Bactrim

  • Skład

    5 ml syropu zawiera 240 mg kotrimoksazolu (200 mg sulfametoksazolu i 40 mg trimetoprimu); syrop zawiera sorbitol. 1 tabl. zawiera 480 mg kotrimoksazolu (400 mg sulfametoksazolu i 80 mg trimetoprimu). 1 tabl. forte zawiera 960 mg kotrimoksazolu (800 mg sulfametoksazolu i 160 mg trimetoprimu).

  • Działanie

    Chemioterapeutyk - połączenie sulfonamidu (sulfametoksazolu) z pochodną diaminopirymidyny (trimetoprimem), w stosunku 5:1 - kotrimoksazol. Oba składniki wywierają synergiczne działanie przeciwbakteryjne, zaburzając różne etapy syntezy kwasu foliowego. Drobnoustroje zwykle wrażliwe (MIC 160 mg/l): Mycoplasma spp., Mycobacterium tuberculosis, Treponema pallium. Oba składniki preparatu szybko i niemal całkowicie wchłaniają się z przewodu pokarmowego (bezwzględna biodostępność wynosi 100%), osiągając Cmax w ciągu 2-4 h. Sulfametoksazol wiąże się z białkami osocza w ok. 66%, a trimetoprim - w 37%. Kotrimoksazol przenika do tkanek i płynów ustrojowych, m.in. gruczołu krokowego, płynu nasiennego, wydzieliny pochwy, śliny, płuc, żółci, płynu mózgowo-rdzeniowego, cieczy wodnistej, płynu śródmiąższowego i innych pozanaczyniowych płynów w organizmie. Przenika także przez barierę łożyska i do mleka matki. Około 20% dawki trimetoprimu jest metabolizowane (w tym z udziałem CYP3A4, CYP1A2 i CYP2C9); niektóre z metabolitów są mikrobiologicznie czynne. Około 80% dawki sulfametoksazolu jest metabolizowane w wątrobie. Obie substancje, jak również ich metabolity, są prawie całkowicie wydalane przez nerki w wyniku przesączania kłębuszkowego i wydzielania kanalikowego, powodując że stężenie w moczu obu substancji czynnych jest znacznie wyższe niż we krwi. Około 2/3 dawki trimetoprimu i 1/4 dawki sulfametoksazolu są wydalane w postaci niezmienionej z moczem. Niewielka ilość każdej substancji jest wydalana z kałem. T0,5 sulfametoksazolu wynosi około 11 h, trimetoprimu - około 10 h. U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek T0,5 obu substancji się wydłuża. Przerywana lub ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa nie wpływa w istotny sposób na eliminację kotrimoksazolu. Sulfametoksazol i trimetoprim są usuwane w istotnym stopniu w czasie hemodializy i hemofiltracji. Farmakokinetyka sulfametoksazolu i trimetoprimu u pacjentów z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby nie różni się w sposób znamienny od obserwowanej u zdrowych osób. U pacjentów z mukowiscydozą klirens nerkowy trimetoprimu oraz metaboliczny klirens sulfametoksazolu są zwiększone; w konsekwencji w przypadku obu substancji całkowity klirens w osoczu jest zwiększony, a T0,5 w fazie eliminacji skrócony. Farmakokinetyka sulfametoksazolu i trimetoprimu w populacji pediatrycznej jest zależna od wieku: jest ograniczona u noworodków, w ciągu 2 pierwszych mies. życia, następnie dochodzi do zwiększenia eliminacji, zwiększenia klirensu całkowitego i skrócenia T0,5 w fazie eliminacji; różnice są najbardziej istotne u niemowląt (>1,7 mies. do 24 mies.) i zmniejszają się wraz z wiekiem, w porównaniu do małych dzieci (1 rok do 3,6 lat), dzieci (7,5 lat i < 10 lat) i dorosłych.

