​Ból stawów, choroby stawów – przyczyny. Jak sobie pomóc?

Ból stawów biodrowych, kolanowych, łokciowych, barkowych, skokowych, bóle stawów dłoni – wszystkie te objawy mogą wskazywać na zwyrodnienie lub chorobę stawów: zespół przeciążeniowy, zapalenie stawów, „kolano kinomana”, „łokieć tenisisty”, RZS (reumatoidalne zapalenie stawów). Jakie są przyczyny tych dolegliwości? Jakie są farmakologiczne i domowe sposoby na ból stawów?

Ból stawów biodrowych, kolanowych, łokciowych, barkowych, skokowych, bóle stawów dłoni – wszystkie te objawy mogą wskazywać na zwyrodnienie lub chorobę stawów: zespół przeciążeniowy, zapalenie stawów, „kolano kinomana”, „łokieć tenisisty”, RZS (reumatoidalne zapalenie stawów). Jakie są przyczyny tych dolegliwości? Jakie są farmakologiczne i domowe sposoby na ból stawów?

Dzięki nim możemy pomachać ręką na pożegnanie, zginać kolana, robić piruety, skakać, stawać na palcach, by zobaczyć coś nad głowami innych. Stawy. Jeśli o nie odpowiednio nie zadbamy, będą bolały, a w najgorszym wypadku całkowicie odmówią współpracy.


Jak więc o stawy dbać i co im grozi? I czy to prawda, że stany zapalne stawów to jedynie problem osób starszych? Żeby odpowiedzieć na te pytania, wyjaśnijmy najpierw, czym są stawy.


Co są stawy? Co niszczy stawy?

W ludzkim ciele znajduje się ponad sto różnych stawów. Najpospolitszym typem stawu jest tzw. staw maziówkowy, który składa się z torebki stawowej, jamy stawowej i delikatnej chrząstki pokrywającej powierzchnie stawowe, zapewniającej gładki ruch kości bez tarć.


Kości każdego stawu są również oddzielone od siebie tzw. powierzchnią wewnątrzstawową, w której znajduje się płyn maziówkowy dostarczający chrząstkom ważnych składników odżywczych i zapobiegający tarciu rozmaitych warstw chrząstki.


Innymi słowy, stawy to ruchome połączenia między kośćmi zapewniające im zdolność swobodnego ruchu względem siebie oraz wspaniałe amortyzatory pochłaniające wstrząsy. Wspaniałe, ale nie niezniszczalne. Co więcej, ich podatność na różne schorzenia jest większa, niż nam się wydaje.


Choroby stawów mogą być problemem każdego, bez względu na wiek i płeć, a więc nie tylko seniora czy sportowca, u których można by mówić o „zużyciu materiałów”, ale także młodych kobiet i mężczyzn, ludzi w średnim wieku, a nawet dzieci.


ból stawówChoroba zwyrodnieniowa stawów jest następstwem zużywania się chrząstki pokrywającej powierzchnie kości tworzących stawy. Chorobę sygnalizuje tzw. poranna sztywność stawów i ból stawów nasilający się pod koniec dnia, kiedy stawy są przemęczone chodzeniem lub staniem / 123RF


Choroby stawów – objawy nietypowe

Mówiąc o chorobach stawów, musimy zaznaczyć, że trafne zdiagnozowanie takiego schorzenia nie zawsze jest proste, ponieważ pierwszym objawem niekoniecznie musi być bolący staw, lecz coś bardziej nietypowego, np.:


  • senność,
  • zmęczenie,
  • drętwienie,
  • bóle mięśni
  • ból głowy.


Diagnostykę w przypadku bólu stawów utrudnia też fakt, że samych chorób stawów też jest sporo.


Czytaj też: Dna moczanowa - objawy


MIZS ‒ młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów

Najczęściej młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS) występuje u dzieci i młodzieży poniżej 16. roku życia. Objawia się sztywnieniem i bólem stawów.


ZZSK ‒ zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

Pierwszą oznaką zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa jest ból i poranna sztywność w dolnej części pleców. Gdy choroba postępuje, obejmuje coraz wyższe partie kręgosłupa aż do szyi. Kręgi zaczynają się zrastać, a więzadła twardnieją. ZZSK atakuje głównie młodych mężczyzn pomiędzy 20. a 40. rokiem życia. Skłonność do jej rozwoju jest dziedziczna.


Kolano kinomana – objawy

„Kolano kinomana” to choroba stawu rzepkowo-udowego, a dokładniej jego stan zapalny spowodowany długim siedzeniem ze zgiętymi kolanami bez możliwości ich prostowania.


