​Co to jest endometrioza i jak się ją leczy? [WYWIAD]

Endometrioza oznacza ból. Kobiety cierpią też z powodu nieprawidłowego krwawienia, biegunek, zaparć, stanów podgorączkowych. U niektórych prowadzi to do lęków i depresji. Szacuje się, że choroba dotyczy około 10 proc. kobiet w wieku rozrodczym.

Endometrioza oznacza ból. Kobiety cierpią też z powodu nieprawidłowego krwawienia, biegunek, zaparć, stanów podgorączkowych. U niektórych prowadzi to do lęków i depresji. Szacuje się, że choroba dotyczy około 10 proc. kobiet w wieku rozrodczym.

Z dr n. med. Joanną Kłyszejko, specjalistą położnictwa i ginekologii w Szpitalu Eskulap w Osielsku, rozmawia Bożenna Szymańska


Endometrioza, czyli gruczolistość macicy, to dość tajemnicza choroba, o której kobiety niewiele wiedzą. Zazwyczaj tyle, że bardzo boli w trakcie miesiączkowania i nie można zajść w ciążę.

Endometrioza jest jedną z najczęstszych przyczyn dolegliwości bólowych miednicy mniejszej oraz obniżenia płodności. Jest główną przyczyną pogorszenia jakości życia kobiet i nastolatek. Szacuje się, że występuje u około 10 proc. kobiet w wieku rozrodczym oraz może być przyczyną przewlekłych dolegliwości bólowych nawet u 60 proc. nastolatek i kobiet starszych.


Jaka jest różnica między endometrium a endometriozą?

– Endometrium to błona śluzowa wyściełająca macicę. Rozrasta się, gdy w macicy dojrzewają pęcherzyki Graafa przygotowujące macicę do ciąży. Natomiast cechą charakterystyczną endometriozy jest występowanie ognisk tkanki przypominającej endometrium poza jamą macicy, szczególnie na jajnikach, otrzewnej ściennej oraz tzw. przegrodzie odbytniczo-pochwowej. Może także w rzadkich przypadkach występować w przeponie, opłucnej, a nawet w osierdziu. Komórki endometrium wędrują po organizmie, wszczepiając się w różne okolice, jak choćby na bliźnie po cięciu cesarskim, w płucach, a nawet w mózgu. To taka wsteczna miesiączka.



Objawy endometriozy Endometrioza to choroba narządów płciowych kobiety, która polega na obecności endometrium poza jamą macicy. Objawy endometriozy to m.in. bolesne miesiączkowanie, ból podczas stosunku, zaburzenia miesiączki, ból brzucha, ból w miednicy. Czytaj więcej: Endometrioza – objawy, leczenie, badania. Endometrioza a ciąża


Na czym polega ten mechanizm? Czy wiadomo, co przyczynia się do powstawania tych wyjątkowo bolesnych dolegliwości?

– Przyczyny powstawania endometriozy wciąż nie są do końca poznane. Istnieje kilka teorii tłumaczących etiologię tego schorzenia. Jedną z nich jest teoria transplantacji, czyli przemieszczenia. Choroba umiejscowiona w otrzewnej powstaje w czasie miesiączki w związku z tzw. wypływem wstecznym komórek i tkanek endometrium wrażliwych na działanie hormonów steroidowych. Komórki te mogą zagnieżdżać się na powierzchni otrzewnej i wywoływać reakcję zapalną. Towarzyszy temu proces tworzenia naczyń, czyli angiogeneza, a także tworzenie się zrostów, bliznowacenie oraz naciekanie nerwów. W konsekwencji tych procesów dochodzi do zmian anatomicznych w miednicy mniejszej, co wywołuje ból oraz może prowadzić do niepłodności. I chociaż wsteczny wypływ krwi miesiączkowej występuje u większości kobiet w trakcie miesiączki, to nie u wszystkich jednak występuje endometrioza.


Jednym słowem nie bardzo wiadomo, dlaczego u jednych kobiet „cofanie się” krwi miesiączkowej powoduje endometriozę, a u innych nie?

– Wiadomo, że do czynników ryzyka endometriozy należą: wczesna menarche, czyli pierwsza miesiączka, późna menopauza, otyłość, krótkie cykle miesiączkowe oraz zaburzenia wypływu krwi miesiączkowej, np. nieprawidłowości w obrębie jajowodów. Niektóre doniesienia sugerują zależność pomiędzy zwiększonym spożywaniem czerwonego mięsa a powstawaniem potwierdzonej laparoskopowo endometriozy. Natomiast za czynniki, które mogą chronić przed endometriozą, uważa się liczne ciąże oraz przedłużoną laktację.



Endometrioza a rak endometrium Kobiety w starszym wieku cierpiące na cukrzycę, nadciśnienie i otyłość mogą zachorować na raka endometrium. Badanie histopatologiczne pobranej próbki pozwala ocenić grubość endometrium w macicy, a także stwierdzić obecność polipów i stanu rakowego czy przedrakowego.


