Recepta na nawilżanie

Na stałe zadomowił się zarówno w produktach kosmetycznych z wysokiej, selektywnej półki, jak i w kosmetykach masowych. W tej branży kwas hialuronowy, a szczególnie jego sól sodowa, uważany jest za jeden z najlepszych środków nawilżających. Dlatego jest składnikiem wielu kosmetyków do pielęgnacji skóry, które znajdziemy w aptece.

Wygląd i stan skóry wpływa na nasze zadowolenie. Ładna, zdrowa skóra to nawilżona skóra; jest wtedy gładka, napięta i właściwie spełnia swoje funkcje fizjologiczne. Gdy jest sucha lub odwodniona, mniej odpiera ataki czynników zewnętrznych, podatna jest na podrażnienia, ma tendencję do nadmiernego złuszczania i powstawania zmarszczek. Z wiekiem następują nieuchronne zmiany w naskórku, lipidy cementu międzykomórkowego ulegają utlenieniu, wolniej i mniej powstaje NMF – naturalnego czynnika nawilżającego. Zmiany temperatury, zanieczyszczenia, centralne ogrzewanie, klimatyzacja, niewłaściwa pielęgnacja czy dieta, zgromadzone w organizmie toksyny to niektóre przyczyny nadmiernego wysuszania skóry. Sucha skóra to problem nawet młodych ludzi.


Mechanizm utraty wilgoci

Skóra traci około pół litra wody dziennie. Naskórek, warstwa najbardziej zewnętrzna, ma bez¬pośredni kontakt z powietrzem i, mimo posiadania naturalnej, ochronnej bariery lipidowej, traci wilgoć. Stan bariery wpływa na tempo parowania. Braki wilgoci uzupełniane są ze skóry właściwej. Woda z głębszych warstw dyfunduje, przemieszcza się od dołu w górę przez kolejne warstwy do naskórka, a po osiągnięciu powierzchni także wyparowuje. Zależy to od wilgotności powietrza; im bardziej suche, tym parowanie szybsze. Tak więc odpowiednie nawilżenie jest wynikiem równowagi pomiędzy skórą a środowiskiem. Im bardziej cera sucha, tym szybciej się starzeje. Jej pielęgnacja musi być więc bogatsza. Dodatkowo istotną przyczyną starzenia skóry jest rozkład jej własnych białek strukturalnych oraz glikozoaminoglikanów, czego konsekwencją jest utrata prawidłowej budowy, sprzyjająca utracie wilgoci.

Spragniona i sucha skóra jest w stanie bardzo szybko wchłonąć niezbędne dla jej nawilżenia i regeneracji substancje z zastosowanych kosmetyków. Wykorzystuje je też do odbudowy zniszczonego płaszcza wodno-lipidowego na powierzchni.

Kosmetyki do pielęgnacji cery suchej i odwodnionej działają kompleksowo, bo zawierają zwykle kilka substancji czynnych lub jedną o działaniu wielokierunkowym. Pobudzają lub odtwarzają naturalne reakcje zapewniające dynamiczne nawilżanie. Ze względu na rolę pełnioną w recepturze można wyróżnić kilka grup składników nawilżających: lipofilowe, hydrofilowe, działające na powierzchni lub w głębszych warstwach skóry. Jedna z grup tworzy na powierzchni skóry cienką warstwę okluzyjną, która utrudnia ucieczkę wody z naskórka. Do tej grupy należą substancje wiążące wodę, hydrolizaty protein pochodzenia roślinnego, morskiego, np. morski kolagen oraz nieocenione, powszechnie stosowane glikozaminoglikany (GAG) z kwasem hialuronowym na czele.


Glikozoaminoglikany

GAG, znane są również pod nazwą mukopolisacharydy. Pełnią w skórze wiele funkcji. Odpowiadają za utrzymywanie prawidłowej struktury, łączą naskórek ze skórą właściwą, kontrolują utrzymanie optymalnego poziomu na¬wilżenia, regulują ciśnienie osmotyczne i utrzymywanie właściwe¬go turgoru komórek, regulują transport surowców i metabolitów. W skórze występują w tkance łącznej, są związane z białkami strukturalnymi. To proteoglikany. Należą tu też: siarczan chondroityny i chitozan, ale najważniejszym przedstawicielem grupy jest kwas hialuronowy (HA).


