Antykoncepcja wbrew pozorom nie oznacza działań przeciwko naturze. Pojawienie się dziecka to najważniejszy moment w życiu każdego człowieka. Metody planowania rodziny pozwalają na przemyślany wybór czasu, w którym ma to nastąpić.

Antykoncepcję stosowano od tysięcy lat. Starożytne preparaty były nie tylko mało skuteczne, ale niekiedy wręcz niebezpieczne. Nawet obecnie, w dobie nowoczesnej technologii nie opracowano metody doskonałej. Idealne rozwiązanie antykoncepcyjne powinno dawać całkowite zabezpieczenie przed ciążą, nie stwarzać żadnych zagrożeń zdrowotnych i nie wywoływać działań ubocznych.
Upłynie zapewne sporo czasu, zanim osiągnięcie powyższego ideału stanie się możliwe, jesteśmy skazani na stosowanie rozwiązań kompromisowych i niezupełnie doskonałych.
Przedstawię teraz różne sposoby regulacji płodności – od najskuteczniejszych do najbardziej zawodnych (wg „Ginekologii Praktycznej” W. Pschyrembla):
1.ubezpłodnienie chirurgiczne,
2.pigułki hamujące jajeczkowanie,
3.wkładki domaciczne,
4.metoda termiczna i objawowo-termiczna,
5.prezerwatywa,
6.dopochwowe środki plemnikobójcze,   
7.”kalendarzyk małżeński”,
8.metoda Billingsów,
9.stosunek przerywany.

Sterylizacja
Jest całkowitym pozbawieniem płodności metodą dość prostego zabiegu chirurgicznego. Polega na przecięciu i podwiązaniu nasieniowodów u mężczyzn, a jajowodów u kobiet. Pomimo że jest to sposób bardzo pewny, jednak utrata płodności jest trwała ( a więc przeczy idei odwracalności antykoncepcji). W Polsce jest ponadto prawnie niedopuszczalny poza bardzo nielicznymi wyjątkami.

Pigułki hormonalne
Są najskuteczniejszą ze stosowanych metodą zapobiegania ciąży. Mechanizm działania antykoncepcyjnego polega na zahamowaniu uwalniania komórki jajowej w jajniku oraz powodowaniu zmian śluzu szyjkowego i śluzówki macicy. Pigułka działa więc rzeczywiście antykoncepcyjnie nie dopuszczając do poczęcia ( nie mówiąc już o ciąży!). Zawiera ona dwa rodzaje substancji czynnych o takiej samej aktywności jak kobiece hormony płciowe (estrogeny i progesteron).
Historia pigułki to wyścig w unowocześnieniu składu i obniżeniu dawki substancji czynnych zawartych w preparatach do najmniejszej, ale skutecznej. Współczesne tabletki antykoncepcyjne zawierają 100 razy mniejszą ich dawkę niż najstarsze preparaty. Jednak mimo dużego bezpieczeństwa są pewne przeciwwskazania do ich stosowania. Doustnych preparatów antykoncepcyjnych nie powinny stosować kobiety:
- u których stwierdza się krwawienia o nieznanej przyczynie
- u których stwierdza się choroby serca, nadciśnienie tętnicze, objawy udaru mózgu
- u których występują zaburzenia krzepliwości krwi lub choroba zakrzepowo – zatorowa
- które chorują na padaczkę, cukrzycę, ciężkie schorzenia wątroby
- które przebyły w ciąży żółtaczkę lub uporczywy świąd skóry
- które są długotrwale unieruchomione z powodu choroby
- nadmiernie otyłe.
Aby pigułki oprócz niespełna 100% pewności dawały również 100% bezpieczeństwa muszą być przyjmowane pod stałą kontrolą lekarza.
    Zasady stosowania są bardzo proste, lecz wymagające pewnej systematyczności. Przyjmowanie rozpoczyna się w pierwszym dniu cyklu (pierwszym dniu miesiączki) i kontynuuje przez 21 dni łykając o tej samej porze codziennie 1 tabletkę. Po skończeniu opakowania następuje tydzień przerwy w przyjmowaniu i ósmego dnia znów przyjmuje się pierwszą tabletkę z następnego opakowania. W trakcie tygodniowej przerwy ( 2-3 dni po ostatniej tabletce) występuje krwawienie. Jest ono zazwyczaj mniej obfite i bolesne od zwykłej miesiączki, a występuje regularnie, co 28 dni. Najnowszy preparat wprowadzany właśnie na rynek zawiera 28 tabletek (24 dwuskładnikowe pigułki + 4 placebo). Przyjmuje się je bez żadnych przerw między jednym a drugim opakowaniem. System 24+4 jest zapowiadany jako w przyszłości wiodący w świecie. Do jego zalet należy całkowita eliminacja napięcia okołomiesiączkowego i bólów głowy pojawiających się w trakcie 7 – dniowej przerwy w stosowaniu tabletek.
    Doustne preparaty hormonalne są metodą antykoncepcyjną całkowicie odwracalną. Płodność wraca już w pierwszym cyklu po zaprzestaniu przyjmowania tabletek. Antykoncepcja ta nie ma żadnego wpływu na zdrowie dziecka poczętego po odstawieniu pigułki.
Na rynku (również polskim)  jest wielka różnorodność preparatów jedno-, dwu- i trójfazowych. Wszystkie one dostępne są wyłącznie na receptę. W doborze odpowiedniego preparatu pomoże lekarz – ginekolog. W mojej praktyce jest to najczęściej polecana metoda antykoncepcji.
Równie duża jak powszechność stosowania antykoncepcji jest ilość otaczających ją przesądów. Najczęściej nie mają one żadnego uzasadnienia.