Jakie objawy powinny rodzić podejrzenia, że kobieta choruje na endometriozę? Jakie są objawy endometriozy?

– Do głównych objawów endometriozy należą przewlekłe dolegliwości bólowe miednicy mniejszej. Ból w miednicy mniejszej z powodu endometriozy jest zwykle przewlekły, trwa do sześciu miesięcy. Związany jest najczęściej z bolesnymi miesiączkami, dyspareunią, czyli bólem odczuwanym podczas współżycia, bólem podbrzusza oraz bólami okolicy lędźwiowej. Ból może pojawiać się niespodziewanie w trakcie cyklu miesiączkowego i być ciągły, tępy, pulsujący, ostry. Aktywność fizyczna nasila jego odczuwanie. Te wszystkie objawy mogą pokrywać się z objawami innych schorzeń ginekologicznych, np. zespołu bólowego miednicy mniejszej, torbieli lub guzów jajnika, mięśniaków.


Endometrioza to choroba narządów płciowych kobiety, która polega na obecności endometrium poza jamą macicy. Objawy endometriozy to m.in. bolesne miesiączkowanie, ból podczas stosunku, zaburzenia miesiączki, ból brzucha, ból w miednicy / PixabayEndometrioza to choroba narządów płciowych kobiety, która polega na obecności endometrium poza jamą macicy. Objawy endometriozy to m.in. bolesne miesiączkowanie, ból podczas stosunku, zaburzenia miesiączki, ból brzucha, ból w miednicy / Pixabayy


Jakie metody diagnostyczne pozwalają na ustalenie, czy kobieta cierpi z powodu endometriozy, a nie na przykład mięśniaków?

– Do najczęściej stosowanych, niezabiegowych metod diagnostycznych należy oczywiście przezpochwowe USG lub rezonans magnetyczny (MR). Obie metody są skuteczne w rozpoznawaniu torbieli endometrialnych jajników, a ich czułość sięga 90 proc. Niestety, słabo sprawdzają się w rozpoznawaniu wszczepów w otrzewnej oraz zrostów. Jednak z powodu niewielkich kosztów w diagnostyce endometriozy zdecydowanie częściej zastosowanie znajduje USG niż MR. Nie zaleca się natomiast wykonywania oznaczeń stężenia białka CA-125 (marker raka jajnika oraz torbieli) ze względu na jego małą czułość i swoistość.



Zapalenie śluzówki (endometrium) w macicy – jak się objawia? Zapalenie śluzówki (endometrium) w macicy objawia się silnymi bólami w podbrzuszu, nieprawidłowymi plamieniami czy krwawieniami, czasem wysoką temperaturą. Chorą na endometriozę nękają też biegunki czy zaparcia, zmęczenie, depresja i psychotyczne lęki. Często cierpi na niepłodność.


A w jaki sposób przebiega leczenie endometriozy i czy zawsze konieczny jest zabieg operacyjny?

– Leczenie pacjentek z przewlekłym bólem w przebiegu endometriozy zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz dolegliwości. Może obejmować leczenie farmakologiczne, operacyjne lub połączenie obydwu tych metod. Terapia ma zmniejszyć nasilenie dolegliwości, zmniejszyć stan zapalny, zahamować lub zmniejszyć cykliczne wytwarzanie hormonów przez jajniki oraz zmniejszyć krwawienia miesiączkowe, a czasami nawet je zatrzymać.



Barbara Nawrocka, rzecznik prasowy Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ: – NFZ refunduje leczenie endometriozy zgodnie z koszykiem świadczeń gwarantowanych. Refundowana jest ambulatoryjna opieka specjalistyczna (rozporządzenie ministra zdrowia). Natomiast jeśli chodzi o leczenie operacyjne, to lekarz decyduje, jaki rodzaj zabiegu powinien być wykonany. Zabiegi ginekologiczne także są refundowane przez NFZ.


Jakie leki mogą chociaż częściowo zmniejszyć te wszystkie dolegliwości związane z endometriozą?

– W leczeniu bólu związanego z endometriozą stosuje się NLPZ, czyli niesteroidowe leki przeciwzapalne, oraz złożone tabletki antykoncepcyjne. Zastosowanie ma także wewnątrzmaciczny system uwalniający lewonorgestrel, organiczny związek chemiczny, syntetyczny progestagen stosowany m.in. w antykoncepcji.


Pacjentki również się operuje.

– Leczenie operacyjne w celu uśmierzenia dolegliwości bólowych związanych z endometriozą może być zastosowane jako metoda pierwszego rzutu. W przypadku braku poprawy po leczeniu farmakologicznym również rozważa się zabieg operacyjny.


Czytaj też:

Autor: Bożenna Szymańska / red. Jacek Krajl