Sześć stanów zapalnych

To znak, że system obronny organizmu działa i walczy. Poznaj więc najpopularniejsze stany zapalne.

1. Zapalenie spojówek

Spojówka to błona śluzowa, która wyściela powieki oraz gałkę oczną, umożliwiając jej gładkie ruchy, bez tarcia. Zawiera ona naczynia krwionośne, które podczas zapalenia rozszerzają się i wypełniają krwią. Oko robi się wówczas czerwone.

Do najczęstszych objawów zapalenia spojówek należą: uczucie ciała obcego w oku, kłucie, swędzenie, pieczenie oka, światłowstręt, łzawienie oraz ciężkość i sklejanie się powiek. Wyróżniamy zapalenia proste, alergiczne, zakaźne, towarzyszące chorobom ogólnym. W zapaleniach prostych przyczynami mogą być podrażnienia spowodowane światłem, wiatrem, pyłem, złą korekcją wady wzroku, bezsennością, wyczerpaniem, zespołem tzw. suchego oka (czyli niedoborem łez).

Leczenie polega na usunięciu przyczyny albo leczeniu powikłań (zakażenie bakteryjne). Przy zapaleniu alergicznym pomoc polega na odczulaniu oraz podawaniu w kroplach leków przeciwhistaminowych i zmniejszających przekrwienie.

Zapalenia typu bakteryjnego wywołują obrzęk i przekrwienie spojówek, czasem też powiek, pojawienie się wydzieliny ropnej i wybroczyn na spojówce. Leczenie polega na podawaniu roztworów antybiotyków lub sulfonamidów w postaci kropli i maści.

Zapalenia wirusowe najpierw dotyczą jednego oka, dopiero po kilku dniach drugiego. Cechuje je silny obrzęk spojówek ze swędzeniem i uczuciem ciała obcego. Po ośmiu dniach dochodzi zwykle do zapalenia rogówki. Pojawia się silny ból, światłowstręt, łzawienie. Podaje się miejscowo środki odkażające, z zachowaniem ścisłych zasad higieny.

Istnieje także, trudne do rozpoznania, zapalenie typu grzybiczego. Terapia polega na podawaniu leków przeciwgrzybiczych. Zapalenia spojówek nie należy leczyć samemu, np. okładami z rumianku czy herbaty, gdyż może to tylko zamazać obraz i utrudnić właściwą diagnozę.


2. Zapalenia migdałków

Dwa z nich znajdują się przy przejściu z jamy ustnej do gardła, tuż za podniebieniem. Tzw. trzeci migdałek leży przy połączeniu jamy nosowej z gardłem. Migdałki wyłapują zarazki i wytwarzają przeciwciała do walki z nimi. Zapalenie migdałków, czyli angina, charakteryzuje się zaczerwienieniem i obrzękiem gardła, czasami występują białe naloty. Towarzyszą temu bóle, utrudniające przełykanie, a także ból głowy, dreszcze i gorączka. Powiększone są węzły chłonne. Przyczyną jest infekcja bakteryjna lub wirusowa. Zapalenie wirusowe, zwykle o łagodniejszym przebiegu, leczy się objawowo, podając leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, środki do ssania o działaniu odkażającym oraz płucząc gardło. Jeżeli dolegliwości utrzymują się dłużej niż 12 dni, to wskazuje to na zapalenie bakteryjne i wtedy konieczny jest antybiotyk.

Angin nie należy bagatelizować, źle leczone mogą zaowocować komplikacjami w postaci ropnia okołomigdałkowego. Przewlekłe zapalenie migdałków może nie dawać ostrych objawów z podwyższoną temperaturą i bólem, ale samo w sobie jest niebezpieczne. Nieleczone może prowadzić do uszkodzenia różnych narządów i miejsc, np. stawów. Jednym z miarodajnych badań, świadczącym o stanie zapalnym, jest podwyższony poziom ASO (antystreptolizyny) we krwi. Konieczne jest wtedy stosowanie antybiotyków. Powiększone i zmienione zapalnie migdałki mogą powodować chrapanie.


3. Zapalenie woreczka żółciowego

Woreczek żółciowy - zwany fachowo pęcherzykiem żółciowym - służy do magazynowania żółci aż do chwili, kiedy jest ona niezbędna do trawienia. Zapalenie woreczka jest związane z powikłaniami kamicy. Z kolei powodem odkładania kamieni żółciowych są nieregularne posiłki, dużo cholesterolu i tłuszczu w diecie, zmiany hormonalne (w tym ciąża).

Objawami zapalenia są przede wszystkim kolki w okolicy prawych żeber i pod mostkiem. Dolegliwości pojawiają się mniej więcej cztery godziny po obfitym, tłustym posiłku lub wysiłku fizycznym. Ból promieniuje w stronę prawej łopatki. W stadium ostrego zapalenia dochodzą jeszcze mdłości, wymioty, nienaturalnie wzdęty bolesny brzuch.

Do zapalenia woreczka dochodzi na skutek zatkania dróg żółciowych oraz zakażenia żółci bakteriami. Zatkanie i upośledzenie odpływu żółci może być spowodowane właśnie obecnością kamieni żółciowych, a rzadziej - zwężeniem dróg żółciowych. Utrudniony odpływ żółci powoduje niedokrwienie ścian pęcherzyka żółciowego, uwalniane są wówczas liczne substancje wywołujące stan zapalny.

