​Cukrzyca typu 2. – objawy, dieta, leczenie, powikłania

Objawy cukrzycy typu 2. to m.in. nadmierne pragnienie, napady głodu, chudnięcie, senność po posiłku, suchość w ustach, częstomocz, zmęczenie, infekcje intymne, sucha i swędząca skóra. Podwyższony poziom cukru we krwi w cukrzycy typu 2. wynika z insulinooporności – przyczyną choroby jest upośledzenie wydzielania insuliny w wyniku czynników genetycznych lub oporność na insulinę, której przyczyny mogą być zarówno genetyczne, jak i środowiskowe (nadwaga, otyłość). Zalecana w cukrzycy typu 2. dieta to dieta oparta na węglowodanach o niskim indeksie glikemicznym, ograniczająca cukry proste. Jak leczyć cukrzycę typu 2.? Czy cukrzyca może się cofnąć? Jakie są pierwsze objawy cukrzycy typu 2.?

Spis treści


Cukrzyca typu 2. (dawniej: cukrzyca insulinoniezależna, cukrzyca starcza, cukrzyca osób dorosłych) występuje u ok. 90 proc. osób z cukrzycą, najczęściej u osób starszych (po 45. roku życia), choć w ostatnim czasie choroba coraz częściej występuje w młodszym wieku. Przyczyną wzrostu częstotliwości zachorowań jest epidemia nadwagi i otyłości.


Drugi typ cukrzycy – w odróżnieniu od cukrzycy typu 1. – nie ma nagłego przebiegu, to choroba postępująca. Często cukrzyca typu 2. rozwija się latami – nie dając wyraźnych objawów, co dodatkowo zwiększa ryzyko powikłań.


Cukrzyca typu 2. – objawy

  • częstomocz, częste oddawanie moczu (polakisuria);
  • wielomocz (poliuria);
  • nadmierne pragnienie (polidypsja);
  • senność po posiłku;
  • chudnięcie, utrata wagi;
  • zakażenia grzybicze i drożdżakowe;
  • gwałtowne napady głodu;
  • mrowienie w kończynach;
  • zawroty głowy;
  • zmęczenie, ogólne osłabienie, senność;
  • swędzenie skóry;
  • infekcje układu moczowo-płciowego;
  • infekcje intymne (np. nawracające zapalenia pochwy);
  • zaburzenia wzroku.


Cukrzyca typu 2. – objawy skórne

  • sucha skóra;
  • bardzo wolne gojenie się ran;
  • wrażliwość na zadrapania;
  • świąd, swędzenie skóry;
  • wypryski;
  • powracające infekcje;
  • skłonność do zaczerwienień.


Cukrzyca typu 2. – objawy skórne: sucha skóra; bardzo wolne gojenie się ran; wrażliwość na zadrapania; świąd, swędzenie skóry; wypryski; powracające infekcje; skłonność do zaczerwienień / PexelsObjawy skórne w cukrzycy typu 2. to m.in. wrażliwość skóry na zadrapania, przesuszona skóra, swędzenie skóry, skłonność do zaczerwienień / Pexels


Problem suchej skóry w cukrzycy wymaga szczególnej pielęgnacji – skóra jest przesuszona nie tylko na twarzy czy dłoniach, ale też na tułowiu i innych częściach ciała. Skóra diabetyka jest też znacznie bardziej wrażliwa na skaleczenia, otarcia, niskie i wysokie temperatury, promieniowanie UV oraz zakażenia.


Objawem cukrzycy mogą być często nawracające zakażenia grzybicze (m.in. grzybica stóp, grzybica pochwy i grzybica paznokci) i drożdżakowe.


HiperglikemiaDo czynników wywołujących hiperglikemię należą: zbyt mało ćwiczeń fizycznych lub ich całkowity brak, stosowanie nieodpowiednich dawek leków na cukrzycę lub przyjmowanie ich niezgodnie z zaleceniami lekarskimi, stres, infekcje lub inne, dodatkowe choroby, niektóre leki. Objawy występujące przy podwyższonym poziomie cukru to: wzmożone pragnienie, oddawanie dużych ilości moczu, łaknienie, zmęczenie, osłabienie, chudnięcie.