Symbol nawilżania

Kwas hialuronowy jest biopolimerem, łańcuchową makrocząsteczką zbudowaną z ułożonych naprzemiennie monomerów kwasu D-glukuronowego i Nacetylo-D-glukozaminy. Naturalny HA występuje we wszystkich organizmach żywych, jest identyczny u bakterii i u człowieka. Występuje w skórze rekina, w grzebieniach kogutów. W organizmie człowieka znajduje się w płynach międzykomórkowych, pępowinie, mazi stawowej, jest substancją wiążącą w tkance łącznej, w ciałku szklistym oka, w mięśniach. To także składnik płynów biologicznych: krwi, limfy, otacza też komórki płodu. Około połowy kwasu hialuronowego obecnego w ciele człowieka zgromadzone jest w skórze, gdzie syntetyzują go fibroblasty. Najwięcej HA zawiera skóra niemowląt i dzieci.

Działanie nawilżające HA wynika z jego silnych własności higroskopijnych, potrafi związać od tysiąca do czterech tysięcy razy więcej wody w stosunku do tego ile waży. Z upływem lat produkcja kwasu hialuronowego w organizmie systematycznie spada. Proces ten przyspiesza długotrwałe działanie promieni UV i wolne rodniki. W efekcie skóra traci grubość, sprężystość oraz gładkość, powstają zmarszczki. HA podany zewnętrznie przeciwdziała tym niekorzystnym zjawiskom i dlatego stał się w ostatnich latach centrum zainteresowania przemysłu kosmetycznego.

W naturalny sposób osłania skórę, działa łagodząco. Wygładza, poprawia elastyczność, ujędrnia. Dobrze nawilżona warstwa rogowa naskórka staje się bardziej przepuszczalna dla pielęgnacyjnych substancji czynnych. Stąd wynika szerokie zastosowanie kwasu hialuronowego w różnych kategoriach kosmetyków. Kwas hialuronowy stosuje się w leczeniu atopowego zapalenia skóry (AZS). Atopicy mają zaburzoną barierę skórną, co powoduje zwiększoną utratę wody transepidermalnej i ułatwia dostęp alergenom i mikroorganizmom. HA regeneruje barierę skórną i przywraca wilgoć warstwy rogowej naskórka, co znacznie łagodzi dokuczliwy świąd. Ponadto kwas hialuronowy daje dobre efekty przy gojeniu się ran i przyspiesza leczenie zmian trądzikowych.


Suplementacja diety

HA dostępny jest także doustnie w postaci suplementów diety. Kosmetyka często wspomagana jest preparatami doustnymi, które mają pomóc w rozwiązaniu konkretnych problemów. Udowodniono, że mimo obecności w przewodzie pokarmowym enzymu – hialuronidazy – rozkładającego kwas hialuronowy, część dostarczanego tą drogą kwasu wbudowuje się w struktury skóry. Preparaty te łączą niskocząsteczkowy kwas hialuronowy z innymi korzystnymi składnikami, np. krzemem czy olejem z wiesiołka.


Wpływ na skórę

HA jest substancją biozgodną, co oznacza, że nie powinna wywołać niekorzystnych reakcji po zastosowaniu. Działa jak gąbka i zatrzymuje wodę w przestrzeni międzykomórkowej tkanki łącznej skóry, stanowi spoiwo łączące komórki, tzw. macierz (matrix) międzykomórkową, w której równomiernie rozłożone są strukturalne włókna białkowe kolagenu i elastyny. W tkance łącznej długie, proste łańcuchy HA łączą się z białkami strukturalnymi i zwijają się tworząc nieregularną sieć, która nadaje skórze sprężystość i elastyczność. Mówi się o materacu skórnym. Wodniste, pozakomórkowe matrix tworzone przez HA jest środowiskiem, w którym odbywa się wymiana elek¬trolitów, tlenu, substancji odżywczych oraz odprowadzanie produktów przemiany materii. Siatkowa struktura połączeń HA z białkami strukturalnymi to sito, które chroni przed drobnoustrojami.


Trochę historii i technologii

Kwas hialuronowy jest bezbarwny, płynny i szklisty, stąd jego nazwa, która wywodzi się z greckiego słowa hyalos, co znaczy szkło. Wyizolowano go z oka krowy w 1934 roku, a w 1936 ze stawów człowieka. W czasie drugiej wojny światowej używano HA do wyrobów piekarniczych zamiast kurzego białka. Renesans HA w kosmetyce to lata 80. XX wieku.