  • Wskazania

    Zakażenia wywołane przez drobnoustroje wrażliwe na kotrimoksazol: zakażenia dróg oddechowych (w przypadku zaostrzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli, gdy istnieją powody przemawiające za przewagą zastosowania kotrimoksazolu nad leczeniem pojedynczym antybiotykiem); zapalenie ucha środkowego (gdy istnieją powody przemawiające za przewagą zastosowania kotrimoksazolu nad leczeniem pojedynczym antybiotykiem); leczenie i profilaktyka (pierwotna i wtórna) zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis carinii u dorosłych i dzieci; zakażenia układu moczowego i wrzód miękki; zakażenia przewodu pokarmowego, w tym dur brzuszny i biegunki podróżnych. Lek można zastosować po rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka, sprawdzeniu danych epidemiologicznych i oporności bakterii. Należy uwzględnić oficjalne i miejscowe wytyczne dotyczące prawidłowego stosowania leków przeciwbakteryjnych.

  • Przeciwwskazania

    Nadwrażliwość na kotrimoksazol lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Ciężkie uszkodzenie miąższu wątroby. Ciężka niewydolność nerek z CCr

  • Środki ostrożności

    Nie stosować kotrimoksazolu, z wyjątkiem absolutnej konieczności u pacjentów: z niedoborem G-6-PD (ryzyko hemolizy; jeśli leczenie jest konieczne należy podawać wyłącznie minimalne dawki leku); z poważnymi zaburzeniami hematologicznymi. Hematologiczne objawy niepożądane związane z niedoborem kwasu foliowego mogą wystąpić u osób w podeszłym wieku, u pacjentów z wcześniej istniejącym niedoborem kwasu foliowego lub u pacjentów z niewydolnością nerek (objawy te ustępują po podaniu kwasu folinowego). Szczególnie ostrożnie stosować u pacjentów: w podeszłym wieku, z zaburzenia czynności nerek i (lub) wątroby lub w przypadku równoczesnego przyjmowania innych leków (zwiększone ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych); z ciężką alergią lub astmą oskrzelową w wywiadzie; z porfirią; z zaburzeniami czynności tarczycy. U pacjentów poddawanych przedłużonemu leczeniu kotrimoksazolem należy wykonywać regularne badania krwi, badania moczu oraz kontrolować czynności nerek. Należy zapewnić odpowiednią podaż płynów oraz diurezę, aby zapobiec krystalurii. Czynność nerek oraz stężenie potasu we krwi należy dokładnie kontrolować u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu potasu, z niewydolnością nerek, przyjmujących leki powodujące hiperkaliemię, jak również u pacjentów przyjmujących duże dawki kotrimoksazolu (np. stosowane w leczeniu zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii). Jeśli podczas leczenia pojawi się kaszel lub zadyszka lub nieoczekiwanie nastąpi nasilenie takich objawów, należy ponownie ocenić stan pacjenta i rozważyć przerwanie leczenia kotrimoksazolem, z uwagi na ryzyko wystąpienia eozynofilowego lub alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych. Pacjentów leczonych kotrimoksazolem należy obserwować w kierunku reakcji skórnych. W razie pojawienia się wysypki skórnej, ciężkich zaburzeń hematologicznych lub innych ciężkich działań niepożądanych, należy natychmiast przerwać stosowanie leku. U pacjentów, u których wystąpił zespół Stevensa-Johnsona lub toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka po zastosowaniu preparatu, nie można ponownie zastosować kotrimoksazolu. Pacjenci należący do grupy „osób wolno acetylujących” mogą mieć większą skłonność do indywidualnej nadwrażliwości na sulfonamidy (zjawisko idiosynkrazji). Ze względu na zawartość sorbitolu, syropu nie stosować u pacjentów z nietolerancją fruktozy.

  • Ciąża i laktacja

    Nie wykazano w sposób jednoznaczny ryzyka wystąpienia wad rozwojowych płodu u kobiet leczonych kotrimoksazolem we wczesnym okresie ciąży. Ponieważ zarówno trimetoprim, jak i sulfametoksazol przenikają barierę łożyska i mogą wpływać na metabolizm kwasu foliowego, zastosowanie kotrimoksazolu w ciąży można rozważyć jedynie w przypadkach, gdy spodziewane korzyści z leczenia przeważają nad potencjalnym ryzykiem dla płodu. W takim przypadku pacjentkom w ciąży lub kobietom, które planują zajść w ciążę podczas leczenia kotrimoksazolem zaleca się podawanie kwasu foliowego w dawce 5 mg na dobę. W miarę możliwości należy unikać stosowania kotrimoksazolu w ostatnim okresie ciąży, ze względu na ryzyko wystąpienia żółtaczki jąder podkorowych mózgu u noworodka. Zarówno trimetoprim, jak i sulfametoksazol przenikają do mleka kobiecego. Chociaż ilość leku przyjmowana przez dziecko karmione piersią jest niewielka, należy rozważyć ryzyko dla dziecka (żółtaczka jąder podkorowych mózgu, nadwrażliwość) wobec oczekiwanych korzyści terapeutycznych dla matki.

