Zdradliwa słodycz cukrzycy

Mimo jakże wdzięcznej łacińskiej nazwy diabetes mellitus, czyli słodki jak miód, nieleczona cukrzyca jest bardzo groźnym schorzeniem. W krajach rozwiniętych jest ona co czwartą przyczyną zgonu (po chorobach sercowonaczyniowych, raku i urazach spowodowanych wypadkami).

W leczeniu cukrzycy ważne jest przestrzeganie odpowiedniej diety, umiarkowany, ale regularny wysiłek fizyczny, okresowe badanie stężenia glukozy we krwi, a w niektórych przypadkach przyjmowanie odpowiednich leków lub insuliny.


Wyróżniamy dwa typy cukrzycy:

• Cukrzyca typu I

Cierpi na nią ok. 10 proc. chorych na cukrzycę (w Polsce ok. 150 000 osób). Jest insulinozależna, stąd leczona jest codziennymi zastrzykami insuliny. Ten typ cukrzycy najczęściej dotyka dzieci i ludzi młodych (stąd nazywana jest cukrzycą typu młodzieńczego). Co ciekawe, ludzie rasy białej są bardziej podatni na ten rodzaj cukrzycy niż pozostałe rasy (tj. Afroamerykanie, Latynosi, Indianie, Azjaci).

• Cukrzyca typu II

Dotyka aż 90 proc. Cukrzyków (w Polsce ok. 1 200 000). Jest insulinoniezależna. Na cukrzycę typu II chorują najczęściej ludzie po 55 roku życia. W przeciwieństwie do cukrzycy typu młodzieńczego, na rozwój cukrzycy typu II bardziej narażeni są przedstawiciele ras innych niż biała.

• Cukrzyca ciążowa

Dotyka ok. 10 proc. Kobiet w ciąży, najczęściej w drugim trymestrze i zwykle ustępuje po porodzie, choć istnieje niebezpieczeństwo przekształcenia się jej w cukrzycę typu II. Cukrzyca ciążowa jest groźna, gdyż dotyka nie tylko matkę, ale również rozwijające się dziecko, a nieleczona może spowodować zaburzenia rozwoju dziecka.


Przyczyny

Przyczyną cukrzycy typu I jest brak produkcji przez trzustkę insuliny – hormonu utrzymującego odpowiednią ilość glukozy we krwi oraz transportującego glukozę z krwi do komórek. Zanik ten spowodowany jest procesem autoimmunologicznym, powstałym najprawdopodobniej w wyniku infekcji wirusowej. W przypadku cukrzycy typu II organizm chorego nie toleruje wytwarzanej przez trzustkę insuliny. Udowodniono genetyczne predyspozycje do dziedziczenia obu typów cukrzycy. Cukrzycy typu I nie da się zapobiec. Ryzyko zachorowania na cukrzycę typu II zwiększają natomiast: nadwaga (dziesięcioprocentowa nadwaga powoduje wzrost ryzyka zachorowania cztery razy, dwudziestoprocentowa – trzydzieści razy), związana z nią niewłaściwa dieta oraz brak ruchu, zabiegi chirurgiczne, niektóre leki (steroidowe, moczopędne, antykoncepcyjne), a także wspomniana już ciąża.


Objawy

Głównym objawem cukrzycy zarówno typu pierwszego, jak i drugiego jest hiperglikemia, charakteryzująca się zbyt wysokim stężeniem cukru we krwi (powyżej 120 miligramów na 100 mililitrów krwi [mg%] na czczo lub 180 mg% po posiłku). Zatrzymanie glukozy w organizmie prowadzi do częstego i obfitego oddawania moczu, czego konsekwencją jest zwiększone zapotrzebowanie na płyny. Wzmożony apetyt jest z kolei spowodowany brakiem substancji odżywczych w komórkach, głównie glukozy. Może to prowadzić do wykorzystywania przez organizm białek i tłuszczów jako źródeł energii, a więc do utraty masy ciała. Poza tym cukrzycy mogą skarżyć się na skrajne zmęczenie oraz zaburzenia widzenia. Cukrzyca typu młodzieńczego charakteryzuje się nagłym i niespodziewanym pojawieniem się wyżej wymienionych objawów, natomiast w przypadku cukrzycy typu II objawy te rozwijają się stopniowo i powoli w ciągu miesięcy lub lat.


Powikłania

W przypadku wahań stężenia glukozy we krwi, które utrzymują się przez dłuższy czas, może dojść do różnego rodzaju powikłań. Należą do nich: choroby dziąseł, choroby serca, udar mózgu, uszkodzenia oczu, w skrajnych przypadkach prowadzące do ślepoty, uszkodzenia nerek, mogące wywołać konieczność dializy lub transplantacji nerek, impotencja (dotykająca 50-60 proc. Mężczyzn chorujących na cukrzycę), trudno gojące się rany, a nawet amputacje kończyn. Mimo jakże wdzięcznej łacińskiej nazwy diabetes mellitus, czyli słodki jak miód, nieleczona cukrzyca jest bardzo groźnym schorzeniem. W krajach rozwiniętych jest ona co czwartą przyczyną zgonu (po chorobach sercowonaczyniowych, raku i urazach spowodowanych wypadkami).

