Tablica mendelejewa w pigułce

Coraz chętniej sięgamy po środki spożywcze będące uzupełnieniem codziennego menu. Nie zapominajmy jednak o tym, że w żadnym wypadku nie mogą one stanowić substytutu zróżnicowanej diety.

Zgodnie z ustawą o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 25 sierpnia 2006 r. suplementy diety są środkami spożywczymi, których celem jest uzupełnianie normalnej diety. Są one skoncentrowanym źródłem witamin, składników mineralnych lub innych substancji. Wykazują efekt odżywczy lub inny fizjologiczny. Są wprowadzone do obrotu w formie umożliwiającej dawkowanie, w małych odmierzonych ilościach jednostkowych, z wyłączeniem produktów posiadających właściwości produktu leczniczego w rozumieniu przepisów prawa farmaceutycznego.

Suplementy diety mogą zawierać m.in. witaminy, minerały, błonnik, niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, aminokwasy, lecytynę, kofeinę, probiotyki, prebiotyki, produkty pszczele, koenzym Q10, glukozaminę, chondroitynę, chrząstkę z rekina itp. Występują one w postaci kapsułek, tabletek, drażetek, saszetek z proszkiem, ampułek z płynem, butelek z kroplomierzem itp. Witaminy a cywilizacja Rozwój cywilizacji, nowoczesny styl życia doprowadziły do zmian w odżywianiu się współczesnych społeczeństw.

Coraz więcej i dłużej pracujemy, nie mamy czasu na codzienne czasochłonne przygotowywanie domowych, tradycyjnych posiłków. Dlatego często sięgamy po żywność przetworzoną, która zawiera bardzo mało oryginalnych składników odżywczych. W wielu przypadkach nasza praca zawodowa wiąże się ze stresem, również codzienne obowiązki domowe są dużym obciążeniem psychicznym i fizycznym. Nieprawidłowa, źle zbilansowana dieta, stres, przemęczenie, szybkie tempo życia oraz postępująca degradacja środowiska naturalnego – to tylko niektóre czynniki mające negatywny wpływ na nasze zdrowie. Z drugiej strony świadomość zagrożeń wynikających z rozwoju cywilizacji jest coraz większa. Nasi pacjenci chętnie sięgają po preparaty, pozwalające dbać o zdrowie i urodę. W ostatnich latach obserwuje się stały wzrost zażywania suplementów diety. Dzięki postępowi nauki o żywieniu istnieje coraz więcej dowodów na zasadność ich stosowania. Niektóre składniki, np. kwas foliowy, są zalecane przez organizacje medyczne czy rządy.

Suplementy diety wprowadzane na rynek muszą być prawidłowo oznakowane. Informacje umieszczone na
etykietach oraz ulotkach nie mogą wprowadzać w błąd w zakresie charakterystyki produktu, przypisywać mu działania, którego on nie posiada. Nie można sugerować, że suplementy diety mają właściwości lecznicze. Wprowadzanie tego rodzaju preparatu do obrotu regulowane jest szczegółowymi przepisami prawnymi. Na opakowaniu produktu muszą znaleźć się następujące informacje:

• określenie „suplement diety”,
• nazwy kategorii składników odżywczych lub substancji charakteryzującej produkt (np. suplement witaminowo-mineralny) lub wskazanie ich właściwości (np. żelazo jest niezbędne w procesie krwiotwórczym),
• porcję produktu zalecaną do spożycia w ciągu dnia (np. jedna kapsułka dziennie) oraz przeliczoną na tę porcję ilość składników charakteryzujących produkt (np. 2 tabletki zawierają 600 mg wapnia, co stanowi 75 proc. Zalecanego dziennego spożycia),
• ostrzeżenie dotyczące nieprzekraczania zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia,
• stwierdzenie, że suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety,
• informację o przechowywaniu preparatów w sposób niedostępny dla małych dzieci.


Suplementy dzielimy ze względu na:

• skład (np. suplementy zawierające probiotyki i prebiotyki, suplementy zawierające składniki roślinne i różne ekstrakty roślinne itp.),
• ich przeznaczenie.

Wśród drugiej grupy preparatów można wyodrębnić suplementy zawierające składnik wspomagający działanie określonych narządów czy układów i zmniejszające ryzyko niektórych chorób.


Są to suplementy:

• stosowane w celu zmniejszenia ryzyka osteoporozy (witamina D, wapń),
• wspomagające odchudzanie (błonnik pokarmowy, inulina, chitosan, kofeina, chrom,
ananas, ekstrakt z zielonej czy czerwonej herbaty, wyciąg z zielonej kawy, CLA, L-karnityna),
• wpływające na koncentrację, witalność (kofeina, magnez, witaminy C i E),
• wpływające na stan włosów, paznokci, skóry (witaminy, minerały),
• wspomagające prawidłowy proces widzenia (luteina, zeaksantyna, beta-karoten, borówka czernica),
• wspomagające układ odpornościowy (witamina C, składniki mineralne, produkty pszczele, probiotyki),
• wspomagające układ pokarmowy (enzymy trawienne, probiotyki, prebiotyki),
• wpływające na narządy ruchu (glukozamina, chondroityna, MSM).