Leczenie objawowe zapalenia pęcherzyka żółciowego polega na dożylnym nawodnieniu, podaniu niesteroidowych leków zapalnych, preparatów rozkurczowych, antybiotyków, a także zastosowaniu restrykcyjnej diety. W przypadku ostrego zapalenia woreczka lekarz podejmuje decyzję o operacyjnym jego usunięciu.


4. Zapalenie oskrzeli

Objawem zapalenia jest kaszel - początkowo suchy. Charakteryzuje się napadowością, więc bywa bardzo męczący. Potem przechodzi w wilgotny, z wydzieliną śluzową lub ropną i może utrzymywać się do kilku tygodni. W przypadku ostrego zapalenia oskrzeli dochodzą takie objawy jak: rozbicie, osłabienie, gorączka, ból mięśni, świszczący oddech. Czasami lekarz po osłuchaniu zleca wykonanie zdjęcia rentgenowskiego celem wykluczenia zapalenia płuc.

Najczęściej mamy do czynienia z zapaleniem wirusowym, zakażenie bakteryjne występuje tylko u 10 proc. chorych. Tylko infekcje bakteryjne wymagają stosowania antybiotyków. Leczenie zapalenia wirusowego polega na zwalczaniu objawów. Podstawowymi lekami są leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. W zależności od charakteru kaszlu (suchy lub wilgotny) stosuje się leki przeciwkaszlowe lub ułatwiające odkrztuszanie i rozrzedzające wydzielinę w oskrzelach.

Bardzo ważne jest wyeliminowanie czynników drażniących oskrzela - np. dymu tytoniowego. W miesiącach jesienno-zimowych należy zadbać o nawilżenie powietrza w mieszkaniu (nawilżacze, wilgotne ręczniki na kaloryferach). Wszelkie próby samoleczenia mogą spowodować pogorszenie stanu zdrowia - zapalenie oskrzeli może przejść w fazę przewlekłą, trudną do wyleczenia i mogącą spowodować zniszczenie oskrzeli oraz upośledzone oddychanie. Podczas kuracji należy pić dużo płynów, leżeć w łóżku i często zmieniać pozycję ciała, co ułatwia wykrztuszanie wydzieliny.


5. Zapalenie wyrostka robaczkowego

Wyrostek robaczkowy jest przedłużeniem jelita grubego, wyrastającym z jego początkowej części zwanej kątnicą, poniżej ujścia jelita cienkiego do grubego. Wypełniają go resztki pokarmowe, a nie robaki, jak by można było sądzić z nazwy. Wyrostek pełni ważną rolę filtra bakteryjnego. Niektórzy nazywają go „gruczołem bezpieczeństwa", ponieważ jego wydzielina utrudnia bakteriom wytwarzającym gazy oraz innym szkodliwym drobnoustrojom przedostawanie się z jelita cienkiego do grubego. Na szczęście dziś nikt już profilaktycznie nie wycina wyrostków. Do zapalenia wyrostka dochodzi zwykle między 10 a 30 rokiem życia. Może nastąpić na skutek zakażenia, które przeszło z jelit albo nawet innych narządów wewnętrznych. Ale najczęściej zapalenie wyrostka to efekt jego skręcenia mechanicznego.

U większości chorych zapalenie przebiega typowo. Zaczyna się od bólu w okolicy pępka, w nadbrzuszu. Ból szybko narasta i koncentruje się po prawej stronie w dole brzucha. Nasila się podczas kaszlu i ruchu ciała, łagodnieje, gdy się leży na lewym boku z podkurczonymi nogami. Następnie dochodzą nudności, wymioty, rośnie temperatura, może pojawić się biegunka lub zaparcie. Przy nietypowym położeniu wyrostka ból pojawia się w innym miejscu, można odczuwać parcie na pęcherz albo objawy niedrożności jelit: wzdęcia i zaparcia. Bardzo charakterystyczny jest wstręt do jedzenia.


6. Zapalenie pochwy

Kobiece miejsca intymne również są narażone na stany zapalne. A to dlatego, że pochwa sąsiaduje i z ujściem cewki moczowej i z odbytem. Do zakażenia bakteryjnego może dojść na skutek niewłaściwej higieny, a także osłabienia układu odpornościowego. Stan zapalny lekarz rozpoznaje podczas badania wziernikowego, a także na podstawie oceny rozmazu.

Istnieją trzy typy zapalenia pochwy: bakteryjne, drożdżakowe i rzęsistkowe. Leczenie zapalenia bakteryjnego polega na podawaniu miejscowo leków i antybiotyków. Do odbudowywania prawidłowej flory zaleca się również stosowanie probiotyków. Grzybicze zapalenie pochwy jest trudne do wyleczenia, najczęściej stosuje się tabletki dopochwowe, globulki, kremy. Trzeba pamiętać o leczeniu partnera. Rzęsistkowica jest chorobą przenoszoną drogą płciową, dlatego w tym przypadku też leczy się mężczyzna. Najczęściej stosowanymi lekami są metronidazol i pochodne imidazolu. Zapalenia pochwy nie należy lekceważyć, w skrajnych przypadkach może doprowadzić do bezpłodności.


konsultacja prof. dr n. med. Edward Zawisza

Autor: Barbara Jagas

Komentarze