Do ostrych powikłań cukrzycy należą z kolei: kwasica ketonowa oraz hipoglikemia napadowa. Kwasica ketonowa towarzyszy najczęściej cukrzycy typu I. Dochodzi do niej wskutek wykorzystywania jako źródła energii lipidów zamiast glukozy. Lipidy w procesie przemiany materii wytwarzają tzw. ciała ketonowe, których nadmiar powoduje niebezpieczne zmiany w ustroju. Może dojść wówczas do pojawienia się u chorego nudności i wymiotów, bólów brzucha, duszności, senności czy nawet śpiączki. Objawami kwasicy ketonowej jest znaczne pragnienie i częste oddawanie moczu, brak apetytu oraz wyczuwalny zapach acetonu w oddechu chorego.

Hipoglikemia napadowa jest również bardzo ciężkim powikłaniem cukrzycy, które pojawia się, gdy poziom cukru we krwi chorego spadnie do wartości 50 mg%. Może do niej dojść wskutek pobrania zbyt wysokiej dawki insuliny, nieprzestrzegania odstępów czasu między pobraniem insuliny a posiłkiem lub na skutek zbyt intensywnego wysiłku fizycznego. Do objawów hipoglikemii zalicza się: nerwowość, nadmierną potliwość, dreszcze, zamglenie pola widzenia, uczucie głodu. W takim wypadku chory powinien jak najszybciej zjeść kilka kostek cukru w celu podwyższenia poziomu glukozy we krwi.


Leczenie

W leczeniu cukrzycy ważne jest przestrzeganie odpowiedniej diety, umiarkowany, ale regularny wysiłek fizyczny, okresowe badanie stężenia glukozy we krwi, a w niektórych przypadkach przyjmowanie odpowiednich leków lub insuliny. Dieta cukrzyków powinna być ograniczona w węglowodany proste, szybko wchłaniające się, które podnoszą stężenie glukozy we krwi. Cukry takie posiadają wysoki indeks glikemiczny (IG), przekraczający wartość 70, a zawarte są w słodyczach, frytkach, chipsach, pszennym pieczywie, białym ryżu, miodzie, płatkach kukurydzianych oraz w niektórych warzywach (gotowanych burakach i marchwi) oraz w owocach (bananach, arbuzach, winogronach, gruszkach, truskawkach). Chorzy mogą z kolei przyjmować wraz z pożywieniem węglowodany złożone, wchłaniające się powoli, o IG poniżej 60.

Znajdziemy je w pieczywie pełnoziarnistym i razowym, pełnoziarnistych produktach zbożowych (brązowym i dzikim ryżu, razowym makaronie, kaszy jaglanej i gryczanej), w mało słodkich owocach (pomarańczach, grejpfrutach, kiwi, porzeczkach, wiśniach, czereśniach) i w surowych warzywach. W diecie chorych na cukrzycę 50-60 proc. przyjmowanych kalorii powinno pochodzić właśnie od węglowodanów złożonych. Źródłem pozostałych kalorii powinny być produkty białkowe (mięso, drób, ryby, fasola, jaja, orzechy) i tłuszcze (oliwa z oliwek, orzechy, awokado).

W przypadku prawidłowego działania trzustki możliwe jest także leczenie farmakologiczne, tzw. doustnymi środkami przeciwcukrzycowymi w postaci tabletek. Leki te powodują obniżanie stężenia glukozy we krwi poprzez hamowanie wchłaniania cukrów z przewodu pokarmowego lub zwiększenie wydzielania insuliny, a są nimi głównie pochodne sulfonylomocznika oraz biguanidy. Gdy organizm chorego nie jest w stanie produkować własnej insuliny, a więc w przypadku cukrzycy typu I, a także w zaawansowanym stadium cukrzycy typu II, jedynym sposobem leczenia cukrzycy jest przyjmowanie insuliny w postaci podskórnych wstrzyknięć za pomocą pióra insulinowego (tzw. pena) lub pompy insulinowej. Dawkę, godziny podawania oraz rodzaj insuliny ustala lekarz diabetolog. Niezmiernie istotna jest kontrola przez chorych poziomu glukozy we krwi, którą wykonuje się za pomocą tzw. glukometrów. Przyrządy te są proste w obsłudze, więc pomiar może być wykonywany samodzielnie przez cukrzyków.

Autor:

Komentarze