Ponadto znaczną część naszych aptecznych półek zajmują preparaty wpływające na układ naczyniowo - sercowy, moczowy itp. Warto zauważyć, że istnieje grupa osób nadużywających suplementów diety (często nieświadomie). Jest to wynikiem np. nieczytania ulotek, etykiet, braku informowania farmaceuty o przyjmowanych produktach leczniczych czy suplementach diety w chwili nabywania kolejnego preparatu. Nadmierna suplementacja może być przyczyną zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworów złośliwych, np. raka jelita grubego czy raka gruczołu piersiowego w przypadku stosowania kwasu foliowego. Dużą część naszego aptecznego asortymentu stanowią preparaty witaminowo-mineralne. Mają one wspomagać układ odpornościowy, skórę, włosy, paznokcie, witalność itd.

Warto zwrócić uwagę na potencjalne zagrożenia związane z ich zażywaniem. Witaminy i minerały podzielono na 3 grupy (A, B, C) w zależności od ryzyka przekroczenia górnych tolerowanych poziomów spożycia (UL). W grupie A – charakteryzującej się brakiem ryzyka dla zdrowia ludzi znajdują się: witaminy B1, B2, B12, biotyna, kwas pantotenowy, witamina K, chrom trójwartościowy. Grupa B to składniki odżywcze o niskim ryzyku przekroczenia UL. Są to: amid kwasu nikotynowego, witamina E, C, B6, D, molibden, selen, fosfor, magnez, kwas foliowy. Do kategorii C o potencjalnym ryzyku nadmiernego przekroczenia spożycia należą:

• witamina A w postaci retinolu, beta-karoten, wapń, miedź, fluor, jod, żelazo, mangan,
• cynk.

Kolejnym ryzykiem, wynikającym ze stosowania suplementów diety, jest możliwość wystąpienia interakcji składników tych produktów z lekami czy żywnością.


Przykłady interakcji:

• jony wapnia zawarte w preparatach mineralnych czy witaminowo-mineralnych mogą tworzyć nierozpuszczalne sole z niektórymi antybiotykami i chemioterapeutykami, zmniejszając ich wchłanianie (fluorochinolony, tetracykliny);
• wapń stosowany z β-blokerami, np. atenololem, metoprololem, propranololem obniża ich absorpcję, a tym samym zmniejsza działanie leku;
• diuretyki tiazydowe (np. hydrochlorotiazyd) stosowane z preparatami wapnia mogą powodować wzrost jego stężenia we krwi;
• diuretyki oszczędzające potas (amiloryd) mogą powodować obniżenie ilości wapnia wydalanego z moczem i w konsekwencji wzrost stężenia wapnia we krwi, szczególnie u osób z kamicą nerkową;
• preparaty żelaza i magnezu stosowane z hormonami tarczycy zmniejszają aktywność preparatów hormonalnych;
• suplementacja preparatami potasu z równoczesnym przyjmowaniem inhibitorów enzymu konwertazy (enalapryl, kaptopryl) może doprowadzić do wzrostu stężenia jonów potasowych we krwi;
• żelazo, magnez, cynk mogą wiązać się z warfaryną i powodować zmniejszenie jej absorpcji i działania terapeutycznego;
• penicylamina – przyjmowana razem z żelazem czy magnezem nie wchłania się całkowicie;
• witamina E, zmniejszająca lepkość krwi, może nasilić efekt działania hamującego krzepnięcie krwi acenocumarolu, narażając chorego na niebezpieczne krwawienia;
• bisfosfoniany (klodronian, alendronian, etidronian) wiążą wapń i żelazo, dlatego nie należy w ciągu 2 godzin po ich zastosowaniu spożywać pokarmów bogatych w wapń ani witamin z mikroelementami czy leków zobojętniających kwas solny soku żołądkowego, które zawierają wapń, magnez, żelazo.


Błonnik pokarmowy w postaci proszku czy tabletek jest chętnie kupowany przez osoby, mające problem z regularnymi wypróżnieniami czy marzące o zgrabnej sylwetce. Należy pamiętać, iż błonnik obniża wchłanianie np. trójpierścieniowych leków antydepresyjnych (amitryptyliny, imipraminy), co naraża pacjenta na brak stężenia terapeutycznego leku we krwi. Przyjmowanie metylodigoksyny, digoksyny tuż przed, tuż po lub jednocześnie z preparatem błonnikowym powoduje zmniejszenie wchłaniania leku, co może doprowadzić do zaostrzenia niewydolności krążenia lub wystąpienia powikłań zatorowych.

Suplementy diety są powszechnie dostępne, można je kupić nie tylko w aptekach i sklepach zielarskich, ale także w supermarketach, na stacjach benzynowych, w kioskach. Czy to dobrze? Oceńcie państwo sami.

Autor: Beata Chudzińska

Komentarze

  • 2016-03-31 gość

    to supersprawa