Soczewki czy okulary?

Nasze oczekiwania i styl życia to poza wskazaniami i zaleceniami specjalisty podstawowe kryteria, które należy wziąć pod uwagę przy podjęciu decyzji. Z dr. Maciejem Sokołowskim, optykiem i optometrystą, ekspertem Krajowej Rzemieślniczej Izby Optycznej, rozmawia Iwonna Widzyńska-Gołacka.

Jak często powinno się sprawdzać kondycję oczu? Czy warto zapytać okulistę, czy możemy nosić soczewki kontaktowe?

O nasz narząd wzroku, czyli oczy, powinniśmy dbać regularnie. Wizyta u specjalisty przynajmniej raz w roku po ukończeniu 40. roku życia to niezbędne minimum, aby zachować dobrą kondycję widzenia. Dzieci powinny być przebadane przez lekarza okulistę w pierwszym roku życia i przed rozpoczęciem nauki szkolnej. W zależności od tego, jaką mamy wadę, specjalista doradzi nam, jak często powinniśmy się badać i jakie kroki powinniśmy podjąć, aby te działania skutecznie chroniły nas przed pogarszaniem się stanu zdrowia. Po poradę w wyborze okularów i na badanie ostrości widzenia najczęściej kierujemy się do salonu optycznego. W nim optyk powinien przeprowadzić wnikliwy wywiad, żeby dowiedzieć się jak najwięcej o naszym trybie życia, gdyż to od niego są uzależnione nasze potrzeby. Po rzetelnym podejściu do klienta rozpoznajemy wartościowego specjalistę w odróżnieniu od zwykłego sprzedawcy okularów. Niestety, przez brak regulacji prawnych dotyczących zawodu optyka ryzyko trafienia na osoby, które sprzedają nam okulary bez odpowiednich kwalifikacji, jest nadal wysokie. Profesjonalista powinien traktować każdego klienta indywidualnie, jego zadaniem jest zapytać o każdy istotny z optycznego punktu widzenia aspekt, a w razie potrzeby skierować przed kupnem okularów do okulisty czy optometrysty. Po wnikliwym wywiadzie optyk powinien umieć doradzić, które z rozwiązań będzie dla nas najlepsze i jednocześnie spełni nasze oczekiwania, zadba o dobrą kondycję widzenia, a przy tym wyeksponuje walory estetyczne – skonsultuje z klientem wybór odpowiednich oprawek i szkieł lub soczewek kontaktowych.

Czy istnieje konkretna odpowiedź na pytanie zadane w tytule tej rozmowy? To znaczy: czy lepsze są dla naszych oczu okulary, czy soczewki?

Nie można udzielić jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Klasyczne okulary na pewno mniej „męczą” oczy, jednakże soczewki kontaktowe stosowane zgodnie z zaleceniami również nie powinny dać nam odczuć zmęczenia wzroku. Soczewka okularowa nie ma bezpośredniego kontaktu z gałką oczną, dlatego wydaje się rozwiązaniem mniej inwazyjnym dla oka. Dodatkowo okulary możemy zdjąć w każdej chwili, gdy tylko poczujemy taką potrzebę, a jeśli potrzebujemy kilku par okularów z różnym poziomem korekcji, możemy je zmieniać niemal natychmiast. Co więcej, w okularach oczom jest łatwiej „oddychać”, gdyż rogówka pobiera tlen wyłącznie z powietrza. Natomiast soczewki będą zdecydowanie lepszym wyborem, gdy tryb życia wymaga ciągłego ruchu, np. uprawiamy sport, nawet ekstremalny, i nie mamy możliwości komfortowego korzystania z okularów, czy nawet często się przemieszczamy z miejsca na miejsce i chcemy uniknąć takich problemów jak parowanie okularów przy wahaniach temperatur w różnych pomieszczeniach.

Czy jakieś wady wzroku wykluczają możliwość noszenia soczewek?

Soczewki kontaktowe mogą być przeznaczone do korekcji krótkowzroczności, dalekowzroczności i astygmatyzmu. Przy każdej z powyższych wad jesteśmy w stanie zaproponować rozwiązania oparte na soczewkach kontaktowych, które sprawdzą się równie dobrze, a czasami nawet lepiej niż klasyczne okulary. Korekcja soczewkami kontaktowymi również świetnie sprawdzi się w przypadku różnowzroczności, gdy występuje znacząca różnica w wadzie wzroku między oczami. Na rynku optycznym dostępne są również progresywne soczewki kontaktowe do korekcji prezbiopii, choć uzyskiwana w nich ostrość wzroku w różnych odległościach często nie satysfakcjonuje pacjentów. Decyzja o noszeniu soczewek kontaktowych musi być podjęta ze specjalistą, do jego zaleceń należy się też stosować podczas ich aplikacji. Stały nadzór kontaktologa jest potrzebny, gdy pacjenci mają problemy z nawilżaniem oka (np. zespół suchego oka czy długotrwałe i powracające okresy wzmożonego przemęczenia powodujące stany wysuszenia gałek ocznych). W takiej sytuacji oko staje się dużo bardziej podatne na infekcje bakteryjne czy grzybicze. Z soczewek kontaktowych powinniśmy zrezygnować podczas kąpieli w basenie czy jeziorze, ponieważ w środowisku wodnym żyje pełzak Acanthamoeba, który u osób noszących soczewki kontaktowe może spowodować najgroźniejsze powikłanie – pełzakowate zapalenie rogówki. Zapalenie to może doprowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku w zakażonym oku.

