Anatomia bólu. Jak rozpoznać rodzaje bólu?

Ból może być ostrzeżeniem, że coś złego dzieje się z naszym ciałem. Chociaż uciążliwy i przykry, jest bardzo potrzebny. − Chodzi tu zwłaszcza o ostry ból, który sygnalizuje chorobę i w wielu przypadkach jest powodem jej wykrycia − podkreśla dr n. med. Teresa Smoczyńska, specjalista anestezjolog. − Natomiast z naszego punktu widzenia zupełnie „zbędne” są bóle przewlekłe, bo mamy już świadomość, że jesteśmy chorzy, więc nie potrzebujemy tego sygnału.

W uproszczeniu wygląda to następująco: przecinając skórę, naruszamy też jakiś nerw, bo zakończenia nerwów rozsiane są po całym ciele. Podrażnienie struktury nerwowej jest sygnałem, który z uszkodzonego nerwu przekazywany jest do mózgu, a z niego płynie wówczas odpowiedź odczytywana w miejscu skaleczenia właśnie jako ból. Z kolei toczące się w naszym organizmie stany zapalne powodują np. obrzęki. Dochodzi wtedy do uciśnięcia nerwów znajdujących się w pobliżu, które sygnał alarmowy również przekażą do mózgu.


>>> Ból głowy z lewej strony – co oznacza ból lewej skroni i ból lewego oka?


Ból, w zależności od tego, co go powoduje, może mieć różne nasilenie i być odbierany w zupełnie inny sposób. Odmiennie odbieramy dyskomfort związany z małym ubytkiem w zębie, inaczej, gdy mamy zapalenie miazgi. W dodatku każdy z nas odczuwa ból indywidualnie.


− Każdy ma inny próg bólu, co oznacza, że ból, który dla jednej osoby jest już nieznośny, dla innej jest jedynie przykry, ale do wytrzymania − tłumaczy dr Teresa Smoczyńska. − To właśnie dlatego niektórzy biegną do lekarza, zaraz gdy tylko coś ich zaboli, lub natychmiast sięgają po lek przeciwbólowy. Nie wiemy, od czego zależy nasza wytrzymałość na ból, wiemy jednak, że jest to wypadkowa wielu czynników. Podejrzewamy, że ma to związek z chemią mózgu, z występowaniem w nim jakiejś substancji chemicznej, która łagodzi ból. Wiemy na przykład, że tak mogą działać endorfiny i związki pokrewne, nazywane hormonami szczęścia. To związki, które pojawiają się w organizmie człowieka po wysiłku fizycznym i wpływają na poprawę nastroju.


Są jednak i takie bóle, które − bez względu na próg odporności − trudno wytrzymać.


Konieczna diagnoza


Lekarze nie mają wątpliwości, że najgorszym rodzajem reakcji na ból jest ograniczenie się wyłącznie do sięgnięcia po leki przeciwbólowe. Oczywiście, gdy jest to incydentalny ból głowy, ból związany z zepsutym zębem lub ból menstruacyjny, środek uśmierzający jest jak najbardziej wskazany.


>>> Paracetamol czy ibuprofen? Gorączka u dzieci



Jednak gdy ból trwa 3-4 dni albo powraca kilka razy w miesiącu, bezwarunkowo powinniśmy udać się do lekarza, którego zadaniem będzie znalezienie przyczyny. − Diagnoza jest w takiej sytuacji bezwzględnie potrzebna, bo nawracający lub przewlekły ból musi mieć przyczynę − podkreśla dr Teresa Smoczyńska. − Nie zawsze takie bóle będą świadczyć o poważnej chorobie, jednak tak właśnie może być, nie należy więc ich lekceważyć.


Na szczęście dziś już większość bólów można wyjaśnić dzięki takim metodom diagnostycznym jak zdjęcia rentgenowskie czy USG. Co ważne, na te najprostsze badania wysłać może nas lekarz pierwszego kontaktu, internista.


Medycyna ma też do dyspozycji rezonans i inne urządzenia diagnostyczne, z których korzysta się w bardziej skomplikowanych przypadkach. Na takie badania chorego skieruje neurolog. I tu pojawia się problem, bo do specjalisty kolejka jest zawsze długa: na pierwszą wizytę czeka się zwykle kilka miesięcy. − A każdy chory chce dziś mieć zrobiony rezonans, mimo że nie w każdym przypadku jest uzasadnienie do jego wykonania − mówi dr Teresa Smoczyńska.


>>> Ból głowy – rodzaje: ból napięciowy, ból klasterowy, ból migrenowy



Gdy ból jest ciągły


Przewlekłe bóle charakteryzuje czasem okresowość występowania. Najbardziej typowe są pod tym względem bóle towarzyszące chorobom reumatoidalnym, w przypadku których drastyczne nasilenie dolegliwości występuje wiosną i jesienią, czyli wówczas, gdy pogoda się zmienia.

− Chorzy boją się jednak każdej zmiany pogody, nawet latem, bo muszą się wówczas liczyć z nasileniem bólu − podkreśla dr Teresa Smoczyńska. − Wiosną i jesienią bardziej dokuczliwe bywają wrzody żołądka i dwunastnicy, a także niektóre migreny.

Choroby „reagują” też na pory dnia. Bóle nowotworowe oraz związane z rwą kulszową najbardziej dokuczliwe bywają nocą, natomiast choroby kręgosłupa i zwyrodnienia stawów dają o sobie znać, gdy chory jest w ruchu. − Zwłaszcza nocne bóle powinny zwrócić uwagę osoby na nie cierpiącej i spowodować, że pójdzie ona do lekarza − dodaje dr Teresa Smoczyńska.


>>> Ból głowy od żołądka. Czy niestrawność może być przyczyną bólu głowy?


Fot. Pixabay

Tekst pochodzi z październikowego wydania magazynu "Świat Zdrowia"



Autor: Małgorzata Grosman