  • Efekty uboczne

    Często: nudności, wymioty, zwiększona aktywność aminotransferaz, zwiększone stężenie azotu mocznikowego we krwi, zwiększone stężenie kreatyniny we krwi, wykwity polekowe, złuszczające zapalenie skóry, wysypka, wysypka grudkowo-plamista, wysypka odropodobna, rumień, świąd. Niezbyt często: biegunka, rzekomobłoniaste zapalenie jelit, zwiększone stężenie bilirubiny we krwi, zapalenie wątroby, zakażenia grzybicze (np. kandydoza), drgawki, zaburzenia czynności nerek, pokrzywka. Rzadko: leukopenia, granulocytopenia, trombocytopenia, niedokrwistość (megaloblastyczna, hemolityczna, autoimmunologiczna, aplastyczna), zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie języka, ból żył i zapalenie żył, cholestaza, hipoglikemia (zwłaszcza u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek, chorobami wątroby, niedożywionych lub otrzymujących duże dawki kotrimoksazolu), neuropatia (w tym neuropatia obwodowa i parestezja), omamy, krystaluria. Bardzo rzadko: methemoglobinemia, agranulocytoza, pancytopenia, alergiczne zapalenie mięśnia sercowego, szumy uszne, zawroty głowy, zapalenie błony naczyniowej oka, martwica wątroby, reakcje nadwrażliwości i reakcje alergiczne (gorączka, obrzęk naczynioruchowy, reakcje anafilaktoidalne, choroba posurowicza), rabdomioliza, ataksja, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, objawy rzekomooponowe, śródmiąższowe zapalenie nerek, zwiększona diureza, nacieki płucne, rumień wielopostaciowy, nadwrażliwość na światło, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wysypka polekowa (z towarzyszącą eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi), plamica, plamica Henocha-Schonleina. Częstość nieznana: zapalenie naczyń siatkówki, ostre zapalenie trzustki, zespół zanikania przewodów żółciowych, hiperkaliemia (zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu potasu, z niewydolnością nerek lub przyjmujących leki zwiększające stężenie potasu, lub w przypadku leczenia dużymi dawkami trimetoprimu, jakie stosuje się w leczeniu zapalenia płuc wywoływanego przez Pneumocystis jirovecii), hiponatremia, bóle stawów, bóle mięśni, zapalenie naczyń mózgowych, zapalenie naczyń płucnych, zapalenie naczyń, martwicze zapalenie naczyń, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń, guzkowe zapalenie tętnic. U niektórych pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki występowały ciężkie choroby, w tym AIDS. U pacjentów zakażonych wirusem HIV rodzaje działań niepożądanych są podobne do występujących w populacji ogólnej, niektóre działania niepożądane mogą występować jednak częściej i mieć inny obraz kliniczny - bardzo często: leukopenia, granulocytopenia, trombocytopenia, jadłowstręt, mdłości, wymioty, biegunka, gorączka (zwykle z pojawieniem się wysypki plamisto-grudkowej), zwiększona aktywność aminotransferaz, hiperkaliemia, wysypka plamisto-grudkowa, świąd; niezbyt często: hiponatremia, hipoglikemia.

