​Alzheimer pyta: kim jesteś, córko? Przyczyny Alzheimera

Bezpośrednią przyczyną choroby Alzheimera są nieprawidłowe białka: beta-amyloid, białko tau, które atakują mózg, wywołują stan zapalny i powodują rozpad neuronów. Taki jest wstęp do choroby. Jak rozróżnić otępienie od choroby Alzheimera? Jakie są przyczyny Alzheimera? Jak wygląda leczenie?

Bezpośrednią przyczyną choroby Alzheimera są nieprawidłowe białka: beta-amyloid, białko tau, które atakują mózg, wywołują stan zapalny i powodują rozpad neuronów. Taki jest wstęp do choroby. Jak rozróżnić otępienie od choroby Alzheimera? Jakie są przyczyny Alzheimera? Jak wygląda leczenie?

Pani Aniela w wieku 65 lat zaczęła wariować. Tak twierdzi jej rodzina. Córka opowiada, że matka zadręcza ojca niczym nieuzasadnionymi pomówieniami o zdradę, oskarża sąsiadów, że przychodzą do niej w nocy i podmieniają jej bluzki i leki.


Problemy z pamięcią w chorobie Alzheimera

Nie pamięta, co się do niej mówi, i nie raz zdarzyło się, że wyszła na spacer i nie umiała wrócić do domu, bo się zgubiła. Wraca natomiast pamięcią do lat młodości i potrafi wyrecytować wiersz, którego nauczyła się w szkole podstawowej. Nie pamięta słów, nie potrafi nazwać rzeczy, nigdy nie wróci sama z nowego miejsca. I chyba najtrudniejsze dla bliskich jest to, że przestała się myć i sprzątać.


– Z higieną jest bardzo na bakier, a my nie jesteśmy w stanie jej pomóc, bo się zapiera i obraża – opowiada córka. – I co najgorsze, całymi dniami szuka swojego ojca, który umarł 60 lat temu. A do tej pory nigdy o nim nie wspominała. Nie chce iść do lekarza, ale taką demencję to chyba trzeba leczyć? – zastanawia się pani Jola, córka Anieli.


Czytaj też: Jak rozpoznać chorobę Alzheimera? 7 alarmujących symptomów


Otępienie a choroba Alzheimera

– Czy pani Aniela ma demencję? – pytam doktora Roberta Kucharskiego, lekarza neurologa w bydgoskim Centrum Psychoneurologii Wieku Podeszłego – Domu Sue Ryder. – A może to choroba Alzheimera? Jak rozróżnić demencję od choroby Alzheimera?


– Przede wszystkim nie mówimy „demencja”, tylko po polsku „otępienie”. Otępienie nie jest chorobą, to objaw, dolegliwość, podobnie jak ból głowy. Trzeba zdiagnozować chorego, aby ustalić, co jest przyczyną otępienia. W 60-70 proc. przypadków jest nią choroba Alzheimera.


Pan doktor tłumaczy, że innymi przyczynami otępienia mogą być:

  • choroba Parkinsona,
  • otępienie czołowo-skroniowe,
  • otępienie poalkoholowe,
  • naczyniowe uszkodzenie mózgu.


Choroba Alzheimera jest nieuleczalna

– Niektóre otępienia potencjalnie można wyleczyć, ale np. w otępieniu spowodowanym wodogłowiem założenie zastawki do mózgu raczej nie spowoduje wyleczenia, a w przypadku otępienia z niedoborem witaminy B12 lub hormonów nigdy nie spotkałem się z sytuacją, żeby schorzenie ustąpiło. Ich podawanie jest konieczne raczej dla zahamowania dalszego postępu schorzenia. Mówię to z pozycji lekarza praktyka. Przypadek pani Anieli w mojej opinii świadczy o tym, że jej bliscy w ogóle nie zauważyli początku choroby Alzheimera, a zaniepokoili się dopiero, kiedy ich mama się „rozszalała”. A tymczasem otępienie rozwija się z reguły latami i w szczególnych sytuacjach nagle występują spektakularne objawy, tak jak opisane powyżej. Starsi ludzie mało piją, bo albo nie czują pragnienia, albo nie chcą za często chodzić do łazienki, a muszą, bo „zaworki” już tak dobrze nie trzymają, więc nie piją z lenistwa. A woda to życie dla mózgu, bo krew to nośnik pożywienia. Nie ma wody, nie ma odpowiedniego nasycenia tlenem i mózg gorzej pracuje. I nagle przy odwodnieniu u osoby, która „tylko zapominała”, pojawiają się spektakularne objawy, jak u pani Anieli.


Jakie są objawy choroby Alzheimera? Fatalna pamięć, agresja, zaburzenia mowy…

Pani Aniela nigdy nie może znaleźć kluczy do domu, a jeśli już znajdzie, to nie wie, do czego służą, nie umie ugotować sobie prostej zupy, którą gotowała całe życie dla swojej rodziny. Latem ubiera zimowe boty, zimą chce iść na spacer w klapkach. Do tej pory jej choroba nie została sklasyfikowana. Nie wiadomo, co jest przyczyną jej otępienia.


A diagnoza jest niezwykle ważna, zwłaszcza w pierwszej fazie. Doktor Kucharski ostrzega, że jeżeli pojawią się pierwsze objawy, to choroba Alzheimera jest już bardzo zaawansowana.


