​Choroby serca i choroby układu krążenia – objawy i zapobieganie

Choroby układu krążenia i choroby serca odpowiedzialne są za największy odsetek zgonów w naszym kraju, zostawiając w tyle nawet nowotwory. Jednak o ile w przypadku raka choroba to często nieszczęśliwy traf, o tyle na choroby serca wielu z nas wytrwale pracuje – jedząc bezwartościową żywność, paląc papierosy, unikając ruchu i badań profilaktycznych. Najwyższa pora to zmienić.

Choroby układu krążenia i choroby serca odpowiedzialne są za największy odsetek zgonów w naszym kraju, zostawiając w tyle nawet nowotwory. Jednak o ile w przypadku raka choroba to często nieszczęśliwy traf, o tyle na choroby serca wielu z nas wytrwale pracuje – jedząc bezwartościową żywność, paląc papierosy, unikając ruchu i badań profilaktycznych. Najwyższa pora to zmienić.

Według raportu GUS choroby układu krążenia odpowiadają aż za 46 proc. zgonów naszych rodaków, co czyni je największym zdrowotnym zagrożeniem naszych czasów.


Choroby serca i choroby układu krążenia – przyczyny

Wśród schorzeń uważanych za śmiertelnie niebezpieczne statystyczny Polak z łatwością wymienia zawał serca, udar mózgu i tętniaki aorty, nie każdy jednak zdaje sobie sprawę, że zagrożenia te nie pojawiają się nagle – pracujemy na nie latami, dopuszczając do rozwoju miażdżycy.


Przyczyny chorób serca i układu krążenia:

  • uwarunkowania genetyczne;
  • zaburzenia lipidowe (za wysoki poziom cholesterolu);
  • hiperglikemia (za wysoki poziom cukru we krwi);
  • otyłość;
  • brak ruchu;
  • palenie papierosów;
  • niewłaściwa dieta.


Wszystkie te czynniki sprzyjają rozwojowi cukrzycy typu 2. – przyczyną wzrostu częstotliwości zachorowań na cukrzycę jest epidemia nadwagi i otyłości. Powikłaniami cukrzycy są m.in. choroby serca i układu krążenia: choroba niedokrwienna serca; miażdżyca; udar mózgu; zawał serca.


Lekarze alarmują, że Polacy nie tylko nie dbają o swoje serca, ale też nie chcą ich badać – tymczasem choroby układu krążenia potrafią rozwijać się bezobjawowo przez długie lata, a badania profilaktyczne to jedyna szansa na wykrycie ich w wystarczająco wczesnym stadium.


Choroby serca – objawy

  • kołatanie serca;
  • arytmia serca;
  • zmęczenie;
  • zawroty głowy;
  • przyspieszony puls;
  • ból w klatce piersiowej;
  • duszność;
  • ból za mostkiem;
  • duszność i brak tchu nawet po niewielkim wysiłku;
  • ściskanie w klatce piersiowej;
  • ból w splocie słonecznym;
  • omdlenia;
  • obrzęki;
  • zasinienie skóry.


Objawy chorób serca to m.in.: kołatanie serca; arytmia serca; zmęczenie; zawroty głowy; przyspieszony puls; ból w klatce piersiowej; duszność; ból za mostkiem / PixabayObjawy chorób serca to m.in.: kołatanie serca; arytmia serca; zmęczenie; zawroty głowy; przyspieszony puls; ból w klatce piersiowej; duszność; ból za mostkiem / Pixabay


Objawy chorób serca mogą nasilać się stopniowo lub pojawić się nagle. Niezależnie od natężenia objawów chorób serca – bezzwłocznie należy udać się do lekarza. Objawy chorób serca mogą nasilać się w sytuacjach stresowych, po wysiłku fizycznym (nawet niewielkim).


Czytaj też:


Częste choroby serca i układu krążenia:

  • zaburzenia rytmu serca (arytmia serca);
  • zapalenie mięśnia sercowego;
  • przewlekła niewydolność serca;
  • nadciśnienie tętnicze;
  • żylaki nóg, obrzęki;
  • choroba wieńcowa;
  • gorączka reumatyczna;
  • miażdżyca;
  • zawał serca;
  • udar mózgu.


Dieta w chorobach serca

Z chorobami serca bardzo często idą w parze nadwaga i otyłość. Szkodliwa jest zwłaszcza otyłość typu męskiego, czyli brzuszna, w której tłuszcz magazynuje się w obrębie klatki piersiowej i jamy brzusznej.

Pierwiastki szczególnie cenne dla prawidłowego funkcjonowania serca to potas, magnez i wapń / PixabayPierwiastki szczególnie cenne dla prawidłowego funkcjonowania serca to potas, magnez i wapń / Pixabay


By uniknąć tycia (lub zrzucić nadmiar kilogramów) i wspomóc serce, konieczny jest plan żywieniowy uwzględniający nie tylko dzienną liczbę przyjmowanych kalorii, ale również częstotliwość posiłków i ich właściwy skład.