Cukrzyca typu 2 – chudnięcie

Nagła utrata masy ciała (przy normalnym odżywianiu) to objaw charakterystyczny raczej dla cukrzycy typu 1. Chudnięcie w cukrzycy typu 2. może wynikać z niedoboru insuliny – z tego powodu glukoza nie trafia do komórek (przestaje być paliwem energetycznym).


Inną przyczyną chudnięcia może być odwodnienie. Częstomocz w cukrzycy typu 2. polega na częstym oddawaniu moczu w małych porcjach; wielomocz to z kolei wydalanie moczu powyżej trzech litrów na dobę (w cukrzycy wynika z nadmiernego pragnienia i spożywania dużej ilości płynów).



Cukrzyca typu 2. – przyczyny


U większości osób z cukrzycą typu 2. występuje względny niedobór insuliny i insulinooporność. Przebieg choroby i objawy cukrzycy typu 2. są bardzo zróżnicowane, ale u większości chorych najczęściej występuje nadwaga lub otyłość.


W momencie diagnozy – mimo że najczęściej choroba rozwija się latami, rzadko wymagana jest insulinoterapia.


Hiperglikemia (za wysoki poziom cukru we krwi) w cukrzycy typu 2. to również długotrwały proces – początkowo podwyższony poziom cukru nie daje wyraźnych objawów, klasyczne objawy hiperglikemii pojawiają się nawet po kilku latach od początku cukrzycy, gdy istnieje realne ryzyko powikłań mikronaczyniowych i makronaczyniowych.


Genetyczne przyczyny cukrzycy typu 2. nie do końca zostały poznane – wiadomo, że istnieje ponad 30 genów powiązanych z większym ryzykiem rozwoju cukrzycy drugiego typu.


Komu grozi cukrzyca typu 2.?


Czynniki ryzyka cukrzycy typu 2.:


  • nadwaga, otyłość (BMI większe lub równe 25 kg/m2);
  • otyłość brzuszna (obwód talii u kobiet: pow. 80 cm, u mężczyzn: pow. 94 cm);
  • cukrzyca w rodzinie;
  • stan przedcukrzycowy w poprzednich badaniach;
  • nadciśnienie tętnicze;
  • wysoki poziom cholesterolu;
  • choroby układu krążenia;
  • brak aktywności fizycznej;
  • błędy żywieniowe;
  • siedzący tryb życia;
  • przebyta cukrzyca ciążowa;
  • zespół policystycznych jajników.


Sprawdź, czy grozi Ci cukrzyca -> wykonaj prosty test podatności na cukrzycę typu 2.


Cukrzyca typu 2. – powikłania

Przewlekłe powikłania cukrzycy podzielić można na dwie grupy: mikronaczyniowe (in. mikroangiopatyczne, dotyczą drobnych żył) oraz makronaczyniowe (in. makroangiopatyczne, obejmują duże naczynia krwionośne).


Mikroangiopatie to m.in.: cukrzycowa choroba nerek (nefropatia), uszkodzenia naczyń układu nerwowego (neuropatia), cukrzycowa choroba oczu (retinopatia). Makroangiopatie to m.in. miażdżyca, nagłe zatrzymanie akcji serca, udar.


Przyczynami powikłań w cukrzycy typu 2. są m.in.: nadciśnienie tętnicze, przewlekły stan przecukrzenia (hiperglikemia), wahania poziomu cukru we krwi, nieprawidłowe stężenie lipidów (wysoki cholesterol). Duże wahania glikemii, przewlekła hiperglikemia i nadciśnienie tętnicze – to często również przyczyny rozwoju miażdżycy.


