Nawet 30 proc. problemów klinicznych u osób po 65 roku życia stanowią jatrogenne zespoły geriatryczne. Mimo iż słowo jatrogenny wywodzi się od greckiego „iatros” – lekarz, nie wszystkie z nich związane są z zaleceniami lekarzy.

Przyczynami jatrogennych zespołów geriatrycznych są:

- zmieniona farmakokinetyka i farmakokinetyka leków,
- wielolekowość,
- kaskady lekowe,
- niepodatność chorych na zalecenia.

Z wiekiem:

- zmniejszają się: perystaltyka jelit, wydzielanie soku żołądkowego i soków trawiennych, kwasowość soku, powierzchnia wchłaniania w przewodzie pokarmowym (zmiany zanikowe),
- zwiększa się zawartość tkanki tłuszczowej,
- obniżeniu ulegają: zawartość wody w organizmie, masa mięśniowa oraz stężenie albumin odpowiedzialnych za transport leków w osoczu.

Zmiany te wpływają na dystrybucję leku w organizmie, w większości przypadków prowadzą do wzrostu okresu półtrwania i stężenia osoczowego farmaceutyków. Biotransformacja leków na etapie metabolizmu także różni się u osób starszych. Osłabieniu ulegają: wątrobowy przepływ krwi, funkcje cytochromów, filtracja kłębuszkowa i przepływ krwi przez nerki.

Wielolekowość i wielochorobowość

Kolejną cechą farmakoterapii osób starszych jest wielolekowość, czyli jednoczesne stosowanie kilku preparatów. Pacjent po 65 roku życia przyjmuje średnio 7 leków, w tym 5 wydawanych z apteki na podstawie recepty lekarskiej. Wraz ze wzrostem ilości zażywanych preparatów farmaceutycznych wzrasta ryzyko wystąpienia działań niepożądanych (przy 8 lekach wynosi ono 100 proc.).

Wielolekowość jest terminem ściśle związanym z geriatrią. Termin ten należy odróżnić od polipragmazji, czyli niewłaściwego leczenia. Zgodnie z definicją jest to pobieranie przez chorego co najmniej jednego leku, dla którego nie ma wskazań (niepotrzebne pobieranie leków). Wielolekowość wiąże się z wielochorobowością, a ta wymusza konsultacje u szeregu specjalistów, co skutkuje kolejną wypisaną receptą. W okresie starości bowiem nasila się wiele chorób degeneracyjnych, takich jak: miażdżyca naczyń, choroby serca i układu krążenia, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, stany otępienne mózgu, w tym choroba Alzheimera i Parkinsona. Ponadto częściej występują, a także mają cięższy przebieg choroby zakaźne, zapalne, autoimmunologiczne. Ich rozwój wskazuje na zaburzenia procesu odporności w okresie starości.

W związku z powyższym leczenie chorego po 65 roku życia może przysparzać wielu problemów. W celu ułatwienia terapii podejmowano szereg prób oznaczenia leków, w zależności od ich przydatności w geriatrii. Najczęściej stosuje się kryteria Beersa – kryteria potencjalnej niepoprawności leczenia starszych chorych.

Obejmują one:

- leki potencjalnie niewłaściwe dla tej grupy, np. diphenhydramina – składnik wielu preparatów OTC,
- potencjalnie niewłaściwe w przypadku współistnienia konkretnych sytuacji klinicznych,  np. pseudoefedryna + nadciśnienie tętnicze.