Jakimi kryteriami powinniśmy się kierować, wybierając którąś z opcji? Kiedy wskazane są soczewki?

Podstawowe kryterium to poza wskazaniami i zaleceniami specjalisty głównie nasze oczekiwania i styl życia. Soczewki są najlepszym wyborem dla osób, które prowadzą aktywny tryb życia, uprawiają sport oraz dla tych, dla których noszenie okularów byłoby uciążliwe, a niekiedy nawet niebezpieczne (np. w razie zniszczenia lub zgubienia podczas uprawiania sportu). Jeśli korekcja wzroku jest nam niezbędna, a nie czujemy się komfortowo w okularach – soczewki kontaktowe mogą być również dobrym wyborem estetycznym. Niektóre osoby wolą nie ujawniać swojej wady wzroku. Ponadto istnieją na rynku soczewki, które zmieniają kolor tęczówki. Obecne trendy pozwalają nam na indywidualizację nawet takich detali.

A kiedy lepiej wybrać okulary?

Podobnie jak w przypadku soczewek kontaktowych to nasz tryb życia determinuje potrzebę noszenia okularów. Jeśli prowadzimy bardziej statyczny tryb życia, okulary będą rozwiązaniem, które daje więcej swobody decyzji – czy korzystać z korekcji, czy pozwolić „odpocząć” od niej oczom.

Kiedy zdecydowanie powinniśmy wybrać okulary?

Przede wszystkim soczewki kontaktowe nie są polecane osobom, które często i długo pracują przy komputerze. Przy długotrwałym wpatrywaniu się w ekran nasze oczy wysuszają się, są bardziej podatne na działanie bakterii i grzybów, a kontakt ciała obcego z gałką oczną intensyfikuje ryzyko wystąpienia zakażenia. Jeżeli praca pacjentów po 40. roku życia ma charakter dynamiczny i konieczne jest ostre odwzorowanie obiektów położonych daleko i blisko albo mamy złożoną wadę wzroku, wówczas okulary wyposażone w soczewki progresywne będą najlepszym rozwiązaniem. Z kolei do pracy przy komputerze najlepiej sprawdzą się okulary z soczewkami degresywnymi, tzw. biurowymi, które zapewniają ostre i komfortowe widzenie w odległości bliskiej (czytanie dokumentów), a także w odległości monitora komputerowego. Gdy pacjenci nie przekraczają 40. roku życia, ale ich ciągła praca z bliska staje się uciążliwa, zastosować można soczewki tzw. relaksacyjne, w których niewielki dodatek mocy w dolnym obszarze szkła wspiera wysiłek akomodacyjny. Ponadto, jeśli nasz tryb dnia pozwala nam na drzemki, również powinniśmy korzystać z okularów zamiast soczewek kontaktowych, ponieważ nie poleca się spania w soczewkach kontaktowych, gdyż zwiększa to ryzyko powikłań.

Jak należy dbać o soczewki?

Na rynku jest dostępnych kilka rodzajów soczewek kontaktowych, jednym z kluczy ich klasyfikowania jest czas dozwolonego noszenia. Najzdrowsze i najbezpieczniejsze są soczewki jednodniowe, ale w salonach optycznych kupić można także dwutygodniowe czy miesięczne. Z tymi pierwszymi mamy najmniejszy kłopot – zakładamy je rano, a wieczorem zdejmujemy i wyrzucamy.

Jeśli wybieramy soczewki kontaktowe o dłuższym czasie noszenia, musimy pamiętać o ich odpowiednim przechowywaniu. Do konserwacji służy odpowiedni płyn do soczewek. Soczewki kontaktowe nie mogą być przechowywane w wodzie! Miejsce przechowywania również jest ważne. Z łatwością dostaniemy u optyka specjalne pojemniczki do przechowywania soczewek i należy pamiętać, że zanim soczewki umieścimy w pudełeczku, należy je krótko potrzeć palcami zgodnie z zaleceniami specjalisty i wypłukać pojemnik po poprzednim płynie – oczywiście świeżym płynem do soczewek, a nie wodą. Soczewek nie powinniśmy przetrzymywać w miejscu narażonym na nadmierny wpływ promieniowania słonecznego czy wysokiej temperatury.

Czy są jakieś sekrety właściwego dbania o okulary?

