Choroby przenoszone drogą płciową

Są wyjątkowo nieprzyjemne i wstydliwe. Żeby się ich nabawić, wystarczy czasami tylko chwila zapomnienia czy beztroski.

Choroby przenoszone drogą płciową to grupa chorób zakaźnych przenoszonych, rzecz jasna, na drodze kontaktu płciowego. Jest ich całkiem sporo, a najczęściej występujące to: należące do chorób bakteryjnych − chlamydioza, rzeżączka i kiła; należące do chorób grzybiczych − grzybica pochwy; należące do chorób pasożytniczych − świerzb i wszawica łonowa.

I to tymi chorobami zajmiemy się w tej części „Encyklopedii zdrowia”, ponieważ ostatnia grupa, choroby wirusowe przenoszone drogą płciową, do których zalicza się AIDS, kłykciny kończyste, opryszczka genitaliów oraz zapalenie wątroby typu B i C, wymaga osobnego potraktowania ze względu na swoją specyfikę.


Chlamydioza

Chlamydia jest bakterią osiedlającą się w wydzielinie śluzowej w obrębie narządów płciowych, ale może zaatakować także odbytnicę, gardło i oczy. Chlamydioza to przede wszystkim choroba osób prowadzących aktywne życie seksualne. Bywa, że latami pozostaje w uśpieniu.

U kobiet chlamydioza objawia się obfitymi upławami, bólem przy oddawaniu moczu, bólem brzucha i krwawieniem między miesiączkami. Ciężkim powikłaniem może być zapalenie jajowodów, a to może w konsekwencji prowadzić do bezpłodności.

U mężczyzn chlamydioza objawia się nasilonym pieczeniem cewki moczowej i wodnistym wyciekiem z penisa, a dodatkowo częstomoczem.

Kontakty seksualne, w tym stosunek analny i stosunek oralny. Bakterie przenoszą się także w czasie porodu lub przez bezpośredni kontakt z zakażoną osobą.


Rzeżączka

Rzeżączka, podobnie jak chlamydioza, jest infekcją błon śluzowych. Odpowiedzialne za jej powstanie są bakterie dwoinki Neisseria gonorrhoeae, zwane też gonokokami.

Skutkiem przebytej rzeżączki może być: u mężczyzn − zapalenie najądrzy, prostaty oraz stawów albo opon mózgowych, u kobiet – zapalenie jajników czy stawów.

Rzeżączka, na którą choruje kobieta w ciąży, jest groźna dla płodu, bo może prowadzić np. do utraty wzroku u dziecka.

Osoba zakażona odczuwa swędzenie i pieczenie cewki moczowej, często oddaje mocz. Nieco później z ujścia cewki zaczyna wyciekać gęsta ropna wydzielina. Jest brązowo żółta i nieprzyjemnie pachnie. Ujście cewki robi się czerwone i obrzęknięte.

Kontakty seksualne, w tym również stosunek analny i oralny, są główną drogą zakażenia rzeżączką, choć nie jedyną – ostatnie badania dowodzą bowiem, że dwoinki rzeżączki przeżywają do 4 godzin na tzw. powierzchniach nieorganicznych, a więc np. na desce klozetowej czy na ręczniku.


Kiła

Kiła jest następstwem zarażenia się bakterią spiralną, tzw. krętkiem bladym, który poprzez układ krwionośny atakuje cały organizm. Choroba występuje nie tak rzadko, jakby się mogło wydawać. Mężczyźni chorują na nią dwa razy częściej niż kobiety.

W 3 tygodnie po zarażeniu się w okolicach narządów płciowych − ale też na wargach i na języku − pojawiają się niewielkie czerwone krostki, które wysychają i odpadają, odsłaniając owrzodzenie. Rana goi się sama i znika. Ale nie oznacza to cofnięcia choroby.

Po 6 tygodniach od zakażenia wysypka może pojawić się na całym ciele. Towarzyszy jej obrzmienie węzłów chłonnych. Niekiedy chory czuje się tak, jakby miał grypę. Także te symptomy mijają samoistnie.

Stadium trzecie objawia się zapaleniem stawów, a później zaburzeniami czynności serca i mózgu.

Kiłą można się zarazić przez kontakty seksualne. Do zakażenia może dojść też drogą przezłożyskową, dlatego tak ważne są badania kobiet w czasie ciąży na obecność krętka.


Grzybica pochwy

Kandydoza pochwy, nazywana potocznie grzybicą pochwy, to, obok bakteryjnego zapalenia pochwy, najczęstsza przyczyna infekcji dróg moczowo-płciowych występująca u kobiet. Choroba ta wywołana jest przez drożdżaki, które zamieszkują organizm człowieka.

Świąd i pieczenie to najczęstsze objawy świadczące o zakażeniu grzybami. Charakterystyczne są też gęste upławy o nieprzyjemnym zapachu, zmiany na skórze i zmiany w wyglądzie sromu oraz ból podczas oddawania moczu. Objawy nasilają się po współżyciu.

