Sztuka mówienia „nie”

Mówienie „nie” przychodzi Ci z trudnością? Czas to zmienić. Asertywność nie jest cechą osobowości, a umiejętnością nabytą, co oznacza, że każdy z nas może się jej nauczyć. Rozmowa z psychologiem, Tomaszem Jarmużem.

Dlaczego nie potrafimy odmawiać?


Przyczyny mogą być różne. Może rodzice nauczyli nas, że – niezależnie od tego, czy jest to w naszym interesie, czy nie – nie odmawia się, kiedy ktoś nas o coś prosi. Może w domu rodzinnym nie nauczyliśmy się otwarcie wyrażać swoich uczuć i mówić o swoich potrzebach. A może w gronie rówieśników baliśmy się pokazywać, jacy naprawdę jesteśmy i z tego powodu ukrywaliśmy swoje emocje. Z czasem takie osoby mogą mieć problem z powiedzeniem „nie”, gdyż będą się bały, że swoją odmową kogoś urażą. Taka osoba nie przegoni akwizytora i nie odmówi zostania po godzinach, choć miała już plany na wieczór…

A przecież można łatwiej. Nie ma powodu ukrywać swoich emocji i zmuszać innych do domysłów. W asertywności zawiera się mądre przesłanie – można bezpośrednio, uczciwie i stanowczo wyrażać siebie, czyli swoje uczucia, postawy, opinie, pragnienia, w sposób, który jednocześnie pozwala na respektowanie uczuć, postaw, opinii, praw i pragnień drugiej osoby. Bycie asertywnym to pewien pozorny paradoks – szanując siebie, możemy także szanować innych, wzmacniać poczucie godności obu stron. I jeszcze jeden pozorny paradoks – osoby, które potrafią być asertywne, są często bardziej szanowane, a nawet częściej awansowane niż te, które tego nie potrafią. Asertywność jest swego rodzaju królewską drogą dbania o siebie i innych.


Na czym polega trening asertywności?


Po raz pierwszy możliwościami trenowania tzw. „zahamowanej osobowości” zajął się już w 1949 r. amerykański behawiorysta Andrew Salter, a prawie dziesięć lat później inny psycholog, Joseph Wolpe. Przez wiele kolejnych lat metody trenowania zachowań asertywnych były doskonalone i rozbudowywane. Na przełomie lat 70. i 80. w wielu krajach rozwinęły się różne grupowe formy ćwiczenia zachowań asertywnych, adresowane do różnych grup ludzi. Ideą treningu asertywności jest nauczenie ludzi tego, że mogą swobodnie ujawniać innym to, jacy są, a więc np. pokazywać własne myśli, uczucia i pragnienia.

Ważne jest, aby nauczyć się robić to śmiało, bezpośrednio, akceptując jednocześnie to, że mamy pewne ograniczenia, możemy popełniać błędy (np. nie jesteśmy w stanie pracować efektywnie przez kilkanaście godzin na dobę lub kiedy uczymy się wykonywać zupełnie dla nas nowe zadanie, możemy popełnić błąd).

W treningu asertywności ważna jest nauka mówienia „nie” bez paraliżującego lęku przed oceną, odrzuceniem. Równie
ważna jest nauka dochodzenia swoich praw i egzekwowania ich, mówienia, że czegoś chcemy lub nawet żądamy. Zajęcia z treningu asertywności składają się z kilku bloków tematycznych. W trakcie nich trenuje się m.in. werbalną i niewerbalną ekspresję uczuć, autoprezentację, przeciwstawianie się innym osobom i mówienie „nie”, wyrażanie własnych opinii i potrzeb, kontakt z autorytetem lub zwierzchnikiem, radzenie sobie z ekspozycją społeczną (tremą), radzenie sobie z poczuciem winy.


Czy każdy może nauczyć się postawy asertywnej?


Wydaje się, że większość osób może się tego nauczyć. Jeśli jednak zdarzy się, że nie pomoże trening asertywności, należy sprawdzić, co stanowi problem. Być może trzeba będzie sięgnąć głębiej, wspomóc się terapią indywidualną lub grupową, tam szukając rozwiązania obecnych trudności.

Autor: Sybilla Walczyk

Komentarze