Z powodu cukrzycy na całym świecie co kilka sekund amputowana jest stopa, najczęściej dializowani pacjenci to osoby z niewydolnością nerek od cukrzycy. Cukrzyca jest też najczęstszą przyczyną utraty wzroku – powodem jest najczęściej retinopatia proliferacyjna, która w przeciwieństwie retinopatii nieproliferacyjnej może wywołać nieodwracalne zmiany (nieproliferacyjna retionopatia to patologie w obrębie siatkówki, które mogą zniknąć po wyrównaniu poziomu cukru).


Retinopatia cukrzycowaIstnieją dwa główne rodzaje retinopatii cukrzycowej: nieproliferacyjna i proliferacyjna. Ta pierwsza dotyczy 90-95% wieloletnich cukrzyków. W jej przebiegu ściana naczynia krwionośnego słabnie i przepuszcza osocze lub pełną krew, co prowadzi do obrzęków i powstawania wysięków. Zmienione naczynia nie spełniają również swojej funkcji odżywczej. Ta forma retinopatii zwykle nie upośledza widzenia w poważnym stopniu.


Zapobieganie cukrzycy typu 2.


Prewencja w przypadku drugiego typu cukrzycy polega przede wszystkim na unormowaniu masy ciała (ważne jest zniwelowanie otyłości brzusznej), stosowania odpowiedniej diety oraz regularnej aktywności fizycznej.


Insulinooporność może być zmniejszona poprzez regularne ćwiczenia, co z kolei może zapobiec rozwojowi cukrzycy typu 2.


Cukrzyca typu 2. – leczenie

Leczenie cukrzycy typu 2. przebiega etapami – jest kompleksowe i progresywne, rodzaj terapii i wybór odpowiedniej metody zależy od stopnia rozwoju choroby. Celem leczenia cukrzycy jest przede wszystkim opóźnienie wystąpienia powikłań (przede wszystkim groźnych dla życia chorób układu sercowo-naczyniowego). Kluczowe znaczenie w leczeniu cukrzycy ma zaangażowanie pacjenta – im wcześniej diabetyk zastosuje się do zaleceń diabetologa i dietetyka, tym mniejsze szanse wystąpienia powikłań w przyszłości. Bardzo ważna w leczeniu cukrzycy typu 2. jest również samokontrola (samodzielna kontrolę stężenia glukozy we krwi).


Bardzo ważna w leczeniu cukrzycy typu 2. jest samokontrola (samodzielna kontrolę stężenia glukozy we krwi) / PexelsLeczenie cukrzycy typu 2. powinno być kompleksowe i progresywne - insulinoterapia to ostatni etap leczenia cukrzycy typu 2. / Pexels


Lekarz – w oparciu m.in. o wartości poziomu cukru, obecność dolegliwości towarzyszących (np. nadciśnienia tętniczego, chorób serca), wskaźnika BMI, poziomy lipidów – wybiera strategię leczenia cukrzycy, która obejmuje najczęściej takie metody, jak: zmiana stylu życia; regularna aktywność fizyczna; utrzymanie prawidłowego poziomu cukru; zmniejszenie czynników ryzyka chorób sercowych; zmiana diety; stosowanie ziół i naturalnych metod na obniżenie cukru; obniżanie ciśnienia krwi do prawidłowych wartości.


Bardzo ważnym elementem leczenia cukrzycy typu 2. jest edukacja pacjenta z cukrzycą.


Cukrzyca typu 2. – leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne cukrzycy typu 2. polega na stosowaniu leków na cukrzycę:


  • metformina;
  • leki inkretynowe;
  • tiazolidinediony (m.in. pioglitazon, rozyglitazon);
  • inhibitory alfa-glukozydazy (np. akarboza);
  • insulina;
  • inhibitory SGLT-2 (gliflozyny).

