​Badanie ogólne moczu – wyniki, normy, cena. Jak się przygotować?

Ogólne badanie moczu to podstawowe badanie laboratoryjne, które umożliwia ocenę fizykochemiczną moczu i rozpoznanie wielu chorób. W badaniu moczu oceniane są: barwa moczu, ciężar właściwy, pH moczu, przejrzystość, białko, glukoza w moczu, ciała ketonowe. Dodatkowo wykonywana jest analiza mikroskopowa. Jak pobrać próbkę moczu i przygotować się do badania?

Ogólne badanie moczu to podstawowe badanie laboratoryjne, które umożliwia ocenę fizykochemiczną moczu i rozpoznanie wielu chorób. W badaniu moczu oceniane są: barwa moczu, ciężar właściwy, pH moczu, przejrzystość, białko, glukoza w moczu, ciała ketonowe. Dodatkowo wykonywana jest analiza mikroskopowa. Jak pobrać próbkę moczu i przygotować się do badania?

Czym jest mocz i dlaczego warto wykonywać badanie moczu?

Mocz (uryna) jest płynem wytwarzanym w nerkach, który zawiera niepotrzebne produkty przemiany materii. Na mocz składa się 96 proc. wody, 2,5 proc. azotowych produktów przemiany materii (przede wszystkim jest to mocznik, czyli końcowy produkt przemiany białek, w niewielkiej ilości wydalany również z potem); 1,5 proc. soli minimalnych; niewielkie ilości barwników.


Badanie ogólne moczu pomaga w rozpoznaniu zarówno chorób nerek i dróg moczowych, jak i chorób ogólnoustrojowych.


Jakie są wskazania do badania moczu?

Badanie ogólne moczu wykonywane jest w przypadku podejrzenia chorób nerek (np. kłębuszkowe zapalenie nerek; śródmiąższowe zapalenie nerek); chorób układowych (np. toczeń); chorób autoimmunologicznych i cywilizacyjnych (np. cukrzyca, nadwaga i otyłość); chorób dróg moczowych (zakażenie dróg moczowych, problemy z cewką moczową, kamica nerkowa, nowotwory dróg moczowych).


Podobnie jak morfologia i badanie OB (odczyn Biernackiego), badanie ogólne moczu zaliczane jest do podstawowych badań diagnostycznych – pozwala ocenić ogólny stan zdrowia i wykonywane jest np. jako okresowe badanie pracownicze.


Badanie ogólne moczu wykonywane jest zarówno w przypadku podejrzenia chorób, jak i w przebiegu wielu jednostek chorobowych – dzięki badaniu można ocenić stopień narażenia na powikłań chorobowych.


Jak pobrać mocz? Pobieranie moczu do badania:

  1. przygotuj jałowy pojemnik na mocz;
  2. umyj dokładnie ręce i okolicę zewnętrznego ujścia cewki moczowej: mężczyźni powinni odciągnąć napletek i umyć cały członek; kobiety powinny rozchylić zewnętrzne wargi sromowe i przemyć okolicę ujścia cewki od przodu do tyłu (w kierunku odbytu, a nie odwrotnie, tak aby nie zebrać bakterii kałowych); nie zaleca się wykonywania ogólnego badania moczu u kobiety w trakcie miesiączki lub tuż przed miesiączką.
  3. zdejmij wieczko z pojemnika na mocz (nie dotykaj palcami wnętrza pojemnika);
  4. najlepszym materiałem do badania jest pierwsze poranne oddanie moczu;
  5. mocz do badania pobierz ze środkowego strumienia - niewielką ilość moczu oddaj do toalety, następnie ok. 20 ml moczu oddaj do pojemnika (ok. 1/3 pojemnika na mocz).


Po pobraniu moczu do badania należy w ciągu godziny dostarczyć próbkę do laboratorium – jeśli nie jest to możliwe, należy wstawić próbkę moczu do lodówki lub do chłodnego, zacienionego miejsca.


Wyniki badania moczu – jak interpretować?

Prawidłowy wynik badania moczu:


  • Kolor moczu: słomkowy/bursztynowy
  • Odczyn – pH moczu: kwaśny, pH: 4,6-8,0
  • Ciężar właściwy moczu: 1.005–1.030
  • Cukier w moczu – brak
  • Białko w moczu – brak
  • Ciała ketonowe w moczu – brak
  • Nabłonki: pojedyncze
  • Erytrocyty: do kilku w polu widzenia
  • Leukocyty: kilka w polu widzenia


Przyczyny nieprawidłowości w badaniu ogólnym moczu mogą być złożone – dlatego interpretację badania powinien wykonać lekarz, biorąc pod uwagę ogólny stan chorego, wyniki pozostałych badań, przyjmowane leki, stwierdzone choroby.


badanie moczu - mocz w pojemniku na moczPrawidłowa barwa moczu: mocz przejrzysty; barwa żółta/słomkowa/bursztynowa; nieprawidłowości: mocz czerwony, krew w moczu, krwiomocz, ciemna barwa moczu / 123RF


Badanie ogólne moczu – cena

Ile kosztuje badanie ogólne moczu? W zależności od laboratorium koszt to ok. 5-25 zł. Cena za posiew moczu to ok. 40-50 zł.


Barwa moczu

Prawidłowy wynik barwy w badaniu moczu:

  • mocz przejrzysty; barwa żółta/słomkowa/bursztynowa


Nieprawidłowy wynik w badaniu moczu:

  • mocz czerwony, krew w moczu, krwiomocz, ciemna barwa moczu


Przyczynami nieprawidłowości w barwie moczu może być przyjmowanie niektórych pokarmów lub leków. Czerwone zabarwienie moczu może wskazywać na krwiomocz, czyli obecność erytrocytów w moczu (w takim przypadku najczęściej konieczna jest dalsza diagnostyka). Mocz o ciemnej barwie może świadczyć o odwodnieniu, wszelkie odbarwienia mogą wskazywać na choroby nerek lub np. niewłaściwie leczoną cukrzycę.


