dnia unosić chorą kończynę dla wspomożenia odpływu zalegającej krwi żylnej. Przydatne tu będą również proste zabiegi, jak masaż za pomocą kostek lodu miejsc wolnych od opatrunku gipsowego, który spowoduje intensywniejszą miejscową pracę układu krwionośnego.

Wszystkie wolne stawy należy ćwiczyć, wykonując ruchy w możliwie fizjologicznym zakresie, zwiększając stopniowo czas i intensywność. Palce dłoni możemy ćwiczyć ugniatając gąbkę lub zwitek papieru, w stawie łokciowym wykonujemy ruchy zginania i prostowania, stawy barku ćwiczymy, wykonując odwodzenie i przywodzenie, zgięcie i wyprost oraz obwodzenie w możliwie pełnym zakresie. Po ćwiczeniach możemy odczuwać pewne zmęczenie mięśni - w tej sytuacji pomocny będzie lekki masaż, do którego możemy użyć maści, np. borowinowej, innym sposobem będzie wykonanie okładu z ręcznika zwilżonego ciepłą wodą, może to być także roztwór solanki.


Ważne ćwiczenia

Niezwykle istotną rolę odgrywają tak zwane ćwiczenia kontrlateralne, czyli ćwiczenia zdrowej kończyny, szczególnie tych stawów, które po stronie chorej są objęte unieruchomieniem. W ćwiczeniach tych wykorzystujemy (ujmując w pewnym uproszczeniu) fizjologiczne zjawisko polegające na tym, że mózg wysyłając impuls do ćwiczonej, zdrowej kończyny, posyła „echo" tego impulsu do kończyny unieruchomionej, dokładnie do tych samych mięśni, które ćwiczą aktywnie, wywołując mikroskurcze mięśni unieruchomionych zapobiegając ich bezwładowi i zanikowi.


Przy złamaniach nóg ważne jest kilkukrotne w ciągu dnia umieszczanie tej unieruchomionej na podwyższeniu. Na przykład w trakcie oglądania telewizji kładziemy nogę na wałku wysokości około 30 cm i co pewien czas staramy się w miarę możliwości unosić ją na kilka sekund. Ćwiczenia takie wspomagają krążenie krwi, zmniejszają obrzęk, wzmacniają mięśnie. W wolnych od unieruchomienia stawach wykonujemy wszystkie możliwe ruchy, ćwicząc podobnie jak w przypadku rąk, a także wykonując podobne zabiegi relaksujące zmęczone mięśnie i poprawiające miejscowe krążenie. Ćwiczenia kontrlateralne wykonujemy podobnie jak w przypadku kończyny górnej. Przy długotrwałym unieruchomieniu nogi dochodzi do zaników mięśnia czworogłowego uda, stąd skuteczną metodą są ćwiczenia izometryczne, polegające na kilkusekundowych napięciach tego mięśnia prowadzonych naprzemiennie z kilkunastosekundową przerwą przez 4-5 minut, powtarzane parę razy w ciągu dnia.


Zbędna nadopiekuńczość

Dla szybkiego powrotu do pełnej formy wskazane jest, aby chory nie rezygnował zupełnie z życiowej aktywności i w miarę swoich możliwości aktywnie uczestniczył w codziennych zajęciach, ponieważ taka aktywność jest formą rehabilitacji tak fizycznej, jak i społecznej osoby czasowo wyłączonej z normalnego życia. Nadopiekuńczość rodziny, będąca naturalną pierwszą reakcją, nie powinna posunąć się do tego stopnia, że pacjent będzie zupełnie biernie oczekiwał zdjęcia unieruchomienia z kończyny, ponieważ taka postawa zaowocuje niepotrzebnie wydłużonym okresem rehabilitacji.

Po usunięciu unieruchomienia pacjent może przystąpić do wykonywania ćwiczeń z progresją obciążenia i zakresu ruchu, pamiętając o tym, że efekty przyjdą dopiero po pewnym czasie.


Ważna dieta

Istotną rolę w procesie zdrowienia odgrywa odpowiednio zbilansowana dieta, ponieważ okres zmniejszonej aktywności fizycznej w sposób naturalny może wpływać na wzrost masy ciała. Dieta powinna być wysokobiałkowa (pozwoli utrzymać odpowiednią kondycję fizyczną i właściwe funkcjonowanie mięśni). Ważne jest również, aby była bogata w odpowiednie mikroelementy, takie jak wapń, fosfor, fluor, a także wit. D, co ma wpływ na proces zrostu kości.

Autor: Mariusz Kilian, fizjoterapeuta