  • Działanie z innymi lekami

    Trimetoprim jest inhibitorem organicznego transportera kationów 2 (OCT2) i słabym inhibitorem CYP2C8. Sulfametoksazol jest słabym inhibitorem CYP2C9. Ogólnoustrojowa ekspozycja na leki transportowane przez OCT2 (np. dofetylid, amantadynę, memantynę oraz lamiwudynę) może wzrastać, gdy są podawane jednocześnie z kotrimoksazolem. Preparat istotnie zwiększa stężenie oraz ekspozycję na dofetylid, zwiększając ryzyko wystąpienia ciężkich arytmii komorowych, w tym torsade de pointes – stosowanie z dofetylidem jest przeciwwskazane. Pacjenci przyjmujący amantadynę lub memantynę mogą być narażeni na zwiększone ryzyko niepożądanych zdarzeń neurologicznych, np. majaczenie (delirium) i mioklonie. Ogólnoustrojowa ekspozycja na leki metabolizowane głównie przez CYP2C8 (paklitaksel, amiodaron, dapson, repaglinid, rozyglitazon i pioglitazon) może się zwiększać przy jednoczesnym podawaniu z kotrimoksazolem. Paklitaksel i amiodaron mają wąski indeks terapeutyczny - nie zaleca się jednoczesnego stosowania z kotrimoksazolem. Zarówno dapson, jak i kotrimoksazol mogą powodować methemoglobinemię, skąd wynika możliwość interakcji zarówno farmakokinetycznych, jak i farmakodynamicznych, podczas jednoczesnego stosowania pacjentów należy kontrolować w kierunku methemoglobinemii; jeśli możliwe, należy rozważyć alternatywne terapie. Pacjentów otrzymujących repaglinid, rozyglitazon lub pioglitazon należy regularnie kontrolować w kierunku hipoglikemii. Ogólnoustrojowa ekspozycja na leki metabolizowane głównie przez CYP2C9 może wzrastać przy jednoczesnym podawaniu z kotrimoksazolem; dotyczy to m.in. nw. leków: kumaryny (warfaryna, acenokumarol, fenprokumon) - kontrolować parametry krzepnięcia; fenytoina - kontrolować objawy toksycznego działania fenytoiny; pochodne sulfonylomocznika (glibenlamid, gliklazyd, glipizyd, chlorpropamid i tolbutamid) - regularnie kontrolować stężenie glukozy we krwi (może wystąpić hipoglikemia). Zwiększenie stężenia digoksyny we krwi może pojawić się podczas równoczesnego stosowania kotrimoksazolu, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku - kontrolować stężenie digoksyny we krwi. Stosowanie kotrimoksazolu z lekami o potwierdzonym działaniu mielosupresyjnym lub nefrotoksycznym, takimi jak analogi nukleozydów, takrolimus, azatiopryna lub merkaptopuryna, zwiększa ryzyko mielo- i nefrotoksyczności - podczas jednoczesnego stosowania pacjentów należy uważnie monitorować. Należy unikać jednoczesnego podawania z klozapiną, tj. lekiem mogącym powodować wystąpienie agranulocytozy. Zaobserwowano zwiększenie częstości występowania przypadków trombocytopenii u pacjentów w podeszłym wieku, przyjmujących równocześnie niektóre diuretyki, szczególnie tiazydy - u pacjentów przyjmujących diuretyki należy regularnie kontrolować liczbę płytek. Sulfametoksazol może współzawodniczyć z wiązaniem z białkami surowicy krwi oraz z nerkowym transportem metotreksatu, zwiększając tym samym frakcję wolnego metotreksatu i całkowity wpływ metotreksatu na organizm; trimetoprim wykazuje małe powinowactwo do ludzkiej reduktazy dehydrofolianowej, może natomiast zwiększać toksyczność metotreksatu, szczególnie jeśli występują inne czynniki ryzyka, takie jak: podeszły wiek, hipoalbuminemia, nieprawidłowa czynność nerek, zmniejszenie rezerwy szpiku kostnego oraz stosowanie dużych dawek metotreksatu - pacjentów z grupy ryzyka należy leczyć kwasem foliowym lub folinianem wapnia w celu przeciwdziałania niekorzystnemu wpływowi metotreksatu na hemopoezę. Zgłaszano przypadki pancytopenii u pacjentów przyjmujących jednocześnie trimetoprim i metotreksat. Kotrimoksazol stosowany z pirymetaminą (w dawce >25 mg/tydzień) może wywołać niedokrwistość megaloblastyczną. Kotrimoksazol posiada działanie oszczędzające potas - należy zachować ostrożność, gdy kotrimoksazol jest podawany jednocześnie z innymi lekami, które zwiększają stężenie potasu we krwi, np. inhibitorami ACE i blokerami receptora angiotensyny, lekami moczopędnymi oszczędzającymi potas i prednizolonem. Obserwowano przemijające pogorszenie czynności nerek u pacjentów leczonych kotrimoksazolem i cyklosporyną po przeszczepieniu nerek. Kotrimoksazol nasila działanie doustnych leków hipoglikemizujących - wskazana jest częstsza kontrola glikemii i ewentualne zmiana dawki leków przeciwcukrzycowych w trakcie i po zakończeniu stosowania kotrimoksazolu.

