Rzs - stawy pod szczególnym nadzorem

Reumatoidalne zapalenie stawów należy do najczęstszych chorób reumatologicznych i dotyka około 1 proc. populacji. Późno zdiagnozowane albo źle leczone schorzenie może prowadzić nie tylko do permanentnej hospitalizacji, ale nawet do inwalidztwa.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest chorobą tkanki łącznej o charakterze przewlekłym i postępującym. Zmiany zapalne dotyczą zazwyczaj symetrycznych stawów rąk. Przebieg choroby charakteryzuje się rzutami obostrzeń. Mają wtedy miejsce nasilone objawy zapalne, bóle, upośledzające ruchomość stawów.

RZS jest najczęściej występującą chorobą autoimmunologiczną, dotykającą około 1 na 100 osób. Zapadają na nią głównie kobiety, zazwyczaj pomiędzy 20 a 40 rokiem życia. RZS nazywane jest także gośćcem przewlekłym postępującym (GPP). Pierwsze jego objawy nie są charakterystyczne. Należą do nich: znużenie, ubytek masy ciała, stany podgorączkowe, nocne poty, zaburzenia niedokrwienne, uczucie „czegoś obcego” w obrębie dłoni i stóp.

Pojawiają się: obrzęki, uczucie sztywności i gorszej sprawności palców. Typowe zmiany – wczesne i późne – mają charakter symetryczny. Dotyczą zwykle stawów proksymalnych dłoni i stóp, stawów śródręcza i śródstopia ( niekiedy dużych stawów). RZS może zaczynać się zapaleniem kaletek maziowych lub pochewek ścięgnistych. W przeciwieństwie do artrozy GPP z reguły „oszczędza” stawy dystalne palców oraz stawy kręgosłupa lędźwiowego i piersiowego.


Pod względem przebiegu klinicznego, postępu zmian radiologicznych oraz czasu, w jakim dochodzi do inwalidztwa, wyróżnia się 3 typy choroby:

1. Typ samoograniczający się, o łagodnym przebiegu, z tendencją do cofania się objawów choroby, po zastosowaniu leków modyfikujących .

2. Typ charakteryzujący się niewielką progresją choroby, podobnie jak typ samoograniczający się dotyczy około 5-10 proc. chorych; odpowiedź na leczenie wyraźna.

3. Typ trzeci występuje u 60-90 proc. chorych; jego cechą jest duża progresja zmian i destrukcji stawów; ta postać szybko prowadzi do niepełnosprawności i inwalidztwa.



W przebiegu RZS obserwuje się następujące odchylenia w badaniach laboratoryjnych: podwyższone wartości OB, obecność czynnika reumatoidalnego, niedokrwistość, nadpłytkowość, leukocytozę, zwiększone stężenie białek ostrej fazy.

Leczenie GPP ma na celu poprawę stanu klinicznego, zwolnienie postępu choroby i poprawę jakości i długości życia pacjenta. Kompleksowa opieka nad pacjentem obejmuje: farmakoterapię, fizjoterapię, opiekę pielęgniarską oraz psychologiczną, czasem leczenie chirurgiczne.

W leczeniu RZS wykorzystywane są:

- niesteroidowe leki przeciwzapalne - leki pierwszego rzutu,

-leki drugiego rzutu, działające powoli, ale długo, wywołujące remisję,

-leki hamujące wytwarzanie cytokin (glikokortykosteroidy),

-antycytokiny hamujące działanie TNF ( infliksimab, etanercept, adalimumab),

-antagoniści interleukiny-1 ( anakinra).

NLPZ są stosowane na początku choroby, przed wprowadzeniem leków modyfikujących jej przebieg i do czasu uzyskania odpowiedzi na leczenie lekami modyfikującymi, również w czasie zaostrzeń. Preparaty te mimo silnego działania przeciwzapalnego, nie hamują destrukcji stawów, pełnią tylko rolę pomocniczą. W czasie ich stosowania należy przyjmować leki gastroprotekcyjne. Do leków podstawowych, zwalniających postęp choroby należą np.: metotreksat, cyklosporyna , sulfasalazyna, sole złota, chlorochina, lewamizol, penicylamina (często kojarzone w celu zwiększenia efektywności terapii). W przypadku słabej reakcji na te substancje można zastosować preparaty biologiczne (neutralizujące działanie cytokiny prozapalnej TNF - alfa). U wielu chorych konieczne jest wprowadzenie do terapii glikortykosteroidów.