Wkładki domaciczne
Jest to jedna z najstarszych metod antykoncepcyjnych w świecie. Wspominał o niej już Hipokrates ok. 2500 lat temu. Niemal anegdotycznie brzmią zapiski w literaturze opowiadające o starożytnych Arabach z północnej Afryki wkładających samicom wielbłąda kamienie do pochwy lub macicy na czas długich wypraw przez Saharę.
Współczesne wkładki (spiralka ze względu na zmianę kształtu jest już dziś niewłaściwą nazwą) mają zwykle kształt litery T. Materiałem, z którego są wytwarzane jest polietylen. Zawierają przeważnie działającą plemnikobójczo miedź. Wkładka zbudowana jest z ramion i trzonu, na który nawinięty jest miedziany drucik. Do jego podstawy przymocowane są 2 nylonowe nitki. Ułatwiają one kontrolę obecności wkładki w macicy oraz umożliwiają jej usunięcie.
Efekt antykoncepcyjny uwarunkowany jest reakcją błony śluzowej macicy na jony miedzi i samą wkładkę. Polega on na powodowaniu odwracalnych zmian w śluzówce macicy uniemożliwiających zagnieżdżenie i wpływie na konsystencję śluzu szyjkowego, który staje się nieprzenikalny dla plemników oraz zmianie ruchów robaczkowych jajowodów.
    Istnieją od niedawna systemy z tzw. „górnej półki”, w których wkładka pokryta jest dodatkowo warstwą substancji hormonalnej (progesteronu), co zwiększa działanie antykoncepcyjne. Powoduje także zmniejszenie bolesności i obfitości miesiączek, a w niektórych przypadkach całkowity jej brak.  Łączą one w sobie efekt wkładki i pigułki.
    Wkładka domaciczna polecana jest dla kobiet, które już rodziły. Założyć ja i wyjąć może tylko lekarz ginekolog. Zabieg jest kilkuminutowy, zazwyczaj niebolesny, jednak obarczony pewnym ryzykiem (jak zresztą każde działanie medyczne). Wykonuje się go najczęściej w trakcie miesiączki ze względu na występujące wówczas poszerzenie szyjki macicy i pewność, że kobieta nie jest w ciąży. Skuteczność antykoncepcyjna utrzymuje się przez kilka lat. W tym czasie trzeba pamiętać tylko o regularnych wizytach u ginekologa. W trakcie stosowania tradycyjnych „spiralek” u niektórych kobiet (a właściwie u większości) wzrasta intensywność i czas trwania krwawień miesiączkowych. Dotyczy to zwłaszcza pierwszych lat stosowania.
    Wkładki są alternatywą dla kobiet, które nie chcą lub nie mogą przyjmować pigułek, ale nie można ich zakładać w przypadku ciąży, zapaleń lub nowotworów narządu rodnego, uczulenia na miedź itp. Nie wolno też w trakcie ich stosowania używać tamponów dopochwowych, które odradzam przy różnych okazjach.
    Pozostałe metody mają tak niską skuteczność antykoncepcyjną, że nie będę ich omawiał. Pamiętajmy o tym, że w doborze właściwej metody zawsze służy radą i konsultacją lekarz ginekolog. Jednocześnie przypominam, że zawsze chętnie odpowiem na każde pytanie Czytelniczek skierowane na adres redakcji.

                                                                                                          
Dr n. med. Piotr Siwek