I jest za późno na leczenie przynoszące jakikolwiek skutek. Bo choroba Alzheimera to degeneracyjna choroba mózgu, która objawia się postępującym otępieniem. Dla początku schorzenia charakterystyczne są: zmiana zachowania, unikanie aktywności, niechęć do spotkań rodzinnych i podtrzymywania kontaktów społecznych i wreszcie zaburzenia pamięci krótkoterminowej, np. dotyczącej treści rozmów, ustaleń, faktów z ostatniego czasu, czasem zaburzenia nastroju, apatia. Chory po kilku lub kilkunastu latach nie potrafi nic zrobić, trudność sprawiają mu nawet proste czynności. Pani Aniela pyta córkę, kim ona jest. Przestaje ją rozpoznawać...


Czytaj też: Jak długo trwa choroba Alzheimera?


Choroba Alzheimera – przyczyny. Geny czy zęby?

Czy winne chorobie Alzheimera są geny? – Wiadomo, że są tendencje do chorób rodzinnych, ale przyczyną typowej, sporadycznej choroby Alzheimera nie jest jeden gen, ale cała mozaika genowa. I niewiele wiemy o tej mozaice – wyjaśnia doktor Kucharski. – Bezpośrednią przyczyną choroby są nieprawidłowe białka: beta-amyloid, białko tau, które atakują mózg, wywołują stan zapalny i powodują rozpad neuronów. I taki jest wstęp do choroby.


Badania naukowe drążą temat, ale przyczyn tajemniczej i straszliwej choroby Alzheimera nadal właściwie nie znamy. Są podejrzenia, że mogą nią być choroby przyzębia powodujące wieloletni stan zapalny.


– Jako lekarz praktyk uważam, że choroby przyzębia nie są raczej bezpośrednią przyczyną, ale wywoływany przez nie stan zapalny przyspiesza chorobę Alzheimera. Najnowsza koncepcja leczenia zakłada znalezienie leku na białko tau i białko amyloidowe.


Różny przebieg choroby Alzheimera

Doktor Kucharski zwraca uwagę, że choroba Alzheimera przebiega inaczej u pacjentów w wieku 60-70 lat, a inaczej w wieku 80-90 lat. U tych ostatnich jej przebieg jest łagodniejszy. – O takich osobach z objawami choroby Alzheimera mówimy „oldest old”, czyli najstarsi z najstarszych, i być może nie ma w ich mózgach takiej ilości białka tau, a przyczyny uszkodzenia neuronów są nieco inne.


Leczenie Alzheimera ma na celu łagodzenie objawów. Doktor Kucharski mówi, że dzięki lekom „choroba traci zęby”, choć nie hamują one jej postępu. – Staramy się hamować objawy i tu jest największe pole do popisu. Jeśli stosujemy dostępne obecnie leki od wczesnej fazy schorzenia, regularnie, to chorowanie jest mniej uciążliwe dla opiekunów pacjentów. Skutek leczenia wdrożonego dopiero, gdy objawy są bardzo zaawansowane, wynosi zaledwie pół na pół.


Można się zastanawiać, czy to klęska czy raczej sukces. Ale chyba sukces, zwłaszcza gdy się popatrzy na udrękę opiekunów osób z chorobą Alzheimera. Osób agresywnych, nieśpiących nocami, pełnych pretensji, z urojeniami. Osób, które z czasem są niczym bezradne dzieci, które trzeba myć, przewijać, karmić...


Czytaj też: Choroba Alzheimera – etapy. Jak szybko postępuje choroba Alzheimera?


Leczenie choroby Alzheimera, czyli błagając o pomoc

Nikt lub prawie nikt nie pomaga opiekunom czy rodzinom osób z otępieniem. – Państwo jest pod tym względem niewydolne. Czeka nas zapaść i natychmiast należy myśleć o zorganizowaniu pomocy rodzinom osób starszych. Pomocna może być funkcja asystenta pacjenta. To najtańsza forma pomocy – uważa doktor Kucharski, który ten problem zna od podszewki, bo ma z nim do czynienia na co dzień.


Pani Jola, córka Anieli, zatrudniła do opieki nad mamą panią Roksanę z Ukrainy, która bierze 10 zł za godzinę. Nakarmi, napoi, poda leki. A jeśli Roksana wróci do domu, na Ukrainę, to co dalej? Wcale nie tak łatwo o opiekunkę, bo Polki pomagają raczej staruszkom niemieckim.


Lekarze szukają sposobów pomocy dla osób zagrożonych tą chorobą. Mówią, że trzeba dbać o siebie, bo wtedy też inaczej się choruje. Inaczej się walczy o przetrwanie. I każdy, kto zauważył w wieku średnim i starszym zmiany w pamięci, zachowaniach, nastroju, musi mieć świadomość, że są to – jak mówi doktor Kucharski – „przedśpiewy” choroby Alzheimera.


– Jeżeli je zauważymy, zapraszam do naszego ośrodka. Są szanse na lepsze życie.


Doktor Kucharski wymienia po kolei, co trzeba zrobić, aby opóźnić przypadłość: – Ważna jest umiarkowana aktywność, pół godziny spaceru dziennie szybkim krokiem. Ważne są kontakty społeczne, relacje, bo one gwarantują inne nastawienie do życia. Pasje, zainteresowania, nauka nowych rzeczy. Znam osoby, które na starość zaczęły malować, robić witraże, jednym słowem tworzyć coś, czym się do tej pory nie zajmowały. Krzyżówki nie są sposobem na poprawę pamięci, bo nie uczą niczego nowego, a przypominamy sobie to, co już wiemy. Radzę uczyć się języków.


Czytaj też: Badania diagnostyczne i farmakoterapia w chorobie Alzheimera

Autor: Bożenna Szymańska / jot