Tajemnice pamięci

Pamięć jest zjawiskiem o określonym podłożu neurobiologicznym, które umożliwia podejmowanie decyzji w oparciu o wcześniejsze doświadczenia. Polega ona na tworzeniu śladów pamięciowych (czyli jednostek pamięci zwanych engramami), ich składowaniu, przetwarzaniu i przywoływaniu.

Mechanizmy uczenia się i pamięci

Uczenie się jest procesem ściśle związanym z pamięcią i polega na tworzeniu nowych engramów w wyniku jakiegoś doświadczenia, a także przekształcaniu już istniejących śladów pamięciowych. Aby czerpać informacje zdobyte przez uczenie i zawarte w pamięci, konieczny jest mechanizm wykorzystania nagromadzonych śladów pamięciowych w procesie zwanym przez psychologów przywoływaniem, a potocznie – przypominaniem sobie.

Pamięć tworzona jest etapami: odebranie bodźca przez receptory, czyli spostrzeganie; zapamiętanie, czyli przetworzenie bodźca w formę impulsów nerwowych, wytworzenie śladu pamięciowego; utrwalenie, skojarzone z wcześniej powstałymi śladami, by człowiek mógł korzystać z pamięci; przywoływanie (przypominanie sobie) – wydobywanie danych z pamięci.

Tworzenie pamięci na 3 etapach pozwala wyróżnić: pamięć sensoryczną, pamięć roboczą, konsolidację.

PAMIĘĆ SENSORYCZNA – bardzo ulotna, zapewnia przechowywanie informacji dostarczonych przez zmysły. Engram tej pamięci trwa około sekundy – tak długo, aby zapewnić poczucie ciągłości, i tak krótko, żeby nie przeszkadzać w odbiorze następnych wrażeń.

PAMIĘĆ ROBOCZA (KRÓTKOTRWAŁA) – tworzona w drugim etapie, powstaje wówczas, gdy spostrzeżenie jest warte dłuższego przechowywania. Engramy tej pamięci mogą przetrwać ponad 30 sekund. Pamięć ta jest w pewnym sensie podstawą naszych procesów psychicznych. Pamięć robocza opracowuje dane wzrokowo-przestrzenne, werbalne i wykonawcze, tu dokonuje się np. rozumienie słów albo rozumowanie. W pamięci tej zachowują się aktualne doznania oraz przechodzą engramy z pamięci trwałej. Służy więc ona do: przejściowego magazynowania informacji oraz wykonywania wszelkiego rodzaju obliczeń i porównań służących ostatecznie podejmowaniu decyzji o zachowaniu.

PAMIĘĆ DŁUGOTRWAŁA (WTÓRNA) – stanowi trwały magazyn śladów pamięciowych o nieograniczonej pojemności i czasie przechowywania. Kodowanie informacji polega na włączaniu ich do kategorii istniejących już w umyśle bądź na tworzeniu nowych.

KONSOLIDACJA – to przechodzenie engramu pamięci roboczej do pamięci trwałej i magazynowanie go tak, aby mógł być użyty później. Aby wspomnienie było trwałe, musi upłynąć pewien czas, który zapobiega zaburzeniom świeżych engramów pamięci trwałej.

Zaburzenia pamięci mogą wystąpić na każdym poziomie tworzenia pamięci. Naturalnym i wynikającym z fizjologii zjawiskiem jest występowanie deficytów pamięci w miarę starzenia się organizmu. W tym wypadku pojawiają się problemy z pamięcią i dotyczą fazy wydobywania śladów pamięciowych, czyli przypominania sobie, pojawiają się one z wiekiem prawie u każdego (dużą rolę odgrywa tu układ cholinergiczny, więc wspomagamy się środkami zwiększającymi działanie tego układu). Poważny problem stanowią zespoły otępienia typu alzheimerowskiego, które głęboko upośledzają pamięć, uniemożliwiając samodzielne funkcjonowanie człowieka w otaczającym świecie.

Upośledzenie pracy układu cholinergicznego w tej chorobie prowadzi do zakłócenia procesów uwagi i procesów przywoływania śladów pamięciowych. Przyczyną jest znaczne zmniejszenie liczby neuronów cholinergicznych, trzeba więc nasilić transmisję podstawowego neuroprzekaźnika – acetylocholiny. A współczesna medycyna wciąż poszukuje coraz to skuteczniejszych leków wspomagających pamięć oraz przeciwdziałających otępieniu.


Jak cieszyć się pamięcią do późnej starości?

Niefarmakologiczną metodą poprawy procesów zapamiętywania jest tzw. mnemotechnika. Służy ona jednak tylko osobom, których pamięć jest w pełni sprawna, a które potrzebują pomocy w związku z uczeniem się, czy też przygotowujących publiczne wystąpienia. Podstawą mnemotechniki są skojarzenia. Metoda ta polega na zapamiętywaniu ciągu słów, nazw, przedmiotów w kolejności poprzez kojarzenie kolejnych przedmiotów ze sobą. Metoda polega na łączeniu w myślach kolejnych przedmiotów, w taki sposób, żeby połączenie to było niekonwencjonalne! O wiele łatwiejsze dla naszego mózgu są wszelkie abstrakcyjne, głupie, nielogiczne słowa i zdania. Będzie o wiele łatwiej zapamiętać i przypomnieć je sobie w razie konieczności. Skojarzenie powinno być dokonane w formie obrazu, powinniśmy je sobie wyobrazić „zobaczyć w myślach” i uznać za niezwykłe. Taki wymyślony obraz dłużej tkwi w pamięci jeśli jest nienaturalny, absurdalny, obsceniczny bądź śmieszny.

Innymi przykładami pomagającymi zapamiętać daną przemowę, orędzie, kazanie – jest skojarzenie systemu miejsc, czyli wyimaginowana podróż np. po domu. Oczywiście, należy także wspomnieć o niezawodnej metodzie przypominającej, że „miałem coś zrobić”, czyli „węzełek na chusteczce”. Ciekawy jest również sposób zapamiętywania sekwencji słów – czyli tworzenie tzw. wierszyków mnemotechnicznych, np. z pierwszych sylab tych słów lub pamiętanie długich ciągów cyfr poprzez tworzenie opowiadania ze słów o pożądanej liczbie liter.

Autor: dr n. farm. Marta Kruk

Komentarze