Pierwotnie stosowana była pochodna ze źródeł zwierzęcych, przede wszystkim z grzebieni kogutów i pępowiny. Pozyskiwanie z naturalnych źródeł jest jednak ograniczone, z wielu względów, także etycznych. Obecnie stosuje się więc biotechnologiczne metody jego syntezy. Produkcja odbywa się poprzez fermentację bakterii. Do produkcji zaprzęgnięto wybrane szczepy niehemolitycznych bakterii rodzaju Streptococcus. Występujący w przyrodzie szczep Streptococcus equinus zmutowano tak, że jego metabolizm prowadzi do wytworzenia kwasu hialuronowego. Proces fermentacji odbywa się w warunkach niedoboru tlenu, potem w procesie filtracji i ekstrakcji uzyskiwana jest sól sodowa kwasu hialuronowego. Fermentacji poddaje się surowce roślinne, takie jak ziarna pszenicy.

HA może też być pozyskiwany z mikroalg. Metody biotechnologiczne zapewniają otrzymywanie HA o dużej czystości i stałych parametrach. Aby przedłużyć jego trwałość, stosuje się stabilizowanie dextranem lub ko¬polimerem akrylowym. HA jest stabilny przy pH 5,5-7,5 i w temperaturze do 80°C. Jego lepkość wzrasta wraz z ciężarem cząsteczkowym. Od ponad pół wieku HA stosuje się w chirurgii oka, kwas hialuronowy przyspiesza proces gojenia ran i zapobiega powstawaniu blizn. Jest stosowany w terapii stawów. Zastosowano go w regeneracji wątroby, operacjach przeszczepów, chirurgii plastycznej.


W kosmetyce

Kremy, mleczka, balsamy, żele to standardowe formy kwasu hialuronowego. W postaci koncentratów oraz serum zawierających HA nisko- i wysokocząsteczkowy doskonale służy pielęgnacji. Pojawił się także w płynach do higieny intymnej czy podkładach pod makijaż. Stosowany w czasie ciąży zapobiega powstawaniu rozstępów skóry i pomaga w ich zmniejszeniu.


Wielka i mała cząsteczka

Z powodu dużej masy cząsteczkowej borykano się brakiem możliwości działania wewnątrz skóry, bo standardowa cząsteczka HA nie przenika przez zdrową skórę. W wersji wielkocząsteczkowej tworzy pożądaną na powierzchni skóry delikatną, niewidoczną warstewkę ochronną o silnym działaniu nawilżającym, chroniącą przed utratą wilgoci. Właściwość tę zachowuje nawet w bardzo suchym powietrzu. Podobne właściwości mają również sole sodowe kwasu hialuronowego Na-HA. Nawet bardzo rozcieńczone roztwory kwasu lub jego soli tworzą na powierzchni skóry trwałą, zwartą warstewkę. Aby móc osiągać efekty poniżej naskórka, wyprodukowano kwas hialuronowy niskocząsteczkowy. Mniejsze cząsteczki pozwalają na większą penetrację i zwiększają działanie higroskopijne.
HA wielkocząsteczkowy jest więc nawilżającym opatrunkiem, zaś niskocząsteczkowy, o masie cząsteczkowej 4900 daltonów, wnika w głębsze warstwy i tam wiąże wodę. Takie połączenie zapewnia lepszą skuteczność, daje prawidłowe nawilżenie, jędrność i elastyczność skóry. Chroni przed wysuszeniem i spłyca zmarszczki. Niskocząsteczkowy stosuje się także przy cerze zranionej (po peelingach, goleniu, depilacji, epilacji) i popękanej, czyli tam, gdzie potrzeba regeneracji naskórka.


Inne zastosowania

Kwas hialuronowy jest składnikiem filmu łzowego, dlatego dużą popularnością cieszą się płyny do soczewek kontaktowych i krople do nawilżania oczu zawierające sól tego kwasu. Łagodzą podrażnienia oka, wynikające z noszenia soczewek kontaktowych i z innych dolegliwości, jak np. zespół suchego oka. Żele na bazie kwasu hialuronowego są stosowane do wypełnień ubytków w tkankach oraz służą do wypełnienia zmarszczek i powiększania ust oraz piersi. Ze względu na to, że kwas hialuronowy wchłania się stopniowo do organizmu, implanty na bazie żeli hialuronowych nie są trwałe. Zabiegi z ich użyciem trzeba powtarzać 2 do 3 razy w roku, jednak powikłania po zabiegach są rzadkie i w większości odwracalne, gdyż nie mają one własności immunogennych.


Bibliografia

1. Kosmetologia pielęgnacyjna i lekarska, red. naukowa Noszczyk M., PZWL 2010.
2. Martini M.-C., Kosmetologia i farmakologia skóry, PZWL 2007.
3. Nowicka D., Dermatologia, Górnicki Wydawnictwo Medyczne 2007.
4. Materiały producentów surowców kosmetycznych.

Autor: Barbara Włudyka

Komentarze