Zdrowie seniora. Badania profilaktyczne dla seniora

Polskie społeczeństwo starzeje się w błyskawicznym tempie – już za niewiele ponad 10 lat - co czwarty Polak będzie seniorem! Inaczej i trudniej choruje się w wieku podeszłym, starsi ludzie mają też zupełnie inne potrzeby i oczekiwania wobec systemu opieki zdrowotnej.


Czy Polska jest krajem przyjaznym seniorom? Kryteria oceny mogą być różne, jeśli jednak weźmiemy pod uwagę system opieki zdrowotnej, aż strach się w Polsce zestarzeć. Geriatria, czyli dział medycyny zajmujący się schorzeniami wieku podeszłego, jest jedną z najbardziej zaniedbanych dziedzin w polskim systemie ochrony zdrowia. Na ponad 38 mln Polaków przypada niespełna 800 łóżek geriatrycznych i 417 lekarzy wyspecjalizowanych w leczeniu najstarszych pacjentów. Choć geriatria została zaliczona do dziedzin priorytetowych, szczególnie promowanych i dotowanych przez Ministerstwo Zdrowia, młodzi lekarze niechętnie wybierają tę specjalizację. Jednym z powodów tej niechęci jest brak jasnych perspektyw dla przyszłych geriatrów – w Polsce dramatycznie brakuje oddziałów geriatrycznych (są województwa bez choćby jednego łóżka geriatrycznego!), zbyt mało jest też przychodni i poradni dla seniorów. Pod tym względem jesteśmy w ogonie Europy – dla porównania w 11-milionowej Belgii na 110 szpitali ogólnych tylko 7 nie ma oddziałów geriatrycznych, a łóżek tego typu jest aż 7,5 tys. A przecież polskie społeczeństwo starzeje się równie szybko – prognozy mówią, że już w 2030 r. osoby powyżej 65. roku życia będą stanowić jedną czwartą populacji naszego kraju. Aż dwukrotnie zwiększy się też liczba osób w najbardziej zaawansowanym wieku (powyżej 75. roku życia) – obecnie ta grupa to około 1,9 mln, w 2030 r. ma liczyć już około 4 mln osób. Kto i gdzie będzie nas wówczas leczył?


Badania profilaktyczne dla seniora

Im człowiek jest starszy, tym bardziej świadomy swego ciała i zachodzących w nim zmian. Nieustanna obserwacja własnego organizmu to podstawa profilaktyki zdrowotnej należy reagować zawsze, gdy zauważy się coś niepokojącego.

Do badań, które powinno się wykonywać samodzielnie, np. raz w miesiącu, należy samobadanie piersi u kobiet i jąder u mężczyzn, pomiar ciśnienia tętniczego i masy ciała.

Co pół roku każdy senior powinien udać się na kontrolę stomatologiczną i profesjonalne czyszczenie zębów. Nawet zupełnie zdrowe osoby przynajmniej raz w roku powinny zgłosić się do lekarza POZ po skierowanie na podstawowe badania krwi i moczu oraz EKG serca.


Kobiety powinny regularnie wykonywać badanie ginekologiczne, w tym raz na rok cytologię i mammografię, natomiast każdy senior obowiązkowo co roku powinien przejść badanie prostaty.

Po 60. roku życia wzrasta ryzyko zachorowania na raka jelit, który czasami rozwija się bez widocznych objawów, konieczne jest więc wykonywanie przynajmniej raz na dwa lata badania na obecność krwi utajonej w kale oraz kolonoskopii. Nawet dobrze widzący i słyszący seniorzy co dwa, trzy lata powinni skontrolować swój wzrok i słuch u okulisty i laryngologa. Tak samo często lekarze zalecają wykonanie badania poziomu elektrolitów, lipidogramu i RTG płuc.

Każdy senior powinien też pamiętać o badaniu gęstości kości, czyli densytometrii – lekarz POZ nie jest uprawniony do wystawienia skierowania na wykonanie tego badania, może jednak wysłać swojego pacjenta do poradni leczenia osteoporozy, gdzie zostanie wystawione odpowiednie skierowanie. Badanie w placówce prywatnej to koszt od 40 do 100 zł, czasami organizowane są też bezpłatne badania gęstości kości w ramach różnych akcji profilaktycznych dla seniorów.


