Rewolucja w brzuchu - zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Biegunka to zazwyczaj niegroźny, choć uciążliwy dla każdego chorego stan. Nie wolno jej jednak lekceważyć, ponieważ może być sygnałem poważnych schorzeń przewodu pokarmowego.

Biegunka – szczególnie niebezpieczna u niemowląt, małych dzieci i osób w podeszłym wieku. Książkowa definicja biegunki brzmi: jest to szybki pasaż płynnych mas kałowych. Kryteria określające stolec podczas biegunki mówią, że musi on zawierać ponad 75 proc. wody, mieć luźną konsystencję, a liczba wypróżnień wynosić więcej niż trzy na dobę.


Objawy biegunki:

• bóle brzucha,
• mogą pojawiać się nudności i wymioty,
• w niektórych przypadkach w kale mogą pojawić się ślady krwi, śluz lub ropa,
• utrata jędrności skóry i błon śluzowych,
• w przypadku niemowląt może nastąpić zapadnięcie się ciemiączka,
• chory jest senny i apatyczny.


Przyczyny występowania

Biegunka jest stanem chorobowym o krótkim przebiegu i samoograniczającym się charakterze. Jeżeli pojawia się często, może być objawem wrzodziejącego zapalenia jelit, zespołu złego wchłaniania, przewlekłych stanów zapalnych trzustki lub może być odpowiedzią na nadmierną reakcję alergiczną czy immunologiczną. Bardzo często za przyczynę występowania biegunki uważa się czynniki emocjonalne, psychiczne lub neurowegetatywne. U niektórych pacjentów sytuacja stresowa, wzmożone napięcie emocjonalne powoduje wzmożenie perystaltyki jelita grubego, czego objawem jest biegunka.

W zależności od patomechanizmów wywołujących biegunkę rozróżniamy cztery rodzaje opisywanej jednostki chorobowej:

Biegunka osmotyczna – wynika z nagromadzenia w świetle jelita substancji osmotycznie czynnych, co skutkuje nadmierną sekrecją do jelita elektrolitów i wody. Ustępuje po wprowadzeniu głodówki.

Biegunka toksyczna (sekrecyjna, wydzielnicza) – powstaje w wyniku kontaktu organizmu z mikroorganizmami. Wywołują ją najczęściej bakterie, wirusy bądź pierwotniaki. Mikroorganizmy wytwarzają toksyny, przed którymi organizm się broni i wydziela znaczne ilości elektrolitów i wody do światła jelit. Biegunce tego rodzaju często towarzyszy gorączka i, niestety, nie ustępuje ona po wprowadzeniu głodówki.

Biegunka wysiękowa – mówimy o niej wtedy, gdy dochodzi do uszkodzenia błony śluzowej ściany jelita i zwiększa się jego przepuszczalność. To powoduje, że w kale oprócz dużej ilości wody pojawiają się krew, białko czy śluz. Ten rodzaj biegunki spotyka się przy wrzodziejącym zapaleniu jelit i niektórych nowotworach. Może być wywołana przez zakażenie bakteria Salmonella czy Shigella.

Biegunka poantybiotykowa – nadmierne stosowanie antybiotyków zaburza mikroflorę jelitową, czego objawem są zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Inny podział uwzględnia czas trwania nadmiernej motoryki jelit, wyróżniamy wtedy biegunki ostre – trwające do 10 dni, powyżej 10 dni to biegunki przewlekłe. Biegunka ostra jest niebezpieczna, w szybki sposób prowadzi do odwodnienia organizmu przez nadmierną utratę sodu i potasu, pojawiają się zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej czy kwasowo-zasadowej, które mogą skutkować groźnymi powikłaniami, ciężką kwasicą czy objawami ze strony OUN. Na niebezpieczne powikłania przy ostrych biegunkach szczególnie narażone są niemowlęta, małe dzieci i osoby starsze.


Leczenie biegunki:

Farmakoterapia polega głównie na uzupełnianiu płynów i elektrolitów oraz zahamowaniu zbyt dużej ilości stolców. Leki przeciwbiegunkowe hamują ruchy perystaltyczne, co powoduje zmniejszenie liczby wypróżnień. Jeżeli znamy przyczynę biegunki, za wszelką cenę powinniśmy ją usunąć, stosując odpowiednio dobrane leki przeciwbakteryjne czy przeciwpierwotniakowe.

