Cukrzyca – jak rozpoznać? Jakie są objawy cukrzycy typu 1. i typu 2.?

Cukrzyca to bardzo podstępna choroba. Pierwsze objawy cukrzycy (wzmożone pragnienie; częste napady głodu; częste oddawanie moczu; zmęczenie, apatia; senność; infekcje intymne) nie są szczególnie alarmujące. Objawy cukrzycy typu 1. występują gwałtownie –​ rozwijają się w ciągu kilku tygodni, objawy cukrzycy typu 2. są mało specyficzne –​ choroba może rozwijać się latami. Jakie są czynniki ryzyka i przyczyny cukrzycy? Czym jest hiperglikemia i hipoglikemia?

Cukrzyca to bardzo podstępna choroba. Pierwsze objawy cukrzycy (wzmożone pragnienie; częste napady głodu; częste oddawanie moczu; zmęczenie, apatia; senność; infekcje intymne) nie są szczególnie alarmujące. Objawy cukrzycy typu 1. występują gwałtownie –​ rozwijają się w ciągu kilku tygodni, objawy cukrzycy typu 2. są mało specyficzne –​ choroba może rozwijać się latami. Jakie są czynniki ryzyka i przyczyny cukrzycy? Czym jest hiperglikemia i hipoglikemia?

Cukrzyca typu 1. i cukrzyca typu 2. – różnice

Czym różnią się najczęściej występujące dwa typy cukrzycy?


Cukrzyca typu 1. (cukrzyca insulinozależna, dawniej: cukrzyca młodzieńcza) to choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której organizm niszczy komórki beta wysp Langerhansa trzustki. To właśnie te komórki odpowiadają za produkcję insuliny. Z kolei brak insuliny powoduje wzrost poziomu cukru we krwi. Z czasem rozwija się hiperglikemia. Często występujące przecukrzenie, czyli zbyt wysoki poziom cukru we krwi objawia się częstym oddawaniem moczu, problemami z koncentracją, nagłą utratą wagi i rozdrażnieniem. Diabetyk z cukrzycą typu 1. musi systematycznie przyjmować odpowiednio dobrane dawki insuliny.


Cukrzyca typu 2. (nazywana dawniej cukrzycą wieku dorosłego, choć dziś z powodu epidemii otyłości występuje coraz częściej w młodszym wieku) to choroba metaboliczna. Ten typ cukrzycy jest cukrzycą nieinsulinozależną (występuje oporność na insulinę, a jej względny niedobór sprawia, że występują wahania poziomu cukru we krwi). Czynnikami ryzyka cukrzycy typu 2. jest otyłość i nadwaga, zła dieta, brak aktywności fizycznej.


Warto badać cukier, czytaj więcej o badaniu: Poziom cukru we krwi – norma, tabela


Objawy cukrzycy


Kolejne objawy cukrzycy stają się bardziej alarmujące. Pani Zofia, która od 25 lat choruje na cukrzycę typu 2., mówi, że początki choroby zlekceważyła. Była dość pokaźnej tuszy i nagle zaczęła chudnąć, co ją bardzo cieszyło. Później zaczęła się oblewać potem, następnie miała dolegliwe skurcze mięśni i żaden magnez nie pomagał, potem zaczęła chorować na zapalenie gardła, i to bardzo bolesne, ale bez podwyższonej temperatury. Nie mówiąc już o wiecznym zapaleniu pęcherza moczowego.


‒ Prawdę mówiąc, do lekarza poszłam tylko dlatego, że pociła mi się głowa i cierpiałam na anginy i pęcherz moczowy. Lekarka od razu zbadała mi cukier. Norma cukru we krwi wynosi do 100 mg, a ja miałam 160. Z miejsca dostałam tabletki i określoną dietę. Miałam porzucić ulubione słodkie ciasteczka i tłusty boczek, miałam jeść potrawy chude i bez cukru. Dużo warzyw, trochę owoców, i to bardzo określonych, takich jak czereśnie, truskawki, wiśnie, porzeczki, cytrusy. Zabronione w większych ilościach okazały się np. arbuz, winogrona, ziemniaki... Z czasem dowiedziałam się, że mam jeść potrawy o niskim indeksie glikemicznym. Dziś znam na pamięć produkty o niskim i średnim indeksie glikemicznym. Unikam z przekonaniem tych o wysokim indeksie – opowiada pani Zofia.


