Fakty i mity o celiakii

Jeśli jest rozpoznana, nie stanowi zagrożenia dla życia. Niestety, tylko kilka procent chorych wie, że na nią cierpi.

Jeśli jest rozpoznana, nie stanowi zagrożenia dla życia. Niestety, tylko kilka procent chorych wie, że na nią cierpi.

W tej chorobie trzewnej - popularnie nazywanej celiakią - dochodzi do zaburzenia pracy jelit, spowodowanego nietolerancją białka (gluten), który znajduje się w zbożach, np. pszenicy, życie, jęczmieniu.


Gluten działa toksycznie na śluzówkę jelit, powodując zanik maleńkich wypustek błony śluzowej (kosmków) wyściełających jelito cienkie. Ich zadaniem jest zwiększenie powierzchni jelit, by ułatwić wchłanianie substancji odżywczych z treści pokarmowej. Jeśli są one zniszczone, wchłanianie zostaje upośledzone. Pojawia się wiele dokuczliwych objawów.


Celiaklia - objawy


Przez wiele lat uważano, że celiakia jest chorobą niemowląt, a jej objawy to głównie rozstrój żołądka i nadmierna ilość gazów. Takie objawy występują tylko u małych dzieci, ale choroba występuje także u osób dorosłych. Niestety, u nich bardzo często trudno postawić prawidłową diagnozę, ponieważ nie zawsze ujawniają się zaburzenia jelitowe, natomiast często chorzy uskarżają się na zmiany skórne, neurologiczne czy anemię.

U niemowląt pierwsze objawy choroby to:

  • luźny, tzw. tłusty stolec,
  • silne gazy.


Dziecko jest wtedy niespokojne, słabo przybiera na wadze. Jeśli choroba nie zostanie szybko zdiagnozowana u dziecka często dochodzi do zmian w układzie kostnym, przypominających te jakie towarzyszą krzywicy. U nastolatków i osób dorosłych biegunka pojawia się rzadziej i przeplatana jest zaparciami. Bywa, że chorzy skarżą się na uczucie pełności w brzuchu. Wielu z nich odczuwa nadmierne zmęczenie i apatię. Często pojawiają się ataki migreny, a w nielicznych przypadkach - napady padaczkowe.

Dodatkowo mogą wystąpić zmiany na skórze (pękające pęcherzyki) i błonach śluzowych (afty). Zauważono także, że wiele osób cierpiących na nierozpoznaną celiakię ma kłopoty z zanikiem szkliwa na zębach. Tak różnorodne objawy nierzadko powodują, że przez wiele lat umęczony chory odwiedza wielu lekarzy o różnych specjalizacjach, szukając przyczyn złego samopoczucia. A tymczasem nieleczona choroba czyni poważne spustoszenia w organizmie. Następuje poważne uszkodzenie jelit, niedożywienie i anemia.


Celiaklia - diagnoza


Zaledwie 7 proc. chorych zdaje sobie sprawę z tego, co im dolega. Wielu chorych uważa, że cierpi z powodu np. jelita nadwrażliwego i leczy to schorzenie latami. Tymczasem sprawdzenie, czy naprzemienne biegunki i zatwardzenie jest spowodowane niestrawnością czy celiakią jest stosunkowo proste. Do niedawna, aby potwierdzić podejrzenie tej choroby pobierano wycinek śluzówki jelita. Jest to zabieg inwazyjny. Choć daje sto procent pewności trudno się na niego decydować. Zwłaszcza gdy objawy choroby nie są związane z dolegliwościami przewodu pokarmowego lub gdy nie są jeszcze zbytnio dokuczliwe. Obecnie istnieje możliwość potwierdzenia lub zaprzeczenia chorobie przy pomocy testu.


Badania na celiakię


Celiakia jest chorobą genetyczną. Dlatego badając DNA można ustalić, czy badany posiada geny stwarzające ryzyko zachorowania. Stwierdzono, że 95 proc. chorych na celiakię ma trzy zmutowane geny. Na początku tego roku naukowcy z Europejskiego Stowarzyszenia Gastroenterologii Pediatrycznej, Hepatologii i Żywienia zdecydowali o włączeniu do diagnostyki celiakii badań genetycznych dzięki którym w pewnych przypadkach można zrezygnować z wykonania biopsji jelita cienkiego. Takie testy są bezbolesne i precyzyjne. Wykonuje się je samodzielnie w domu i próbkę przesyła do laboratorium. Dzięki temu nawet w przypadku gdy celiakia przebiega niemal bezobjawowo, można rozpocząć profilaktyczną kurację za pomocą odpowiedniej diety - i tym samym uniknąć ryzyka nowotworu.


Kto powinien zdecydować się na test na celiakię?


• Wszyscy u których w rodzinie były przypadki choroby,
• Dzieci i dorośli o niskiej wadze,
• Cierpiący z powodu długotrwałej biegunki lub gdy biegunka przeplata się z zatwardzeniem,
• Chorzy na cukrzycę typu I,
• Chorzy cierpiący na zmiany w tarczycy,
• Cierpiący na niską odporność, często zapadający na przeziębienia,
• Ludzie o skłonnościach depresyjnych lub skarżących się na stałe zmęczenie.


Jak leczyć celiakię?

Z celiakią można żyć do późnej starości. Jest jednak jeden warunek - trzeba wyeliminować z diety wszystkie produkty zawierające gluten. Znajduje się on w potrawach przygotowanych z pszenicy, żyta i jęczmienia. Z diety należy więc całkowicie wyeliminować pieczywo, ciasta czy makarony z maki zawierającej gluten. Trzeba także pamiętać, że mąka pszenna dodawana jest do bardzo wielu produktów. W majonezie, wędlinach i pasztetach jest wykorzystywana jako zagęszczacz. Paluszki rybne i niektóre frytki obtaczane są w mące, by po upieczeniu lub usmażeniu miały chrupiącą skórkę. Konieczne jest więc dokładne czytanie etykiet.





Czasami jednak to nie wystarcza. Wydawałoby się, że na przykład kawa pozbawiona jest niebezpiecznych dodatków, tymczasem zawiera ona aż 10 proc. protein o zbliżonej budowie do glutenu i może spowodować nawrót choroby. Optymistyczny jest fakt, że w większości przypadków już po 2 tygodniach po odstawieniu glutenu wszystkie objawy celiakii mijają. Abstynencja glutenowa obowiązuje więc do końca życia.

Fot. Kurious z Pixabay

Autor: BH/IH