Dieta jest podstawą profilaktyki chorób serca i uzupełnieniem ich leczenia.


Czytaj też:


Podstawowe zasady w diecie na choroby serca i diecie na choroby układu krążenia:

  • Ważne, by jeść regularnie, najlepiej pięć niewielkich porcji dziennie – dzięki temu organizm nie będzie magazynował kalorii, lecz systematycznie je spalał.
  • Na talerz powinny trafiać przede wszystkim warzywa i owoce, które są bogatym źródłem antyoksydantów zwalczających wolne rodniki przyczyniające się do rozwoju chorób układu krążenia (i pojawiające się m.in. w wyniku wdychania dymu papierosowego i smogu, a także jako skutek przewlekłego stresu).
  • W codziennym menu nie powinno zabraknąć również produktów pełnoziarnistych, tłuszczów roślinnych (olej rzepakowy, oliwa z oliwek), chudego nabiału i mięsa (kurczak, indyk) oraz produktów obniżających poziom „złego” cholesterolu LDL, wzmacniających naczynia krwionośne i zmniejszających ryzyko miażdżycy i nadciśnienia tętniczego, czyli przede wszystkim ryb morskich, orzechów i produktów mlecznych fermentowanych (zawierających naturalne bakterie kwasu mlekowego, które asymilują cholesterol i prowadzą do wzmożonego wydalania go).
  • Wrogiem osób zagrożonych chorobami serca jest cukier, który pośrednio odpowiada za podniesienie poziomu cholesterolu całkowitego i jego „złej” frakcji LDL, a także nadmiar soli, powodujący zatrzymywanie wody w organizmie, spowalnianie metabolizmu i podnoszenie ciśnienia tętniczego.


Aktywność fizyczna a choroby serca

Regularny ruch jest ważny dla całego organizmu, a serce nie jest wyjątkiem. Dopasowany do wieku i możliwości codzienny wysiłek przekłada się na zmniejszenie ryzyka choroby niedokrwiennej serca, udaru mózgu czy nadciśnienia tętniczego.


Nie bez przyczyny lekarze ostrzegają, że osoby spędzające czas wyłącznie na siedząco, czyli np. przed telewizorem, aż dwa razy bardziej narażone są na choroby serca, natomiast pacjenci lubiący spacery, pływanie czy jazdę na rowerze znacznie częściej cieszą się dobrymi wynikami poziomu cholesterolu (w wyniku aktywności fizycznej „zły” cholesterol obniża się, a „dobry” się podnosi).


Regularny ruch zmniejsza częstotliwość bólów wieńcowych oraz krzepliwość krwi i poprawia jej przepływ w naczyniach wieńcowych, a także wspomaga leczenie zaburzeń lipidowych.


Dowiedz się więcej o cukrzycy:


Palenie przyspiesza rozwój miażdżycy i chorób serca

To nie jest pusty frazes! Każdy wypalony papieros przyspiesza rozwój miażdżycy, a ochronne działanie antyoksydantów słabnie.


  • Dym papierosowy zawiera mnóstwo toksycznych substancji trwale upośledzających funkcjonowanie narządów wewnętrznych, w tym serca.
  • Palenie jest główną i bezpośrednią przyczyną zmian miażdżycowych, a przez to również choroby niedokrwiennej serca (mogącej prowadzić do zawału serca lub niewydolności serca), zespołu płucno-sercowego oraz nadciśnienia tętniczego.
  • Palacze znacznie bardziej narażeni są także na tętniaki aorty, czyli tykające bomby w brzuchu, których nagłe pęknięcie niemal zawsze kończy się śmiercią.
  • Wypalanie jednej paczki papierosów dziennie aż kilkakrotnie zwiększa ryzyko zawału serca. Rzucenie palenia powinno być priorytetem dla każdej osoby zagrożonej chorobami układu krążenia.


Masz objawy choroby serca? Wykonaj badania!

Regularne badania profilaktyczne w kierunku zaburzeń pracy układu krążenia obowiązują okresowo wszystkich pacjentów, a w szczególności seniorów.


Badania w diagnostyce i monitorowaniu chorób serca:


  • EKG;
  • EKG wysiłkowe (tzw. próba wysiłkowa);
  • Holter (badanie holterowskie);
  • Rezonans magnetyczny;
  • Echokardiografia (echo serca);
  • Scyntygrafia.