Wielochorobowość i polipragmazja

Pacjentów w podeszłym wieku cechuje tzw. wielochorobowość, co czyni ich pacjentami trudnymi i kosztownymi. Prawie połowa polskich seniorów zmaga się przynajmniej z trzema schorzeniami, a rekordziści leczą jednocześnie nawet osiem różnych chorób. Wśród schorzeń typowych dla wieku podeszłego wymienia się przede wszystkim nadciśnienie tętnicze, chorobę Alzheimera, przerost lub nowotwór prostaty, cukrzycę, problemy okulistyczne (np. zaćmę), osteoporozę, a także zmiany fizjologiczne, m.in. zmniejszenie perystaltyki jelitowej, obniżenie kwasowości w żołądku, zmniejszanie się wchłaniania z jelit.


>>> Cholesterol: norma, dobry i zły cholesterol (HDL, LDL), jak obniżyć poziom cholesterolu

>>> Jak się odżywiać przy wysokim poziomie cholesterolu?

>> Leki na cholesterol, przeciwmiażdżycowe, suplementy diety


Seniorzy zmagają się też z depresją, najczęściej nierozpoznaną i nieleczoną. Gdy pacjenci nie mają dostępu do poradni geriatrycznej, leczą się u wielu różnych specjalistów w wielu różnych placówkach opieki zdrowotnej, np. u kardiologa, okulisty, neurologa czy psychiatry. Każdy z lekarzy przepisuje im leki na konkretne schorzenie, zazwyczaj nie mając wglądu w listę leków przepisanych przez innych lekarzy. Efekt to tzw. polipragmazja, czyli sytuacja, gdy chory bez kontroli jednego specjalisty przyjmuje wiele leków, przez co ryzykuje wystąpieniem niekorzystnych interakcji między nimi, a często również między lekami i pożywieniem.

Badania wskazują, że przeciętny polski pacjent w podeszłym wieku przyjmuje średnio pięć różnych leków (z czego cztery przepisane i jeden kupowany bez recepty), a kilkunastoprocentowa grupa chorych zażywa nawet dziesięć i więcej różnych medykamentów. Szkodliwe interakcje między lekami nie tylko nie są odpowiednio wcześnie wykrywane, ale, paradoksalnie, powikłania po nieprawidłowej farmakoterapii bywają leczone kolejnymi lekami przez kolejnych lekarzy. Szkody powstałe w ten sposób w organizmie seniora nierzadko diagnozowane bywają dopiero przy okazji pobytów w szpitalu. Wciąż brakuje też systemu komunikacji pomiędzy szpitalami a przychodniami POZ, a także wyspecjalizowanymi placówkami – często to sam pacjent jest dla nowego lekarza jedynym źródłem informacji o przebytych chorobach, sposobie ich leczenia i zażywanych środkach.


>>> Pomiar ciśnienia tętniczego - na której ręce mierzyć ciśnienie?


Ruch i właściwa dieta

Polscy seniorzy to coraz częściej osoby świadome tego, jak bardzo ich zdrowie i jakość życia uzależnione są od ich własnych codziennych wyborów. Starsi ludzie na rowerach, z kijkami do nordic walkingu, na basenie czy zajęciach jogi to coraz częstszy widok w naszym kraju.

Niestety, wciąż zbyt wielu seniorów zamyka się w czterech ścianach, swój wolny czas spędzając przed telewizorem. Bardzo często nie wynika to jednak z braku chęci, by zrobić coś dla siebie, ale z samotności, złego stanu zdrowia, depresji czy przewlekłego bólu. Nie wszyscy mają też siłę i ochotę prawidłowo się odżywiać.

Wielu seniorów deklaruje dobre chęci w tym zakresie, jednak od realizacji planu odciągają ich wysokie ceny zdrowych produktów, brak czasu na wymyślanie wartościowych posiłków i przygotowywanie ich w domu, złe przyzwyczajenia kulinarne czy brak sensu gotowania tylko dla jednej osoby.

Samotni seniorzy często kupują gotowe dania lub jadają w barach czy restauracjach, wielu nie potrafi też rozstać się z nałogiem nikotynowym i alkoholowym, co dodatkowo pogłębia ich problemy zdrowotne.


Statystyki na podstawie publikacji „PolSenior: Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce”.

Autor: Kamila Śnieżek

Komentarze