Przede wszystkim należy postępować zgodnie z wytycznymi profesjonalnego optyka. Niestety często „sekretem” – choć nim nie powinien być – jest nadal właściwy dobór okularów i oprawek. Nierzadko osoba, do której udajemy się po zakup i dobór okularów, traktuje cały proces czysto sprzedażowo, zapominając o tym, że optyk to nie tylko sprzedawca, ale przede wszystkim ekspert, który pełni ważną społecznie misję – powinien przede wszystkim sprzedawać „dobre widzenie”. Dlatego warto dobrze przemyśleć wybór optyka. Zapewnieniem o jego kwalifikacjach może być np. przynależność do struktur samorządowych takich jak Krajowa Rzemieślnicza Izba Optyczna, w której warunkiem członkostwa są udokumentowane kwalifikacje i samodzielna praktyka. Dobry specjalista powinien porozmawiać z klientem i zaproponować takie rozwiązanie, które będzie nie tylko estetyczne i modne, ale przede wszystkim komfortowe, skuteczne i indywidualnie dobrane. Ważne są takie szczegóły jak: „wysokość” okularów na naszym nosie, ucisk oprawek i ich stabilność, rozmiar szkieł itd. Mając dobrze spersonalizowane okulary, nie musimy się szczególnie obawiać o ich zniszczenie i choćby upadek (będą dobrze dopasowane do kształtów naszej głowy i twarzy), a gdy będziemy je zdejmować – przechowujmy je w specjalnym futerale, zabezpieczającym przed uszkodzeniami mechanicznymi.

Czy noszenie soczewek zmieniających kolor oczu nie szkodzi im?

Nie szkodzi, póki używamy sterylnych i nowoczesnych soczewek zgodnie z zaleceniami specjalisty. Pamiętajmy, że oko musi oddychać, a zbyt długie noszenie soczewek lub – co gorsza – spanie w nich, może niekorzystnie wpłynąć na higienę naszej gałki ocznej. Jeśli korzystamy z soczewek kilkudniowych, musimy je właściwie przechowywać. Należy również pamiętać, że nasze oczy powinny przynajmniej jeden dzień w tygodniu „odpocząć” od soczewek kontaktowych. Dlatego nawet jeśli preferujemy to rozwiązanie, warto mieć pod ręką klasyczne okulary. Stosowanie obu rozwiązań zamiennie jest często najkorzystniejsze.

Ilu osób w Polsce dotyczą problemy z widzeniem i jakie najczęściej?

Ciężko posługiwać się konkretnymi i rzetelnymi liczbami bez zawężenia tematu. Możemy szacować, jaka część społeczeństwa boryka się z konkretnymi problemami. Dla przykładu niemal 90 proc. ludzi, którzy pracują przy komputerze przynajmniej cztery godziny dziennie, ma różnego rodzaju problemy ze wzrokiem uwarunkowane właśnie nadmiernym wpatrywaniem się w źródło nienaturalnego światła, którym jest monitor komputera w bliskiej odległości. To problem istotny o tyle, że dziś prawie każdy z nas wykorzystuje komputer w swojej pracy. Jedną z częściej występujących dolegliwości jest również wspomniana już prezbiopia, inaczej nazywana starczowzrocznością. Nie jest to stricte wada wzroku, gdyż dotyka każdego około 40. roku życia. Jest to naturalny proces związany ze starzeniem się organizmu. Zjawisko to w potocznym języku często opisywane jest frazą: „nie starcza mi ręki, aby przeczytać gazetę”, co spowodowane jest gorszą akomodacją naturalnej soczewki w gałce ocznej i problemami ze skoncentrowaniem ostrości widzenia na przedmiotach znajdujących się blisko naszych oczu.

Jak widać, większość społeczeństwa ma pewne problemy z widzeniem, a ich stopień jest uzależniony od stylu życia. W codziennej rutynie każdego z nas są jednak zachowania wspólne dla wszystkich grup społecznych, bez względu na styl życia. Wszyscy ciągle patrzymy w intensywne źródła światła: ekrany monitorów, smartfonów i to z niebezpiecznie bliskiej odległości. Należy pamiętać, że te wszystkie bodźce świetlne w całym procesie ewolucji człowieka są dla gatunku stosunkowo nowe, człowiek nie zdążył się do nich jeszcze dostosować. Nadmierna i nieprzemyślana eksploatacja oka może szybko prowadzić do problemów z widzeniem. Dlatego kluczowa jest prewencja, czyli systematyczne wizyty u specjalistów ochrony wzroku w celu weryfikacji stanu zdrowia oczu. Optyk podpowie nam także, jak zadbać o prawidłową pozycję ciała przy biurku, zaleci odpowiednie ćwiczenia oczu poprawiające komfort pracy przy komputerze (np. częstsze mruganie, przenoszenie wzroku z obiektów bliskich na dalekie i z powrotem, wodzenie oczami itp.) oraz w razie potrzeby zaproponuje zaawansowane konstrukcje szkieł okularowych ze specjalnymi powłokami antyrefleksyjnymi blokującymi światło z zakresu fioletowo-niebieskiego, które w dużym stopniu emitowane jest przez monitory komputerów, tablety i smartfony.

Autor: Iwonna Widzyńska-Gołacka

Komentarze