Wśród leków przeciwbiegunkowych można wymienić środki adsorpcyjne, zazwyczaj są one w postaci sproszkowanej, nierozpuszczalnej w wodzie i są obojętne pod względem chemicznym. Pokrywają one powierzchnię błony śluzowej przewodu pokarmowego, wywołując w ten sposób działanie przeciwzapalne. Okrywając powierzchnię błony śluzowej, eliminują czynniki bezpośrednio ją drażniące, poza tym absorbują wydzielinę zapalną, a także bakterie czy toksyny przez nie wytwarzane. Przykładem preparatu jest od dawna znany i praktykowany węgiel leczniczy (Carbo medicinalis).

Innym popularnym lekiem stosowanym w leczeniu stanów biegunkowych o ostrym lub przewlekłym przebiegu jest smecta. Preparat może być stosowany u dorosłych i dzieci nie tylko w leczeniu biegunki, ale również jako skuteczny środek w niwelowaniu bólów towarzyszących zaburzeniom żołądkowo-jelitowym.

Dziecko do pierwszego roku powinno otrzymać jedną saszetkę dziennie podzieloną na dwie równe porcje, u dzieci w wieku od 1 do 2 lat – w zależności od objawów i intensywności biegunki – zaleca się podawanie 1-2 saszetki na dobę, starsze dzieci (powyżej 2 roku życia) powinny dostać 2-3 saszetki dziennie, natomiast u dorosłych zalecana dawka preparatu to 1 saszetka podawana trzy razy na dobę. Omawiany lek nie wykazuje działań niepożądanych, w skrajnych przypadkach może wystąpić tendencja do występowania zaparć, które ustępują po zmniejszeniu dawki przyjmowanego preparatu.

Preparaty o działaniu ściągającym wywierają działanie przeciwzapalne na błonę śluzową przewodu pokarmowego, tworząc na jej powierzchni ochronną warstwę ściętych białek śluzu, co skutecznie chroni przed podrażnieniami. Środki ściągające jednocześnie hamują wydzielanie soków żołądkowych, wchłanianie pokarmów i ruchy perystaltyczne przewodu pokarmowego. Przykładem preparatu o takim mechanizmie działanie jest taninal, zawierający w swoim składzie taninę w połączeniu z albuminą. Pod wpływem pankreatyny preparat uwalnia garbniki w jelicie cienkim. Tanina podana doustnie wykazuje działanie przeciwzapalne i ściągające. Jest skutecznym lekiem zapierającym.

Trzecia grupa to preparaty parasympatykolityczne porażające nerw błędny. Głównym przedstawicielem jest loperamid, który działa na receptory opioidowe w ścianie jelita, zmniejsza tym samym wydzielanie prostaglandyn i acetylocholiny, zwiększa resorpcję wody i elektrolitów, hamuje perystaltykę przewodu pokarmowego. Loperamid jest preparatem likwidującym objawy biegunki, a nie jej skutki. Zalecany jest dla osób dorosłych dwa razy na dobę. W przypadku gdy po 48 godzinach stosowania preparatu objawy biegunki nie ustępują, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Przy stosowaniu loperamidu opisywane są następujące skutki uboczne: bóle i zawroty głowy, suchość błon śluzowych jamy ustnej, reakcje alergiczne, wzdęcia, zatwardzenia, wymioty i mdłości.

W przypadku występowania biegunek bakteryjnych skutecznym lekiem zwalczającym przyczynę jest nifuroksazyd – lek należący do chemioterapeutyków z pochodnych nitrofuranu. Preparat o działaniu przeciwbakteryjnym o szerokim spektrum działania, stosowany w zakażeniach układu pokarmowego, nie wchłania się z jelita, wykazując działanie tylko w jego świetle. Mechanizm działania polega na uszkodzeniu materiału genetycznego bakterii.

Przy terapii przeciwbiegunkowej należy dbać, aby pacjent się nie odwodnił, dlatego też zaleca się przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów i elektrolitów. Na rynku farmaceutycznym pojawia się coraz więcej preparatów nawadniających o określonym składzie podanym przez WHO oraz UNICEF. Każdy preparat tego typu powinien zawierać:

• Na – 90 mmol/l,
• Glukoza – 111 mmol/l,
• KCL – 20 mmol/l,
• NaHCO3 – 30 mmol/l,
• Cytrynian trójsodowy (lub NaHCO3).

W leczeniu biegunki ważnym elementem terapii jest odpowiednia dieta. Zaleca się włączenie do niej potraw chłonących wodę: ryż, budyń, zupę marchwiową, jabłka, sucharki. Posiłki należy spożywać 7 razy dziennie co 2-3 godziny.

Autor: Magdalena Lorek

Komentarze