Co się dzieje z niewykorzystanymi lekami? Większość osób nawet się nad tym nie zastanawia i beztrosko wyrzuca je z domowej apteczki prosto do kosza na śmieci. Nie wie, że stanowią zagrożenie dla środowiska. A przecież niepotrzebne lub przeterminowane leki należy albo zdać, albo wyrzucić w oznaczonym miejscu, najczęściej w aptece. Potem wszystkie te produkty lecznicze utylizuje się w wyznaczonych w tym celu miejscach. Z zachowaniem zasad bezpieczeństwa, higieny oraz dbałości o środowisko naturalne.

Mówi Zofia Ulz, Główny Inspektor Farmaceutyczny: Celem właściwego zabezpieczenia pacjentów przed użyciem leków o niewłaściwej jakości, w przepisach ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r., nr 45, poz. 271) istnieje zapis art. 96 ust. 5 i 6 stanowiący, iż produkty lecznicze lub wyroby medyczne wydane z apteki nie podlegają zwrotowi, z wyjątkiem sytuacji wystąpienia ich wady jakościowej lub niewłaściwego wydania.

Celem tego zapisu jest, oczywiście, ochrona osoby, która lek kupuje i chce użyć, przed stosowaniem leków i produktów leczniczych, co do których nie wiadomo, co się z nimi działo, ponieważ nie podlegały nadzorowi organów Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej. Leki niewykorzystane, pozostające u pacjentów, zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2007 r., nr 39, poz. 251 j.t.) powinny być zniszczone w odpowiedni sposób, który nie zagraża środowisku, a także uniemożliwia ich ponowne odsprzedanie.

Właśnie dlatego wspomniana ustawa obliguje gminy i inne jednostki władzy terytorialnej do zapewnienia możliwości utylizacji odpadów, w tym odpadów niebezpiecznych, jakimi są leki.

Leki „na później”

Dr Marek Jędrzejczak, wiceprezes Naczelnej Izby Aptekarskiej twierdzi, że rocznie utylizuje się około 100 ton leków. A ile ton leków wyrzucanych jest bez żadnej kontroli po prostu do śmieci, nikt nie wie. Często leki wyrzucają ludzie, którzy są nieświadomi tego, jakim zagrożeniem dla środowiska jest takie beztroskie potraktowaniem tych groźnych chemicznych substancji. A że jest ich mnóstwo, wiem z doświadczenia, z rozmów choćby z sąsiadami. Mają całe torby, wielkie saszetki pełne leków, które przepisane przez lekarza na błagalne prośby i kosztujące po kilka złotych, magazynują „na później”. Potem albo zażywają je według własnego uznania, albo odstępują krewnym lub sąsiadom.

Choć leki zwrócone przez indywidualnych odbiorców mogą sprawiać wrażenie pełnowartościowych, nie ma gwarancji ich przydatności do ponownego użycia. I nie musimy zaraz myśleć, że zostały celowo zatrute czy w jakiś sposób zmienione. Wystarczy, że były przechowywane w innych warunkach niż odpowiednie dla danego leku. Choćby zostawione przez przypadek w pełnym słońcu na parapecie czy w wilgotnej, ciemnej łazience. Wszystko to może przyczynić się do obniżenia ich jakości, co może osłabić efekt terapeutyczny, a nawet zwiększyć ich toksyczność.