  • Objawy cukrzycy typu 1. to m.in.: częste oddawanie dużych ilości moczu, ogromne pragnienie, osłabienie, nagłe chudnięcie, zajady w kącikach ust, zapach acetonu z ust.
  • Objawy cukrzycy typu 2. to m.in. zmęczenie, senność, umiarkowanie zwiększone pragnienie, zaburzenia widzenia, częste napady głodu, infekcje intymne, sucha skóra.


badanie cukru glukometremBardzo ważna w leczeniu cukrzycy jest samokontrola (samodzielna kontrola stężenia glukozy we krwi) / Pexels


Czytaj też: Krzywa cukrowa – normy, wyniki


Cukrzyca – leczenie. Holistyczne podejście do chorego

– Podchodzę do chorego holistycznie. Dla mnie pacjent to cały organizm. W sferze moich zainteresowań jest szeroka diagnostyka internistyczna ze szczególnym uwzględnieniem chorób metabolicznych: insulinooporności, hipoglikemii, stanów przedcukrzycowych i cukrzycy, ich powikłań oraz związanych z nimi chorób endokrynologicznych i kardiologicznych. Interesuję się nowoczesnym leczeniem cukrzycy, które chętnie stosuję w swojej praktyce lekarskiej. Dotyczy to zarówno leków doustnych, insulin, jak i prowadzenia pacjentów na pompach insulinowych. Wykorzystuję nowe możliwości techniczne w monitorowaniu glikemii, których używam do analizy pomiarów cukrów pacjenta. Największą satysfakcję sprawia mi szkolenie chorych, tak aby samodzielnie radzili sobie w trudnych sytuacjach związanych z chorobą. Staram się, aby każdy z nich stał się dobrym lekarzem dla samego siebie – mówi dr Agnieszka Wilczewska, specjalista chorób wewnętrznych i diabetologii, zajmująca się pacjentami w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim i Poradni Diabetologicznej oraz w przychodni Una Medica w Warszawie.


PRAWIDŁOWY POZIOM CUKRU WE KRWI: na czczo: 70-100 mg/dl; u kobiet w ciąży na czczo: ≥92 mg/dl.


Czytaj też: Leczenie cukrzycy typu 2. – leki, dieta, zioła

Czynniki ryzyka i przyczyny cukrzycy

Pani Zofia zaliczyła także obowiązkową wizytę w poradni diabetologicznej. Zaczęła też dużo czytać o diecie, m.in. książki prof. Jana Tatonia: „Zwyciężyć cukrzycę” czy „Żywienie w cukrzycy”.


‒ I cieszyłam się, że nie jestem chora na cukrzycę typu 1. Ja byłam chora na cukrzycę typu 2. I mimo to zmagałam się z tą śmiertelną chorobą.


Doktor Wilczewska wyjaśnia: ‒ Cukrzyca typu 1. jest chorobą autoimmunologiczną, w której dochodzi do destrukcji komórek beta trzustki produkujących insulinę i w konsekwencji zanika produkcja insuliny. Pacjent, aby przeżyć, musi podawać ją w iniekcjach podskórnych. Obecnie nie ma skutecznych sposobów zapobiegania rozwojowi tej choroby. Cukrzyca typu 2. jest konsekwencją utrzymującej się przez długi czas insulinooporności, a następnie zmniejszenia wydzielania insuliny z „nadwyrężonej” trzustki. Częściej występuje u osób otyłych z dodatnim wywiadem cukrzycy w rodzinie. W przypadku tego typu cukrzycy znane są skuteczne sposoby zapobiegania lub opóźnienia rozwoju choroby.


Cukrzyca typu 1. stanowi 10 proc. wszystkich przypadków i chorują na nią przede wszystkim dzieci i młodzież. Natomiast cukrzyca typu 2. dotyka najczęściej osoby z nadwagą i z pasją pilotujące telewizor, leżąc na kanapie. To choroba cywilizacyjna, ponieważ cierpi na nią 1 proc. światowej populacji i liczba chorych ciągle rośnie.


Pani Zosia, nasza bohaterka dzielnie walcząca z cukrzycą, początkowo brała leki, które wymagały przestrzegania określonych godzin posiłku. Starała się jeść pięć razy dziennie, w niedużych ilościach. Jednak gdy tylko pominęła jeden posiłek, jej organizm zaczynał wariować: ‒ Czułam silne zawroty głowy, słabość i bałam się, że zaraz zemdleję. Widziałam, że mam objawy niedocukrzenia, czyli hipoglikemii. Musiałam natychmiast zjeść coś słodkiego.


Czytaj też: Stan przedcukrzycowy – objawy


Czym grozi hipoglikemia?