„Kolano kinomana” objawia się bólem kolana i trzaskami w kolanie. Zapalenie stawu rzepkowo-udowego to najczęściej problem pracujących przy komputerze, zawodowych kierowców i kinomaniaków. Nieleczone „kolano kinomana” może doprowadzić do choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego.


Zespół przeciążeniowy

Zespół przeciążeniowy objawia się bólami w okolicy barku (tzw. zespół bolesnego barku), łokci (tzw. łokieć tenisisty), nadgarstka, ręki, kolana. Lekarze przypuszczają, że łączy się to z wieloletnim przeciążaniem mięśni na skutek noszenia ciężkich rzeczy i wykonywania powtarzających się ruchów, podczas których dochodzi do wielu mikrourazów.


rehabilitacja, leczenie bólu stawówBól stawów biodrowych, kolanowych, łokciowych, barkowych, skokowych, bóle stawów dłoni - wszystkie te objawy mogą wskazywać na zwyrodnienie lub chorobę stawów / 123RF


Łuszczycowe zapalenie stawów

Pierwsze objawy łuszczycowego zapalenia stawów występują około 40. roku życia, najczęściej u mężczyzn. Głównym objawem jest ból i sztywnienie stawów.


Czasami pojawia się obrzęk i silny ból podczas uciskania zmienionego chorobowo miejsca. Skóra nad stawami bywa zaczerwieniona lub wręcz czerwona. Zmiany stawowe najczęściej dotyczą kończyn dolnych i występują po jednej stronie ciała.


RZS ‒ reumatoidalne zapalenie stawów

RZS, czyli reumatoidalne zapalenie stawów, to przewlekłe zapalenie błony maziowej stawów, kaletek i pochewek ścięgien. Kobiety chorują na RZS dwukrotnie częściej niż mężczyźni i być może dlatego częstość zachorowań na RZS łączono ze stosowaniem hormonalnej terapii zastępczej i środków antykoncepcyjnych.


Dziś wiadomo, że estrogeny łagodzą skutki choroby. Do typowych objawów RZS należą symetryczne bóle rąk i stóp, poranna sztywność stawów, bóle mięśni, niekiedy dolegliwości serca, naczyń krwionośnych i płuc.


Choroba zwyrodnieniowa stawów

Choroba zwyrodnieniowa stawów jest następstwem zużywania się chrząstki pokrywającej powierzchnie kości tworzących stawy. Chorobę sygnalizuje tzw. poranna sztywność stawów i ból stawów nasilający się pod koniec dnia, kiedy stawy są przemęczone chodzeniem lub staniem. Nieprzyjemnym objawem choroby może być też drętwienie rąk, zawroty czy bóle z tyłu głowy.


Choroby stawów – leczenie, leki biologiczne

Kiedyś leczenie chorego stawu polegało na zwalczaniu objawów: bólu, zapalenia i ograniczenia ruchów w zaatakowanych stawach. Przepisywane przy tym środki farmakologiczne miały wiele działań niepożądanych, niebezpiecznych dla przewodu pokarmowego. Zawsze też najpierw podawano leki najsłabsze, ale najmniej szkodliwe, a dopiero w miarę postępu choroby coraz silniejsze. Dziś jest inaczej.


Czytaj więcej: Leki na ból mięśni i stawów, leki przeciwzapalne - jak wybrać?


Na przykład w RZS już na początku wprowadza się silne, blokujące podziały komórkowe leki cytostatyczne, które u wielu chorych potrafią całkowicie zahamować postęp choroby.


W ciężkich przypadkach mogą pomóc tylko farmaceutyki najnowszej generacji, czyli tzw. leki biologiczne. Wiążą one rozwijające się w niekontrolowany sposób białe krwinki, które niszczą stawy. Dzięki tym środkom białe krwinki stają się biologicznie nieaktywne, a rozwój choroby zostaje zahamowany (niestety, całkowite pozbycie się choroby nie jest możliwe).


rehabilitacja, leczenie bólu stawówNikogo nie trzeba chyba przekonywać, że chorobom stawów lepiej zapobiegać niż je leczyć. Dlatego – oprócz stosowania odpowiedniej diety i nieprzeciążania stawów nadmiernym wysiłkiem i zbędnymi kilogramami – warto postawić na umiarkowaną aktywność fizyczną, dzięki której zachowamy ruchomość stawów / 123RF


Co na ból stawów? Masaże, magnesy i inne

Leczenie chorób stawów ma charakter kompleksowy i polega na indywidualnym, w zależności od stopnia rozwoju choroby, doborze metod. Oprócz leczenia farmakologicznego konieczna jest np. rehabilitacja ruchowa, a więc układ ćwiczeń, bez których stawy ulegają coraz większym zniekształceniom. Brzmi to jak paradoks, ale to ruch, mimo że sprawia ból, powstrzymuje rozwój choroby.


