Zdjęcie nie zawsze jest bezpieczne

Większość z nas przynajmniej raz w życiu musiała skorzystać z pomocy aparatu rentgenowskiego albo ultrasonografu. Ale czy wiesz, w jaki sposób poddawanie ludzkiego ciała promieniom i falom zmienia się w obraz?

Rentgen (RTG)

Medycyna bardzo często wykorzystuje promieniowanie, którego nazwa pochodzi od jego wynalazcy, noblisty Wilhelma H. Roentgena. Promieniowanie X to fale elektromagnetyczne o bardzo dużej przenikliwości. Zasada ich działania jest prosta: strumień promieniowania najpierw przechodzi przez daną część ciała pacjenta, a następnie trafia na promienioczułą błonę fotograficzną. Im bardziej gęsta tkanka, przez którą przepuszczana jest wiązka, tym strumień padający na błonę będzie słabszy. Z kolei im słabszy strumień, tym ciemniejszy obraz widać na kliszy. To właśnie dlatego gęste tkanki kostne na zdjęciach rentgenowskich widzimy jako czarne.

Promieniowanie X jest promieniowaniem jonizującym, dlatego stosowane w dużych dawkach lub działając na czułe tkanki (organy krwiotwórcze, tkanki rozrodcze) może prowadzić do obumierania komórek i nowotworów. Dawki promieniowania, które stosuje się w diagnostyce, podlegają regulacjom (obecnie wszystkie używane aparaty mają odpowiednie przesłony), dlatego przy zachowaniu ostrożności nie powinno dochodzić do działań niepożądanych. Niektóre prześwietlenia nie wymagają wcześniejszego przygotowania, w przypadku innych należy przyjść na czczo. Warto wcześniej podpytać o to lekarza.

Chociaż obecnie dysponujemy wieloma bardziej dokładnymi metodami diagnostycznymi, zdjęcia rentgenowskie nadal stanowią podstawę w rozpoznaniu lub wstępie do rozpoznania wielu schorzeń. Ich zaletą jest niska cena.


Mammografia

Szczególnym rodzajem badania rentgenowskiego jest mammografia, która służy do diagnostyki gruczołu piersiowego. Wykonuje się ją specjalnym aparatem – mammografem. Pacjentka stoi, a badana pierś zostaje „wciśnięta” między podstawkę z kasetą rentgenowską a plastikową płytę kompresyjną. Mammografię wykonuje się przy użyciu tzw. promieniowania miękkiego (25-45 kV), które pozwala na odróżnienie poszczególnych struktur oraz zmian patologicznych w sutku. Jej skuteczność w diagnostyce raka piersi oraz innych nieprawidłowości szacuje się na 80-97 proc. Po 40 roku życia każdej kobiecie zaleca się wykonywanie mammografii przynajmniej raz w roku. Koszt badania to 75 zł-100 zł.


Tomografia komputerowa (TK)

Tomografia komputerowa to kolejny przykład wykorzystania promieni X. Jednak w tym przypadku jest ono wysyłane z wielu miejsc, co jeden stopień, z 360 różnych punktów widzenia. Pacjent poddawany temu badaniu leży na stole, do którego przytwierdzona jest gantra – okalający łóżko pierścień, w którym znajduje się lampa emitująca promienie. Dla uzyskania lepszego obrazu stosuje się środki cieniujące, tzw. kontrasty, podawane najczęściej dożylnie przed badaniem.

Tomografię komputerową cechuje dużo lepsza niż w przypadku konwencjonalnych badań rentgenowskich rozdzielczość, która jest przydatna w ocenie gęstości danych struktur. Innymi słowy, to, co na zdjęciu rentgenowskim wyglądałoby tak samo, na tomografie wyraźnie się odróżnia. Niestety, w przypadku tomografii komputerowej dużo większa jest również dawka promieni X (do 400 razy więcej), więc tym bardziej nie stosuje się tego badania u dzieci do 10 roku życia czy u kobiet w ciąży. Nie zmienia to jednak faktu, że tomografia komputerowa pozostaje jednym z istotniejszych i dokładniejszych narzędzi w diagnostyce wielu chorób, od tych związanych z układem kostno-stawowym, po nowotwory. Szacunkowy koszt badania to 160 zł-500 zł, w zależności od tego, jaka część ciała podlega badaniu.


Rezonans magnetyczny (MRI)

Dzięki rezonansowi magnetycznemu możemy uzyskać obraz przekroju określonych struktur ciała. Podczas badania pacjent umieszczany jest w komorze aparatu, a na jego ciało oddziałuje stałe pole magnetyczne o wysokiej energii, które „magnetyzuje” jądra atomów w organizmie człowieka. Dodatkowo sam aparat emituje fale radiowe, które docierając do poszczególnych tkanek pacjenta wzbudzają w nich powstawanie podobnych fal ( to nazywamy rezonansem ). Natomiast one odbierane są zwrotnie przez urządzenie. Po komputerowej analizie dane zostają przetworzone w obraz wnętrza ciała. Jego powstanie możliwe jest dzięki różnym proporcjom występowania wody w poszczególnych tkankach. Powoduje to dające się zaobserwować zmiany sygnału emisji rezonansowej, pochodzących z cząsteczek wody atomów.

Badanie wykonuje się na czczo, często wymaga też podania dożylnie środka kontrastowego. Do pomieszczenia, w którym znajduje się aparat, nie można wchodzić z metalowymi i zawierającymi magnes przedmiotami. Wszystko dlatego, że mogą one uszkodzić te przedmioty i zniekształcić obraz.

Rezonans magnetyczny jest badaniem całkowicie nieinwazyjnym, gdyż nie wykorzystuje, tak jak inne badania radiologiczne, promieniowania rentgenowskiego, lecz nieszkodliwe pole magnetyczne i fale radiowe. Obrazowanie za pomocą rezonansu magnetycznego ma olbrzymie znaczenie we współczesnej medycynie i jest szczególnie przydatne do wykrywania zmian chorobowych w tkankach (szczególnie układu nerwowego i tkanek miękkich kończyn), zwłaszcza tych zasłoniętych kośćmi. Koszt badania jest stosunkowo wysoki, w zależności od rodzaju badania wynosi 500-1000 zł.


Ultrasonograf (USG)

Ultrasonografia to kolejna nieinwazyjna metoda diagnostyczna, pozwalająca na uzyskanie obrazu przekroju danego obiektu (w odróżnieniu od MRI czy TK bez potrzeby podawania środków cieniujących). W tym celu stosuje się fale ultradźwiękowe. Fala rozchodząc się w ciele ulega m.in. odbiciu. Jej część, odbita na granicy dwóch ośrodków o różnej oporności akustycznej, jest źródłem informacji o stanie danego narządu. Aparat USG zbudowany jest z sondy, która stykając się z ciałem pacjenta wytwarza i odbiera ultradźwięki. Przesuwając głowicę aparatu uzyskuje się obrazy badanych narządów w czasie rzeczywistym. W celu dokonania odpowiednich pomiarów można je zatrzymywać, by dokładniej się im przyjrzeć.

Ultrasonografia ma szerokie zastosowanie w medycynie. Najczęściej bada się za jej pomocą jamę brzuszną, sutki, narządy klatki piersiowej oraz tkanki miękkie i mięśnie. Tylko w przypadku badania jamy brzusznej badanie wykonuje się na czczo. Koszt USG jest różny, od kilkudziesięciu do ponad stu złotych.

Autor: Katarzyna Jakubowska

Komentarze