Zmień myślenie o paleniu

Rozmowa z dr n. med. Małgorzatą Czajkowską-Malinowską, ordynatorem Oddziału Chorób Płuc Kujawsko-Pomorskiego Centrum Pulmonologicznego w Bydgoszczy.

Specjaliści twierdzą, że uzależnienie od nikotyny jest silniejsze niż uzależnienie od alkoholu. Dlaczego trudniej rzucić papierosy niż alkohol?


W Stanach Zjednoczonych, już w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku, palenie tytoniu zostało uznane za tak silne, jak uzależnienie od silnych narkotyków: kokainy lub heroiny. Wiemy, że palenie tytoniu jest procesem złożonym: biologicznym, psychicznym i behawioralnym, czyli związanym z zachowaniem. Powszechnie uznawane jest za przewlekłą chorobę o podłożu neurobiologicznym. Na ona nawet swój numer (F-17) w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD). Czynność palenia tytoniu i farmakologiczne następstwa działania nikotyny są powiązane z różnorodnymi czynnikami psychologicznymi (wewnętrznymi) oraz środowiskowymi (zewnętrznymi), które wywołują chęć palenia, co powoduje, że palenie staje się odruchem warunkowym. Takimi czynnikami zewnętrznymi są: palenie przez innych, zakończenie posiłku, picie kawy lub alkoholu oraz napięcie psychiczne. Rzucając palenie musimy oddziaływać więc na wszystkie trzy elementy uzależnienia: biologiczny, psychiczny i behawioralny.


Jakie metody terapii stosujecie w Poradni Antynikotynowej w Bydgoszczy?


Poradnia Antynikotynowa przy Kujawsko-Pomorskim Centrum Pulmonologii w Bydgoszczy działa od ponad 10 lat, oferując palaczom tytoniu pomoc specjalistów chorób płuc, psychologa, psychoterapeuty, pielęgniarki i dietetyka. W 2009 roku udzieliliśmy w naszej poradni blisko 800 porad. Każdy pacjent zgłaszający się do poradni (nie jest wymagane skierowanie) ma wykonane badanie spirometryczne, pomiar wydychanego tlenku węgla, ocenę stopnia uzależnienia od tytoniu, ocenę motywacji i gotowości do rzucenia palenia, skalę depresji Becka. Po przeprowadzeniu testów diagnostycznych proponujemy pacjentowi najlepszą dla niego metodę leczenia. Są to psychoterapia grupowa i indywidualna prowadzone przez psychologa i psychoterapeutę oraz interwencje farmakologiczne – zastosowanie nikotynowej terapii zastępczej (NTZ) w postaci gum, plastrów lub tabletek, a także nowej, nienikotynowej terapii z zastosowaniem leków działających na ośrodkowy układ nerwowy.

Psychoterapia indywidualna i grupowa pomaga palaczom porzucić nałóg przez naukę zmiany zachowań. Zazwyczaj podczas terapii grupowej stosuje się techniki skierowane na wzmocnienie motywacji oraz monitorowanie nałogu. W czasie zajęć wyznaczona zostaje data porzucenia nałogu. Bardzo istotnym elementem jest nauka radzenia sobie z objawami abstynencji oraz nauczenie nowych zachowań w różnych sytuacjach życiowych bez konieczności zapalenia papierosa. Szczególny nacisk kładzie się na uświadomienie osobie palącej czynników i sytuacji wywołujących odruch palenia oraz utrzymanie niepalenia przez opanowanie sposobów odmawiania zapalenia papierosa. W czasie terapii grupowej stosuje się również techniki relaksacyjne.

Nieodłącznym elementem naszej terapii jest także porada dietetyka. U osób, które porzucają palenie poprawia się węch i smak, wszystko im lepiej smakuje, chętniej sięgają też po słodycze, co traktują jako formę nagrody. Dlatego tak ważne jest stosowanie odpowiedniej diety z dużą ilością owoców i płynów, które ułatwiają przebycie tego okresu.