Choroby serca – badana profilaktyczne i zapobieganie

  • Podczas każdej rutynowej wizyty w gabinecie lekarza rodzinnego powinien zostać przeprowadzony wywiad lekarski i badanie fizykalne, każdorazowo należy też poddać się pomiarowi ciśnienia tętniczego krwi.
  • Pacjenci zaniepokojeni pojawianiem się duszności czy częstego poczucia zmęczenia i wyczerpania mogą oczekiwać skierowania na badanie EKG (elektrokardiograficzne) lub EKG wysiłkowe, a także echo serca.
  • Raz w roku powinno się wykonać oznaczanie stężeń trójglicerydów, poziomu cukru oraz cholesterolu, a chirurdzy naczyniowi apelują o coroczne wykonywanie profilaktycznego USG jamy brzusznej – często to jedyna szansa na wykrycie ewentualnych tętniaków aorty.
  • Młodsi pacjenci powinni pamiętać o narodowym „Programie profilaktyki chorób układu krążenia” adresowanym do osób kończących 35, 40, 45, 50 oraz 55 lat (w bieżącym roku kalendarzowym), u których nie została dotychczas rozpoznana choroba układu krążenia.
  • W ramach programu przeprowadzane są szczegółowe badania, a świadczenia udzielane są bez skierowania i przez każdego lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który ma umowę z NFZ lub jest zatrudniony w placówce, która taką umowę ma zawartą.


Choroby serca i układu krążenia a stres

Zalecenie lekarskie, które może wydawać się absurdalne – bo jak ograniczyć stres, skoro nie mamy wpływu na wyzwalające go sytuacje? Wiadomo, że stres krótkotrwały może być korzystny dla zdrowia – wydzielane w jego wyniku hormony (m.in. kortyzol, adrenalina czy noradrenalina) w małej dawce i przez krótki czas poprawiają krążenie oraz zwiększają częstotliwość rytmu serca, poprawiają napięcie mięśni, a także zwiększają zapotrzebowanie organizmu na tlen.


Niestety, korzyści znikają, gdy stresujemy się często i przez długi czas. Permanentne pozostawanie pod wpływem uwalnianych hormonów stresu prowadzi m.in. do nadciśnienia tętniczego, arytmii i zaburzeń tętna, a także do rozwoju otyłości brzusznej.


Jak więc unikać stresu, jeśli jego źródło jest poza naszą kontrolą (np. wymagająca praca, kłopoty finansowe, choroba w rodzinie)? Warto nauczyć się efektywnie relaksować, w czym bardzo pomocne są np. zajęcia jogi. Część każdego dnia trzeba „uwolnić” od obowiązków i oczekiwań szefa lub rodziny, pozwolić sobie na odpoczynek przy książce lub filmie, dłuższy spacer lub przejażdżkę rowerową. I powoli, krok po kroku, próbować zmienić sytuację, która jest głównym źródłem stresu – np. szukać innej pracy lub zapisać się na psychoterapię. Każda sytuacja jest inna i wymaga innych rozwiązań, ale najważniejsze to nie dać się „zjeść” hormonom stresu – szkoda serca!


Powikłania chorób serca i układu krążenia

Organizm człowieka to skomplikowany mechanizm, w którym poszczególne elementy są powiązane i oddziałują na siebie. Zdarzają się zawały serca z powodu banalnej próchnicy zębów, a niedoleczona grypa może skutkować zapaleniem mięśnia sercowego. Na co więc trzeba uważać?


  • By wirus grypy nie doprowadził do stanu zapalnego naczyń w mózgu lub sercu, chorobę należy leczyć i wyleczyć (chory na grypę powinien odpoczywać w łóżku, a nie tylko łykać paracetamol pomiędzy codziennymi obowiązkami).
  • Z tych samych powodów nie wolno ignorować anginy, która może być przyczyną gorączki reumatycznej, czyli wielonarządowego stanu zapalnego o podłożu autoimmunologicznym, objawiającego się m.in. zmianami w stawach i tkance łącznej mięśnia sercowego, które mogą doprowadzić do uszkodzenia wszystkich warstw serca: wsierdzia, mięśnia serca i osierdzia.
  • Szczególnie pilnować swojego serca i prowadzić sumienną diagnostykę chorób układu krążenia powinny osoby chore na reumatoidalne zapalenie stawów (choroba przyspiesza rozwój miażdżycy), nadczynność i niedoczynność tarczycy (arytmia, migotanie przedsionków, bradykardia, nadciśnienie tętnicze – zależnie od niedoboru lub nadmiaru hormonu) oraz depresję (powiązanie z występowaniem choroby wieńcowej).
  • Oczywiście należy też dbać o zęby i leczyć ogniska próchnicy – to siedliska bakterii, które mogą przedostać się do krwiobiegu i uszkadzać naczynia krwionośne, w których zaczyna się wówczas łatwiej osadzać płytka miażdżycowa.
Autor: Kamila Śnieżek / Jacek Krajl