Dr Agnieszka Wilczewska tłumaczy, co dla cukrzyka oznacza hipoglikemia:


Hipoglikemia, czyli niedocukrzenie, to obniżenie stężenia glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl. Objawy kliniczne hipoglikemii to: zaburzenia widzenia, wzmożona potliwość, drżenie rąk i nóg, silne uczucie głodu, kołatanie serca, bóle i zawroty głowy, zaburzenia koncentracji, senność, utrata przytomności. U osób z cukrzycą, głównie leczonych insuliną, objawy kliniczne hipoglikemii mogą pojawiać się dopiero przy bardzo niskich wartościach glikemii, szczególnie wtedy gdy często powtarzają się u nich takie stany. Może zaistnieć również sytuacja, że objawy niedocukrzenia wystąpią przy wyższych wartościach cukru, gdy pacjent przez długi czas miał wysokie glikemie i dość gwałtownie zostały one obniżone.


otyłość - przyczyna cukrzycy typu 2.Objawy hipoglikemii, czyli niedocukrzenia (drżenie rąk i nóg, nadmierne pocenie się, uczucie głodu, niepokój) – powinny skłonić do pilnej wizyty u lekarza i wykonania badania glikemii. Dotyczy to szczególnie osób z grupy ryzyka cukrzycy typu 2. (nadwaga, otyłość, cukrzyca w rodzinie) / Pixabay


Pani Zofia jest świadoma swojej choroby. Codziennie rano bada glukometrem poziom cukru we krwi. Obecnie jest pod opieką dr Agnieszki Wilczewskiej, która poleciła jej nowoczesne leki, niestety nierefundowane przez państwo. Ale są efekty. Ostatnie badanie hemoglobiny glikowanej wyniosło 6,5, podczas gdy norma wynosi 6. A jeszcze rok temu wynik ten wynosił 7,2.


Pytam dr Wilczewską, o czym informuje badanie hemoglobiny glikowanej.


‒ Wartość HbA1c, czyli hemoglobina glikowana, odzwierciedla średnie stężenie glukozy we krwi w okresie około trzech miesięcy poprzedzających oznaczenie. Służy ona do monitorowania wyrównania cukrzycy, a wartość docelowa dla danego pacjenta powinna być ustalona indywidualnie przez lekarza prowadzącego, zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.


Czytaj więcej: Cukrzyca – badania laboratoryjne, testy diagnostyczne


Cukrzyca – powikłania, skutki źle leczonej cukrzycy

Jakie mogą być najbardziej bolesne skutki źle leczonej lub nieleczonej cukrzycy? Jakie organy atakuje cukrzyca?


Dr Wilczewska: – Powikłania cukrzycy można podzielić na ostre i przewlekłe. Powikłania ostre, bezpośrednio zagrażające życiu, to ciężkie niedocukrzenia i kwasice. Dotyczą one głównie osób ze źle leczoną cukrzycą typu 2. Powikłania przewlekłe są skutkiem powtarzających się hipoglikemii, utrzymujących się przez długi czas wysokich cukrów oraz wahań glikemii w krótkich przedziałach czasowych. Do tych powikłań zaliczamy: uszkodzenie siatkówki oka, czyli retinopatię cukrzycową, zaburzenie funkcji włókien nerwowych, czyli neuropatię, uszkodzenie nerek – nefropatię cukrzycową, zaburzenia funkcji i struktury naczyń krwionośnych, których konsekwencją są przedwczesne zawały, udary mózgu czy miażdżyca tętnic kończyn dolnych.


poziom cukru we krwi - badanie glukometrem w domuPowikłania cukrzycy można podzielić na ostre i przewlekłe. Powikłania ostre, bezpośrednio zagrażające życiu, to ciężkie niedocukrzenia i kwasice. Dotyczą one głównie osób ze źle leczoną cukrzycą typu 2. / 123RF


POWIKŁANIA CUKRZYCY: uszkodzenie siatkówki oka, czyli retinopatia cukrzycowa, zaburzenia funkcji włókien nerwowych, czyli neuropatia, uszkodzenie nerek – nefropatia, zaburzenia funkcji i struktury naczyń krwionośnych, których następstwem są przedwczesne zawały, udary mózgu czy miażdżyca tętnic kończyn dolnych.


Pani Zofia, sumiennie przestrzegająca zaleceń swojego diabetologa, nie ma żadnych powikłań. Bo pilnuje diety i codziennie przemierza szybkim krokiem ponad dwa kilometry. Bo najważniejsze w cukrzycy oprócz leków są także ruch i dieta.



Autor: Bożenna Szymańska / jot