Czy poleca Pani ogólnie dostępne w aptekach środki typu gumy, plastry czy tabletki?


Nikotynowa terapia zastępcza (NTZ) jest uznaną metodą leczenia uzależnienia od tytoniu, najlepiej udokumentowaną, stosowaną od kilku dziesięcioleci. Leczenie zastępcze nikotyną stosuje się podając ją w postaci gumy do żucia, plastrów dostarczających nikotynę przez skórę w ciągu dnia (szesnastogodzinne) albo przez całą dobę, inhalatora z ampułkami zawierającymi nikotynę w stałych dawkach oraz tabletek podjęzykowych. Przy zastępczym stosowaniu nikotyny za pomocą gumy lub plastra osiąga się niższe stężenie nikotyny w surowicy, niż w przypadku palenia tytoniu, dlatego palacz nie odczuwa takiego zadowolenia, jak przy paleniu papierosów. Obie formy terapii zapobiegają jedynie odczuwaniu głodu nikotynowego i występowaniu objawów abstynencji. Powodzenie leczenia NTZ osiąga się u 20-30 proc. leczonych. Bardzo ważne jest używanie gumy zgodnie z instrukcją zawartą w ulotce o leku. Zwykle objawy uboczne stosowania leku, takie jak: bóle żołądka, odbijanie, pieczenie, czkawka występują u osób, które stosowały gumę niewłaściwie, żując ją jak „zwykłą gumę”. Trzeba pamiętać, że nikotyna uwalnia się do krwi przez śluzówki jamy ustnej, natomiast nie wchłania się z przewodu pokarmowego.


Niektórzy korzystają z akupunktury, urządzeń wytwarzających pole magnetyczne, seansów hipnotycznych. Czy skuteczność tych niekonwencjonalnych metod terapii jest udowodniona?


W wielu krajach na świecie w leczeniu uzależnienia od nikotyny stosuje się akupunkturę, elektroakupunkturę i stymulację laserową, chociaż niewiele jest badań oceniających odległe wyniki tych terapii. Podobnie badania kontrolowane nie potwierdzają wyższości hipnozy stosowanej jako jedynej metody terapii nad innymi metodami, jednak jej skuteczność wzrasta, gdy używa się jej łącznie z innymi formami leczenia. Bardzo istotną rolę odgrywają umiejętności terapeuty.


Ostatnio wśród palaczy, którzy chcą zerwać z nałogiem bardzo modny stał się papieros elektroniczny. Poleca pani?


Elektroniczne papierosy nadal budzą wiele kontrowersji i obaw. Trudno jednak mówić o konkretach, gdyż dotychczas opublikowano jedynie trzy poważne badania poświęcone e-papierosom — amerykańskie, greckie i nowozelandzkie. Na ich podstawie nie można ustalić, czy te urządzenia czynią więcej szkody czy pożytku. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) nie uznaje tych produktów za uzasadnioną metodę terapeutyczną dla osób pragnących rzucić palenie i zaleca przeprowadzenie badań klinicznych oraz analizy toksyczności. Skorzystajmy więc ze sprawdzonych, bezpiecznych i skutecznych metod porzucenia nałogu pod okiem specjalistów w tej dziedzinie, a jeśli chcemy sami używać leków dostępnych bez recepty – czytajmy dokładnie ulotkę mówiącą o właściwym stosowaniu danego specyfiku. Wiele niepowodzeń – dotyczy to głównie nikotynowej terapii zastępczej – wynika ze złego stosowania danego środka, który ma pomóc w rzuceniu palenia. W Polsce od kilku lat działa Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym (0 801 801 100), której pracownicy udzielają profesjonalnego wsparcia, a także kierują osoby wymagające specjalistycznej pomocy do działających w różnych regionach kraju Poradni Antynikotynowych.


Dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska jest, prezesem Fundacji „Oddech Nadziei”, przewodniczącą Sekcji Antynikotynowej Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, koordynatorem Regionalnego (Kujawsko-Pomorskiego) Programu Profilaktyki Chorób Płuc.

Autor: Barbara Kozber

Komentarze