W pierwszym etapie cukrzycy typu 2. najczęściej stosuje się metforminę, w drugiej fazie – terapię skojarzoną (np. metformina + pochodne sulfonylomocznika – o działaniu hipoglikemizującym), w trzeciej może być stosowana insulinoterapia prosta (dawka insuliny na noc); w czwartej – insulinoterapia złożona (dodatkowo podawanie insuliny przed każdym posiłkiem).


Metformina a cukrzyca typu 2.

Metformina to podstawowy lek przeciwhiperglikemiczny, czyli zapobiegający hiperglikemii – może być stosowany zarówno jako lek skojarzony z innymi lekami na cukrzycę, jak i w tzw. monoterapii i w połączeniu z insuliną. Z badań wynika, że metformina może mieć również działanie przeciwnowotworowe (umieralność z powodu nowotworów jest mniejsza u osób z cukrzycą, które stosują leki na cukrzycę z metforminą).


Przeciwwskazaniem do stosowania metforminy mogą być m.in. problemy z wątrobą, niewydolność krążenia, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa. Dawkę metforminy i metodę leczenia cukrzycy zawsze dobiera lekarz.


Trening w cukrzycy typu 2.

W obniżeniu poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1C) i redukcji nadwagi i otyłości pomóc mogą ćwiczenia aerobowe (szybki marsz, pływanie, jazda na rowerze, nordic walking, biegi lekkoatletyczne, taniec).


W celu redukcji tłuszczu, poprawy krążenia i wzmocnienia masy mięśniowej warto łączyć ten typ ćwiczeń z treningiem siłowym, ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi, regularną gimnastyką poranną i ćwiczeniami w wodzie / PexelsZacznij od najprostszych ćwiczeń - nie musisz od razu być rekordów, nawet 30-minutowy spacer dziennie może zdziałać cuda / Pexels


W celu redukcji tłuszczu, poprawy krążenia i wzmocnienia masy mięśniowej warto łączyć ten typ ćwiczeń z treningiem siłowym, ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi, regularną gimnastyką poranną i ćwiczeniami w wodzie.


Cukrzyca typu 2. – dieta (tzw. dieta cukrzycowa)

Dieta w cukrzycy typu 2. nie polega na wprowadzaniu sztywnych zasad dietetycznych – tzw. dieta cukrzycowa nie jest dietą ściśle eliminacyjną, polega na wprowadzeniu prostych zasad i prowadzić przede wszystkim do redukcji masy ciała.


WARTO WIEDZIEĆDla osób bez nadwagi dopuszczalne jest spożycie 15 g cukrów prostych dziennie (to 3 łyżeczki od herbaty) wliczając w to oczywiście cukier zawarty we wszelkiego rodzaju słodyczach i ciastach. Zazwyczaj konieczne jest zrezygnowanie z dosładzania napojów oraz jedzenia słodyczy.


Kaloryczność diety ustalana jest indywidualnie z dietetykiem. Posiłki powinny zawierać węglowodany złożone, białko i tłuszcz - tak aby uzyskać niski indeks glikemiczny.


Dieta w cukrzycy typu 2. – zasady:

    Dieta w cukrzycy typu 2. nie polega na wprowadzaniu sztywnych zasad dietetycznych – tzw. dieta cukrzycowa nie jest dietą ściśle eliminacyjną, polega na wprowadzeniu prostych zasad i prowadzić przede wszystkim do redukcji masy ciała / PexelsDieta w cukrzycy typu 2. nie musi być dietą ściśle eliminacyjną - wystarczy przestrzegać kilku zasad i dążyć do redukcji masy ciała / Pexels


  • ograniczenie cukrów prostych;
  • gotowanie, pieczenie, duszenie - zamiast smażenia;
  • ograniczenie produktów bogatych w tłuszcze pochodzenia zwierzęcego;
  • spożywanie posiłków o małej objętości;
  • regularne spożywanie posiłków - 4-5 razy dziennie;
  • ograniczenie soli;
  • ograniczenie tłuszczów nasyconych;
  • ograniczenie alkoholu.


Autor: Jacek Krajl