Jego brak wpływa niekorzystnie na odżywianie chrząstki stawowej i wytwarzanie przez błonę maziową specjalnego płynu, którego zadaniem jest zmniejszanie tarcia między elementami tworzącymi staw. Poza tym pozytywnie na sprawność stawów wpływają masaże, w tym masaże wodne, oraz leczenie ciepłem i zimnem, elektroterapia, ultrasonoterapia i magnetoterapia.


Dieta na ból stawów

  • Białko, wapń, fosfor – walkę ze stanami zapalnymi stawów wspomóc może odpowiednia dieta. Odpowiednia, czyli taka, w której znajdzie się miejsce na mleko, kefir lub jogurt. Nabiał to bowiem doskonałe źródło pełnowartościowego białka, budulca chrząstki stawowej, i cenne źródło wapnia, który wraz z fosforem buduje kości i zęby.
  • Błonnik, witaminy z grupy B – przydatne są też – m.in. do produkcji mazi stawowej – zboża i rośliny strączkowe, które dodatkowo dostarczają niezbędnego w walce z nadwagą błonnika oraz łagodząco wpływających na układ nerwowy witamin z grupy B.
  • Kwasy omega 3, witamina D – warto też postawić na ryby morskie, bogate w łagodzące stany zapalne kwasy omega-3 i witaminę D, oraz oliwę z oliwek, olej lniany i olej rzepakowy, zawierające duże ilości kwasu oleinowego.
  • Antyoksydanty, witamina C, flawonoidy – w menu powinno się też znaleźć siemię lniane, orzechy włoskie, czosnek, cebula i – dla uelastycznienia stawów – warzywa i owoce, które są źródłem antyoksydantów, w tym beta-karotenu, witaminy C i flawonoidów. Związki te zapobiegają rozwojowi procesu zwyrodnieniowego i opóźniają starzenie się stawów. Witamina C jest dodatkowo niezbędna do wytwarzania kolagenu, który buduje chrząstkę, poprawia stan tkanki łącznej i odpowiada za kondycję stawów i ścięgien. No właśnie, kolagen…


Kolagen na stawy

Kolagen reguluje elastyczność chrząstek i pobudza organizm do produkcji odpowiedniej ilości mazi stawowej. Czy to ważne? Oczywiście! To dzięki temu poruszanie się jest bezbolesne, a nasze kończyny mają pełen zakres ruchów (maź stawowa zmniejsza tarcie spowodowane ruchami kończyn; kiedy jest jej zbyt mało, podczas poruszania odczuwamy ból).


Niestety, ilość kolagenu w organizmie zmniejsza się wraz z wiekiem – włókna kolagenowe zaczynają zanikać już około 25. roku życia. Powstawaniu niedoborów kolagenu sprzyjają również choroby oraz regularna i wzmożona aktywność fizyczna. W trosce o stan naszych stawów warto więc dostarczać organizmowi kolagen z zewnątrz, np. pod postacią dostępnych w aptece suplementów diety.


Jakie ćwiczenia na bóle stawów?

Nikogo nie trzeba chyba przekonywać, że chorobom stawów lepiej zapobiegać niż je leczyć. Dlatego – oprócz stosowania odpowiedniej diety i nieprzeciążania stawów nadmiernym wysiłkiem i zbędnymi kilogramami – warto postawić na umiarkowaną aktywność fizyczną, dzięki której zachowamy ruchomość stawów.


Powinniśmy się zatem ruszać, ale rozsądnie – codziennie się gimnastykować, dużo pływać, chodzić na spacery (np. z kijkami, które skutecznie odciążają stawy), a jeśli uprawiamy sport regularnie, np. biegamy, nie zapominajmy, że stawy muszą czasami odpocząć, a udział w maratonie musi być poprzedzony treningiem kilkumiesięcznym, a nie dwutygodniowym.


Czytaj też: Rwa kulszowa – ćwiczenia, rehabilitacja (metoda McKenziego, basen, joga)



Autor: Joanna Grzegorzewska / jot