  • Dawkowanie

    Doustnie. Dzieci do 12 lat (w postaci syropu): 36 mg/kg mc./dobę kotrimoksazolu (tj. 30 mg/kg mc./dobę sulfametoksazolu i 6 mg/kg mc./dobę trimetoprimu), w 2 dawkach podzielonych (podawanych co 12 h). Zwykle - niemowlęta od ukończenia 6 tyg. życia do 5 mż.: 2,5 ml co 12 h; dzieci od 6 mż. do 5 lat: 5 ml co 12 h; dzieci od 6 do 12 lat: 10 ml co 12 h. W leczeniu zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii stosować dawkę nie większą niż 120 mg/kg mc./dobę kotrimoksazolu (tj. 100 mg/kg mc./dobę sulfametoksazolu i 20 mg/kg mc./dobę trimetoprimu), w równych dawkach podzielonych podawanych co 6 h, przez 14 dni; w profilaktyce zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii - 900 mg/m2 pc./dobę kotrimoksazolu (tj. 750 mg/m2 pc./dobę sulfametoksazolu i 150 mg/m2 pc./dobę trimetoprimu), w 2 dawkach podzielonych, podawanych co 12 h przez kolejne 3 dni w tyg. (maksymalna dawka dobowa wynosi 1920 mg kotrimoksazolu, tj. 1600 mg sulfametoksazolu i 320 mg trimetoprimu). Dorośli i dzieci >12 lat (w postaci tabletek; u pacjentów, którzy nie są w stanie połknąć tabletki można zastosować syrop): 960 mg co 12 h; w ciężkich zakażeniach 1440 mg co 12 h. W przypadku długotrwałego leczenia (powyżej 14 dni) dawka minimalna wynosi 480 mg co 12 h. W przypadku ostrych zakażeń lek należy podawać przez co najmniej 5 dni lub do momentu, gdy przez co najmniej 2 dni nie będą już występowały objawy zakażenia. W leczeniu zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii stosować dawkę nie większą niż 120 mg/kg mc./dobę kotrimoksazolu (tj. 100 mg/kg mc./dobę sulfametoksazolu i 20 mg/kg mc./dobę trimetoprimu), w równych dawkach podzielonych podawanych co 6 h, przez 14 dni; w profilaktyce zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii - 480-960 mg raz na dobę. Leczenie wrzodu miękkiego: 960 mg co 12 h; jeśli po 7 dniach nie będzie widocznych oznak poprawy, należy rozważyć podawanie leku przez kolejne 7 dni (jednak brak reakcji na leczenie może oznaczać, że choroba jest wywołana przez szczepy oporne). Leczenie niepowikłanego, ostrego zapalenia dróg moczowych: jednorazowo (najlepiej przed snem) 1920-2880 mg. Szczególne grupy pacjentów. Pacjenci z niewydolnością nerek z klirensem kreatyniny (CCr) >30 ml/min - standardowe dawkowanie; CCr 15-30 ml/min - połowa dawki standardowej; CCr

  • Uwagi

    Kotrimoksazol może zawyżać wyniki oznaczenia stężenia kreatyniny we krwi (ok. 10%) wykonywane z zastosowaniem reakcji Jaffe&apos;go z pikrynianem zasadowym; może powodować zafałszowanie wyników oznaczenia stężenia metotreksatu we krwi za pomocą techniki kompetycyjnego wiązania z białkami, z zastosowaniem bakteryjnej reduktazy dihydrofolanu jako białka wiążącego (nie występują żadne interferencje, gdy pomiary stężenia metatreksatu wykonywane są metodą radioimmunologiczną). Informacja przygotowana na podst. ChPL z dn. 17.08.2017 r. Aktualna ChPL dostępna na stronie www.roche.pl.

  • Danych o lekach dostarcza: