Toksoplazmoza a ciąża

Wiele kobiet, zwłaszcza ciężarnych, na dźwięk słowa „toksoplazmoza” wpada w panikę. Na szczęście dotychczasowa wiedza o tej groźnej chorobie dała szansę na wprowadzenie badań pozwalających zdiagnozować ją u kobiet w ciąży, a co za tym idzie, rozpocząć ich leczenie.

Toksoplazmoza, wywoływana przez pierwotniaka Toxoplazma gondi, jest jednym z najczęściej występujących zakażeń pasożytniczych. Zwykle jej rezerwuarem są: psy, szczury, bydło, owce, kury, świnka morska. Żywicielem ostatecznym pasożyta jest kot, który nie choruje na toksoplazmozę, a jest jedynie nosicielem mikroorganizmu. Najpopularniejszym kanałem zakaźnym choroby jest droga pokarmowa. Przyczyną zachorowań może być spożycie surowego, niedogotowanego mięsa, niedomytych warzyw i owoców. Możliwe jest również wniknięcie oocyst przez uszkodzoną skórę lub drogą spojówkową. Z przewodu pokarmowego człowieka pasożyt może przedostawać się do węzłów chłonnych, mięśni poprzecznie prążkowanych, czasem może zaatakować mięsień sercowy, mózg, rdzeń kręgowy lub gałki oczne. Należy jednak pamiętać, że u 99 proc. osób zarażonych choroba nie wywołuje żadnych widocznych objawów, u pozostałych chorych oznaki choroby przypominają grypę. Na zwalczenie postaci bezobjawowej organizm potrzebuje od 4 do 6 tygodni, a o przebyciu choroby świadczy jedynie obecność immunoglobulin IgG.


Groźna dla ciężarnych

Najniebezpieczniejsze jest zarażenie się pasożytem podczas ciąży. Świeża infekcja wywołuje zapalenie łożyska i przedostanie się pasożyta do płodu. Ryzyko przeniknięcia pasożyta przez łożysko wzrasta wraz z zaawansowaniem ciąży. Szacuje się, iż wynosi ono około 25 proc. w pierwszym trymestrze, 50 proc. w drugim i około 65 proc. w trzecim. Niestety, prawdopodobieństwo wystąpienia wad wrodzonych jest zupełnie odwrotne: pierwszy trymestr jest najbardziej niebezpieczny w przypadku zachorowania kobiety ciężarnej, w tym okresie prawdopodobieństwo wystąpienia wad rozwojowych wynosi aż 75 proc. Z reguły powstałe wady płodu prowadzą do samoistnego poronienia, obumarcia płodu.


Groźne konsekwencje

Konsekwencją zarażenia w pierwszym trymestrze może być również powstanie poważnych wad rozwojowych z uszkodzeniem narządów wewnętrznych lub przedwczesny poród. Drugi trymestr ciąży niesie za sobą ryzyko wystąpienia toksoplazmozy wrodzonej w około 50 proc. przypadków. Istnieje wówczas niebezpieczeństwo, że dziecko urodzi się z wodogłowiem lub małogłowiem. Poza tym może dojść do zwapnienia śródmózgowia. Objawia się ono znacznym niedorozwojem fizycznym i umysłowym, zapaleniem śródczaszkowym, padaczką. Toksoplazmoza wrodzona może spowodować uszkodzenie gałki ocznej (twardówki i naczyniówki). Zazwyczaj występuje tzw. triada Sabina i Pinkertona – równoczesne występowanie wodogłowia lub małogłowia, zapalenia siatkówki i naczyniówki i zwapnienie śródmózgowia, któremu towarzyszy znaczne opóźnienie rozwoju umysłowego dziecka.


Trzeci trymestr

W trzecim trymestrze ryzyko przenikania pierwotniaka do płodu jest największe, wynosi około 65 proc., ale ryzyko wystąpienia objawów choroby u dziecka wynosi zaledwie 5 proc. Zarażenie w tym okresie może wywołać nieznaczne powiększenie wątroby i śledziony, zapalenie płuc, zapalenie mózgu, żółtaczkę, niedokrwistość, małopłytkowość, jednak znacznie częściej występują niewielkie zmiany w mózgu i gałce ocznej. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że nie wszystkie objawy ze strony układu nerwowego widoczne są zaraz po urodzeniu, niektóre z nich mogą ujawnić się w trakcie dalszego rozwoju i dorastania dziecka. Mówiąc o toksoplazmozie, trzeba zaznaczyć, że jest to choroba groźna tylko dla płodu, przebycie choroby przed ciążą nie ma żadnych konsekwencji w przyszłym macierzyństwie.


Diagnostyka zarażeń toksoplazmozą

Aby stwierdzić, czy dana osoba zetknęła się z pasożytem, należy wykonać u niej odpowiednie testy odpowiedzi immunologicznej. Obecnie określa się poziom przeciwciał z grupy IgM i IgG. Te pierwsze wytwarzane są już w pierwszym tygodniu od zarażenia, a ich stężenie w surowicy krwi wzrasta w ciągu kolejnych czterech tygodni, następnie spada i utrzymuje się na stałym poziomie przez nawet kilka miesięcy. Immunoglobuliny IgG oznaczane są w surowicy krwi po 2-4 tygodniach od zarażenia, następnie ich miano szybko wzrasta, osiągając maksimum po upływie 2-4 miesięcy od momentu zarażenia. Utrzymujące się stałe stężenie IgG świadczy o dawnej immunizacji, czyli o tym, że pacjent miał styczność z pierwotniakiem w przeszłości.


Interpretacja wyników

• IgG (–), IgM (–) – oznacza brak odporności, należy wykonać badania kontrolne po upływie trzech miesięcy,
• IgG (+), IgM (–) – oznacza przebyte zarażenie,
• IgG (–), IgM (+) – jest to specyficzny wynik; kiedy kontrola za trzy tygodnie wykaże
identyczny, oznacza to, że ciężarna jest seronegatywna i nie wymaga leczenia.

Podwyższone stężenie IgG i IgM świadczy o inwazji w momencie badania; przy braku objawów należy badanie powtórzyć po upływie trzech tygodni; jeżeli badaniu jednoczesne objawy toksoplazmozy należy natychmiastowo rozpocząć leczenie.


Farmakoterapia

W leczeniu toksoplazmozy stosuje się metodę skojarzoną, która polega na równoczesnym podawaniu antagonisty kwasu foliowego – pirymetaminy i sulfonamidów. Jednak wymieniona terapia nie jest praktykowana u kobiet ciężarnych. U tych pacjentek stosuje się antybiotyki makrolidowe, głównie rowamycynę. Jak w przypadku każdej choroby pasożytniczej, profilaktyka jest najważniejsza. W przypadku pierwotniaka toksoplazmozy należy pamiętać, że już kilkuminutowe gotowanie zabija pasożyta. Mrożenie produktów przez około 20 dni też skutecznie unieszkodliwia mikroorganizm.


Toksoplazmoza nabyta może przybierać wiele postaci:

• Toksoplazmoza węzłowa, której towarzyszy (jednoczesne) powiększenie węzłów chłonnych szyjnych, karkowych, usznych, pachwinowych. Chory jest osłabiony, ze stanem podgorączkowym, mogą u niego wystąpić objawy grypopodobne, bóle mięśniowe, zapalenie gardła, ból głowy. Objawy ustępują samoistnie po kilku tygodniach.

• Toksoplazmoza oczna – występują zaburzenia widzenia, mroczki przed oczami, światłowstręt, nadmierne łzawienie, w badaniu okulistycznym widoczne są zmiany w dnie oka.

• Toksoplazmoza uogólniona – szczególnie niebezpieczna dla niemowląt i dzieci poniżej 3 roku życia, przebiega z żółtaczką, powiększeniem wątroby i śledziony, wysypką, powiększeniem węzłów chłonnych. Pasożyt może zaatakować ośrodkowy układ nerwowy, wywołując niebezpieczne zmiany w mózgu lub porazić narząd wzroku, wywołując zmiany w dnie oka.

Autor: Magdalena Lorek, mgr farmacji

Komentarze