Czego pełno w nosie?

Niby takie niewinne, ale nie zawsze są proste w diagnostyce i leczeniu. A katar może przerodzić się w groźne zapalenie zatok, co nieraz skutkuje ropniem migdałka lub astmą oskrzelową.

Wyróżniamy trzy wielkie rodziny nieżytów nosa: infekcyjne, alergiczne i naczynioruchowe. Mają wspólne objawy, ale różnią się dolegliwościami.


Katary infekcyjne

Ich występowanie jest powiązane z przełomami pór roku - jesieni i zimy oraz zimy i wiosny. Infekcje nosa zwłaszcza często występują u dzieci w wieku 2-3 lat, kiedy dochodzi u nich do spadku poziomu niektórych przeciwciał. Objawem kataru wirusowego jest wodnista wydzielina, ale jeśli dojdzie do zakażenia bakteriami gronkowca lub paciorkowca, robi się zielonkawa lub żółtawa. W takich infekcjach występują stany podgorączkowe lub gorączka, bóle w okolicy rzutowania zatok czołowych i szczękowych. Często towarzyszy temu zapalenie oskrzeli, krtani oraz odkrztuszanie ropnej wydzieliny.

- Bardzo ważna jest profilaktyka, w której stosuje się leki na odporność komórkową. Są to wyciągi bakteryjne, podawane w tabletkach, czasami w aerozolach - wyjaśnia prof. dr hab. Edward Zawisza, laryngolog i alergolog. - W celach profilaktycznych można też podawać podskórnie wyciągi z bakterii. W zależności od rodzaju szczepionki, po 2-3 miesiącach dochodzi do mobilizacji czynników odpornościowych. Objawowo katary infekcyjne leczymy lekami przeciwzapalnymi, nie powinno się jednak ich stosować dłużej niż pięć dni.


Katary alergiczne

Wydzielina w katarach alergicznych jest wodnista i czysta. Cechą charakterystyczną takich nieżytów jest sezonowość. 70-80 proc. katarów siennych występuje na przełomie maja i czerwca. Pacjenci z katarem siennym lepiej się czują po deszczu, który wypłukuje pyłki z atmosfery. Mówi się o nich, że „lubią zapach mokrych chodników". Dolegliwości łagodnieją, jeśli znajdują się na basenach, w mieszkaniach, gdzie jest wilgotno.

Katar sienny niesie za sobą astmy sienne. Niektóre pyłki są mniejsze i wpadają z nosa do płuc, wywołując duszność. Czasami występują alergie skóry, a także objawy migrenowe spowodowane dostaniem się pyłków do nosa i wywołaniem krwawienia oraz zaatakowaniem naczyń krwionośnych. Kataru siennego nie potrafimy leczyć. Ale można mu zapobiegać, podając szczepionki odczulające. Objawowo zaleca się przyjmowanie leków antyhistaminowych.


Katary naczynioruchowe

Tego typu nieżyty występują, kiedy pacjent przyjmie pozycję pionową lub przechodzi z ciepłego pomieszczenia do zimnego. Występują wtedy objawy naczynioruchowe. Wywołać taki katar można także chodząc boso po zimnej podłodze w łazience. Nieżyty naczynioruchowe mają niejednokrotnie podłoże psychosomatyczne - pojawiają się przy stresie. Znany jest też na świecie nieżyt „honeymoon night", czyli nieżyt nocy poślubnej, gdzie katar występuje pod wpływem stresu towarzyszącego temu wydarzeniu.

Doskonałe efekty terapii dają niektóre leki przeciwlękowe o lekkim działaniu przeciwdepresyjnym. Oprócz działania podstawowego, wysuszają one błonę śluzową nosa. - Nieżyty nosa mogą być również maską depresji, wtedy tym bardziej terapia lekami psychotropowymi jest skuteczna - dodaje prof. Edward Zawisza. Leczenie infekcji naczynioworuchowych trwa nieraz kilka miesięcy.


Zapalenie zatok

Zapalenie zatok wynika z nieżytów nosa, które są wywołane przez wirusy, bakterie, alergeny i nieżyty naczynioruchowe. Objawy to: wydzielina lepka, często biała lub zielonkawa albo żółtawa, która spływa z nosa do gardła lub wydziela się z przodu oraz dolegliwości bólowe i uczucie pełności zatok. Czasami mówimy o katarze zatokowym, ale jest to nieprecyzyjne określenie, bardziej medyczna jest nazwa: zapalenie zatok w przebiegu kataru.

Prawie każdy katar nieleczony przez wiele miesięcy daje ostre lub przewlekłe zapalenie zatok, co diagnozuje się za pomocą badań rentgenowskich, tomografii komputerowej oraz rezonansu magnetycznego. Przewlekłe zapalenie zatok najczęściej ma podłoże bakteryjne. W przebiegu przewlekłego zapalenia zatok obocznych nosa dochodzi do zablokowania ujścia śluzu, jest więc skupiona duża jego ilość w zatokach, i wtedy pacjent wymaga dość szybkiej interwencji lekarskiej. Podaje się środki obkurczające błonę śluzową ujść zatok szczękowych, sitowych, klinowych i czołowych. Po ich podaniu znika uczucie pełności zatok. Czasami trzeba też zażyć antybiotyki, jeśli na śluzie w zatokach namnożą się bakterie, a chorobie towarzyszą dreszcze i uczucie rozbicia.

- Trzeba zawsze pamiętać, że jeśli pacjent ma katar i się nie leczy w tym czasie, to należy podejrzewać zapalenie zatok - przewlekłe lub ostre - mówi prof. Edward Zawisza. - Zapalenie zatok jest jednak złym rokowaniem. Może się skończyć astmą oskrzelową albo ropniem migdałka. Aby tego wszystkiego uniknąć, nie wolno bagatelizować katarów i starać się je leczyć - aż do skutku.


prof. dr hab. Edward Zawisza - laryngolog i alergolog z Warszawy, b. konsultant krajowym w dziedzinie alergologii


Rodzaje kataru

Wydzielina - wodnista, śluzowata: przyczyna kataru - wirusy

Wydzielina - żółtawa lub zielonkawa: przyczyna kataru - bakterie lub grzyby
Wydzielina - wodnista i czysta: przyczyna kataru - alergia
Wydzielina - lepka, biała, zielonkawa lub żółtawa - katar zatokowy: przyczyna kataru - wirusy, bakterie, przewlekłe nieżyty

Autor: Barbara Jagas