Najczęstszą przyczyną grzybicy pochwy jest zbyt długie przyjmowanie antybiotyków oraz osłabienie układu immunologicznego − jest to tzw. samozakażenie. Do zakażenia dochodzi też podczas zbliżenia intymnego: kobieta zaraża mężczyznę, ale też i na odwrót – mężczyzna może mieć grzybicę narządów płciowych (żołędzi, prącia i napletka) i zarażać partnerkę czy partnera. Również wspólne z osobą chorą używanie ręcznika czy gąbki do mycia to prosta droga do zarażenia.


Świerzb

Chorobę wywołuje niewidoczny gołym okiem pasożyt o nazwie świerzbowiec ludzki. Świerzbowce lubią szczególnie miejsca ciepłe i ukryte. Najczęściej bytują na narządach płciowych, zwłaszcza u mężczyzn, ale też między palcami, pod pachami, wokół talii i pępka i pod piersiami u kobiet.

Obecne w naskórku pasożyty wchodzą z organizmem w silną reakcję alergiczną, która objawia się grudkowo-pęchęrzykowatą i wyjątkowo swędzącą wysypką. Potrzeba drapania jest szczególnie silna w czasie snu i po kąpieli (ciepło wpływa pobudzająco na pasożyty). Objawy występują na ogół 3-4 tygodnie od dostania się świerzbowca na ciało człowieka.

Do zarażenia świerzbem dochodzi poprzez bezpośredni i dłuższy kontakt z zainfekowaną skórą, np. podczas kontaktu seksualnego. Do zarażenia dochodzi też podczas spania w zainfekowanej pościeli lub poprzez noszenie pożyczonego od chorej osoby ubrania.


Wszawica łonowa

Choroba wywoływana jest przez wesz, która przytwierdza się do włosa przy samej powierzchni skóry. W owłosionym miejscu składa jaja. Okres wylęgu trwa ok. 30 dni, a pożywieniem pasożyta jest krew ludzka. Samice mogą rozprzestrzeniać się także na inne owłosione części ciała, takie jak brwi czy pachy, z wyjątkiem owłosionej skóry głowy.

Charakterystycznym objawem jest silny świąd okolic łonowych oraz podbrzusza. W miejscu ukłucia przez wesz pojawiają się również tzw. plamy błękitne.

Ta pasożytnicza choroba przenoszona jest nie tylko na drodze kontaktu seksualnego, ale też poprzez noszenie odzieży osoby zainfekowanej oraz za pośrednictwem pościeli.


Diagnostyka

Diagnostyka chorób przenoszonych drogą płciową opiera się na stwierdzeniu charakterystycznych objawów, dokładnym obejrzeniu chorych miejsc i badaniach laboratoryjnych. Te ostatnie obejmują m.in.: badanie bakteriologiczne bezpośrednie, badania mikroskopowe oraz badania mikologiczne.

Badania bezpośrednie bakteriologiczne polegają na pobieraniu materiału ze zmiany chorobowej i poszukiwaniu w nim drobnoustrojów.

Badania mikroskopowe są możliwe np. gdy lekarz podejrzewa świerzb, a objawy zewnętrzne są dwuznaczne. W takiej sytuacji celem badania jest ostateczna identyfikacja pasożyta lub jego jaj.

Wymaz mikologiczny pozwala na rozpoznanie rodzaju drożdżaka, który wywołał infekcję.


Leczenie

Bakteryjne choroby przenoszone drogą płciową leczy się antybiotykami, np. kiłę − i to we wszystkich stadiach − penicyliną.

Leczenie pasożytniczych chorób przenoszonych drogą płciową jest mniej „inwazyjne” i najczęściej polega na smarowaniu się specjalnymi preparatami. Poza tym należy przestrzegać higieny i w trakcie leczenia codziennie zmieniać pościel oraz ręczniki.

Choroby grzybicze leczy się w zależności od rodzaju drożdżaka, który zaatakował organizm. A że w ok. 80 proc. przypadków grzybicę pochwy wywołuje grzyb o nazwie Candida albicans, najczęściej leczenie polega na przyjmowaniu dopochwowych środków z pałeczkami kwasu mlekowego, który uniemożliwia namnażanie się drożdżaków. Czasami dodatkowo lub zamiennie stosuje się specjalne kremy przeciwgrzybicze, kiedy indziej środki doustne.


Zapobieganie

Zapobieganie wiąże się z przecięciem dróg szerzenia, poprzez używanie zabezpieczeń mechanicznych takich jak prezerwatywa czy maseczka oralna, choć nie jest to zabezpieczenie stuprocentowe.

Zmniejszenie prawdopodobieństwa zakażenia można też osiągnąć poprzez unikanie przypadkowych kontaktów płciowych lub ograniczenie kontaktów seksualnych do liczby stałych i „pewnych” partnerów lub partnerek.

A co, jeśli partner seksualny jest już chory? Najskuteczniejszą ochroną jest unikanie kontaktów z częściami ciała lub płynami, poprzez które może dojść do zakażenia.

Autor: Joanna Grzegorzewska