Przejrzystość moczu

Prawidłowy wynik przejrzystości w badaniu moczu:

  • mocz przejrzysty


Nieprawidłowy wynik w badaniu moczu:

  • mętny mocz, ropa w moczu, ropomocz



Nieprawidłowości w przejrzystości moczu to m.in. mocz mętny, czyli zbyt duża liczba leukocytów. Ropomocz może wskazywać na rozwijające się zakażenie układu moczowego. Ropa w moczu może wskazywać na obecność grzybów, bakterii lub pasożytów w moczu.


Odczyn – pH moczu

Prawidłowy wynik pH w badaniu moczu:

  • odczyn kwaśny


Norma pH moczu:

  • 4.6–8.0


Nieprawidłowy wynik w badaniu moczu:

  • zasadowy odczyn moczu, za niskie lub za wysokie pH moczu


Na co może wskazywać zasadowy odczyn moczu? Taki wynik może wskazywać m.in. na przewlekłe zakażenie układu moczowego. Zasadowy odczyn może być spowodowany przyjmowaniem niektórych leków lub nadmiarem owoców cytrusowych w diecie.


Wysokie pH moczu może też wskazywać na choroby nerek.


Niskie pH (kwaśny mocz) może wynikać z poważnego odwodnienia, powikłań cukrzycowych (lub niewłaściwie kontrolowanej cukrzycy), nadmiernego picia alkoholu.


Ciężar właściwy moczu – gęstość względna moczu

Prawidłowy wynik ciężaru właściwego w badaniu moczu:

  • norma: 1.005–1.030 (gęstość porannej próbki moczu zwykle nie przekracza 1,023)


Mała gęstość względna moczu (blisko dolnej wartości), czyli zbyt duże rozrzedzenie moczu, może wskazywać na nadmierne spożywanie płynów, wynikać z przyjmowania leków moczopędnych lub ciężkiej niewydolności nerek.


Duża gęstość względna moczu – u osób ze zdrowymi nerkami - może być stwierdzona w przypadku poważnego odwodnienia i braku przyjmowania płynów.


Białko w moczu

Prawidłowy wynik białka w badaniu moczu:

  • białko nieobecne w moczu


Jeśli stwierdza się białko w moczu, to w zależności od laboratorium wynik może być podany w postaci plusów (np. białko w moczu "+" oznacza obecność białka; białko w moczu ++ wskazuje na większą ilość białka itd.) lub w postaci liczbowej (mg/l – im większa liczba, tym więcej białka w moczu).


Możliwe przyczyny obecności białka w moczu: choroby układu krążenia (zakrzepica, nadciśnienie, niewydolność serca); choroby krwi (np. szpiczak); choroby dróg moczowych (zakażenia i stany zapalne); choroby nerek (cukrzycowa choroba nerek - nefropatia cukrzycowa; kłębuszkowe i śródmiąższowe zapalenie nerek; niektóre neuropatie - np. neuropatia toczniowa; polekowe choroby i uszkodzenia nerek).


Glukoza (cukier) w moczu

Prawidłowy wynik glukozy w badaniu moczu:

  • glukoza nieobecna w moczu


Tak samo jak w przypadku białka w moczu – poziom glukozy może być podany w postaci plusów lub liczbowo (w mg/l). Glukoza w moczu może wskazywać na cukrzycę (zarówno cukrzycę typu 1., jak i cukrzycę typu 2., cukrzycę ciążową, cukrzycę LADA, cukrzycę MODY).


Ciała ketonowe w moczu

Prawidłowy wynik ketonów w badaniu moczu:

  • brak ciał ketonowych


Ketonuria (acetonuria), czyli stwierdzona obecność ciał ketnowych w moczu, może wystąpić u osób ze źle kontrolowaną cukrzycą, w przypadku poważnego odwodnienia, w wyniku zaburzeń odżywiania (np. anoreksja) lub jako efekt zbyt małej ilości węglowodanów w diecie. W niewielkich ilościach ciała ketnonowe w moczu mogą występować w ciąży.


Erytrocyty w moczu

Wynik prawidłowy: do 3 w polu widzenia (w badaniu pod mikroskopem); nieobecne (badanie testem paskowym).


Leukocyty w moczu

Wynik prawidłowy: kilka w polu widzenia w badaniu pod mikroskopem); nieobecne (w badaniu za pomocą testu paskowego).


Nieprawidłowy wynik badania moczu – co robić?

W każdym przypadku należy zwrócić się do lekarza - pilnej wizyty wymagają takie wskazania, jak krwiomocz, wysoki poziom białka w moczu, wysoki poziom ketonów w moczu, wysoki poziom glukozy w moczu.


Posiew moczu a badanie ogólne moczu

W badaniu ogólnym można stwierdzić obecność bakterii, ale informacja ta nie jest miarodajna (może wynikać z namnożenia bakterii już po oddaniu moczu - w oddanej próbce). W celu miarodajnego zbadania obecności bakterii w moczu wykonuje się posiew moczu.


Badanie ogólne moczu – przeciwwskazania

W przypadku badania moczu nie ma przeciwwskazań - badanie jest proste, nie jest inwazyjne, polega na pobraniu moczu do badania laboratoryjnego.

Autor: Jacek Krajl / fot. 123RF