W warunkach uzdrowiskowych leczenie pacjentów z RZS obejmuje szereg elementów: kąpiele siarczkowo-siarkowodorowe, solankowe, okłady z past borowinowej, termoterapię, elektroterapię ( jonoforeza z leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych), magnetoterapię, ultradźwięki (lub fonoforeza), masaże, światłolecznictwo, psychoterapię, terenoterapię, kinezyterapię ( ćwiczenia indywidualne i grupowe), farmakoterapię, monitorowanie leczenia oraz badań diagnostycznych, edukację chorych.

RZS zalicza się do dużej grupy chorób reumatycznych, których cechą wspólną jest ból o różnym nasileniu ( od łagodnego, aż do uniemożliwiającego codzienne funkcjonowanie). To właśnie z tego powodu pacjenci z GPP zgłaszają się do apteki, prosząc nas o poradę i wybór właściwego dla nich leku. Farmaceuta, proponując analgetyk, powinien uwzględnić przyczyny i charakter bólu, stopień jego nasilenia, współistniejące choroby, stosowane leki, preferencje pacjenta co do postaci i ceny leku, wielkości opakowania itd.

W przypadku dolegliwości przemijających ( np. poranna sztywność mięśniowa) należy zaproponować preparaty o krótkim okresie półtrwania. Jeżeli bóle utrzymują się przez całą dobę, warto sięgnąć po leki długo działające lub o modyfikowanym uwalnianiu. Większość doustnych preparatów przeciwbólowych, dostępnych bez recepty, zawiera w swym składzie: paracetamol, ibuprofen, kwas acetylosalicylowy, metamizol, naproksen. Wspomagająco można także polecić leki przeciwzapalne pochodzenia roślinnego: kłącze imbiru, owoc róży, kora wierzby, ziele pokrzywy, korzeń hakorośli. Substancjami czynnymi preparatów do użytku miejscowego, dostępnych bez recepty są m.in.: etofenamat, ketoprofen, indometacyna, naproksen, ibuprofen, diklofenak, kwas salicylowy. Zewnętrznie - stosowane są również - w postaci nacierań, kąpieli, plastrów, okładów, maści rozgrzewających preparaty pieprzowca i pieprzu kajeńskiego ( kapsaicyna), a także olejki eteryczne - terpentynowy, jałowcowy, surowce olejkowe, kamfora.


Co oprócz farmakoterapii można poradzić pacjentowi z GPP?

1) Terapię ruchową - najlepiej pod kontrolą specjalisty, który zaproponuje indywidualny, właściwy zestaw ćwiczeń.

2) Okłady - w stabilnym okresie choroby ciepłe okłady i kąpiele, promieniowanie podczerwone, plastry borowinowe, ciepły ubiór ; w okresie zaostrzenia - okłady zimne.

3) Zdrowe, racjonalne odżywianie się. Właściwie zaplanowana dieta jest bardzo ważna zwłaszcza w czasie leczenia glikokortykosteroidami, które powodują zwiększone wydalanie potasu, a zatrzymują sód w organizmie, a także pobudzają łaknienie. Dlatego należy dostarczać produkty bogate w potas ( sok z marchwi, pomarańczowy, pomidorowy, czerwonej porzeczki) , a ubogie w sód ( unikać soli kuchennej) oraz kontrolować wartość energetyczną posiłków, zapobiegając otyłości. Warto także przypomnieć o profilaktyce osteoporozy.

4) Zapoznanie się z podstawowymi informacjami na temat choroby - jej istotą, konsekwencjami ( strony internetowe dla chorych, książki , ulotki).

5) Unikanie infekcji, zmian diety, klimatu, które mogą nasilać dolegliwości bólowe.

6) Rezygnację z kąpieli słonecznych.

7) Umiejętne dawkowanie wysiłku fizycznego.

Autor: Beata Chudzińska

Komentarze