Krew, pompowana przez mięsień sercowy, pełni niezwykle ważną rolę. Dostarcza tlen, energię, hormony i inne czynniki regulujące, niezbędne każdej komórce ciała. W czasie skurczu serca krew z dużą siłą wpada do aorty, rozciągając ją i wytwarzając maksymalne ciśnienie, zwane ciśnieniem skurczowym. W czasie rozkurczu, gdy lewa komora serca zasysa krew, ciśnienie w tętnicach znacząco się obniża do wartości minimalnej, określanej mianem ciśnienia rozkurczowego.

Objawy i powikłania

Nadciśnienie, aż do chwili wystąpienia powikłań, zwykle przebiega skrycie. Jeśli już wystąpią jakieś objawy, są one mało charakterystyczne, np.: ból i zawroty głowy, nadmierna pobudliwość, szybkie męczenie się, krwawienia z nosa, czasem uczucie kołatania serca, zaczerwienienia na twarzy czy szyi oraz pogorszenie zdolności widzenia. Niezauważane przez dłuższy czas wysokie ciśnienie powoli uszkadza ściany naczyń krwionośnych, stwarzając m.in. zagrożenie przedostania się krwi do różnych tkanek (np. bardzo niebezpieczny wylew krwi do mózgu). Inne powikłania, do jakich prowadzi nadciśnienie, to: choroba niedokrwienna i zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, uszkodzenie siatkówki oka (retinopatia), przyspieszenie rozwoju zmian miażdżycowych czy niewydolność nerek.

Rodzaje nadciśnienia

Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego, dla ułatwienia diagnostyki, uznało za nadciśnienie wartości przekraczające 140 mm Hg dla ciśnienia skurczowego i 90 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego. Zdecydowana większość przypadków nadciśnienia ma charakter pierwotny, to znaczy, że nie ma żadnej przyczyny ze strony samego organizmu, którą dałoby się usunąć interwencją medyczną. Działają tu różnego rodzaju czynniki (genetyczne i te związane ze stylem życia), dlatego pochodzenie nadciśnienia tętniczego pierwotnego nie zostało w pełni ustalone. Reszta przypadków choroby ma charakter wtórny – przyczyna dolegliwości jest znana specjalistom.

Może nią być choroba nerek, choroba gruczołów dokrewnych lub choroba mózgu. Nieco odrębnym rodzajem nadciśnienia tętniczego jest nadciśnienie u kobiet w ciąży. Stanowi ono zagrożenie zarówno dla płodu, jak i dla matki. Z problemem tym zmaga się od 5 do 10 proc. ciężarnych Polek. W I i II trymestrze dochodzi do stopniowego spadku ciśnienia, a najniższe wartości osiąga ono około 23 tygodnia ciąży. Od tego momentu ciśnienie tętnicze ponownie wzrasta i do 6 tygodnia po porodzie powinno wrócić do stanu sprzed ciąży. Jeśli nadciśnienie rozwija się po 20 tygodniu ciąży, mówimy o nadciśnieniu wywołanym ciążą, jeśli natomiast wystąpi jeszcze przed ciążą lub przed 20 jej tygodniem (i trwa powyżej 42 dni po porodzie), mówimy o przewlekłym nadciśnieniu tętniczym.

Nadciśnienie u kobiet ciężarnych w sposób szczególny zagraża dziecku. Może dojść do zahamowania jego wzrostu, niedotlenienia, zaburzeń w oddychaniu, nieprawidłowości w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego, a nawet śmierci. Aby tego uniknąć, kobietom w ciąży zaleca się wydłużanie czasu odpoczynku, unikanie wysiłku, dbanie o odpowiednią ilość białka, witamin i mikroelementów w diecie. Tylko w razie znacznego pogorszenia się stanu matki wskazane jest rozwiązanie ciąży przed 34 tygodniem. Większość położników przyjmuje, że od tego czasu ryzyko ze strony nadciśnienia tętniczego jest już dla płodu dużo mniejsze.

Profilaktyka i leczenie

Jeśli lekarz zdiagnozuje u nas nadciśnienie tętnicze i uzna, że należy rozpocząć leczenie farmakologiczne, przyjmować będziemy musieli któryś z następującej grupy leków lub ich mieszankę: inhibitory enzymu konwertującego, blokery kanału wapniowego, beta-blokery, alfa-blokery czy też leki moczopędne. Niezbędnym elementem procesu leczenia, ale także i samej profilaktyki, jest jednak odpowiednia zmiana stylu życia. Przyjmuje się, że nawet osoby z genetyczną skłonnością do nadciśnienia tętniczego, przy stosowaniu się do zasad opisanych w ramce, mają duże szanse zapobiec rozwojowi choroby.