Rak jajnika - czynniki ryzyka genetycznego

Ruszyła III odsłona Ogólnopolskiej Kampanii – Diagnostyka Jajnika. Ambasadorami akcji zostało aktorskie małżeństwo – Krystian Wieczorek z żoną Marią. „Miłość? Pewnie! Ale zdrowie przede wszystkim” – to hasło tegorocznej edycji.

Partnerem kampanii jest Centrum Badań DNA, które wspólnie z organizatorem akcji, Kwiatem Kobiecości, propaguje niezbędne informacje na temat genów – BRCA1 oraz BRCA2 - najlepiej scharakteryzowanych czynników ryzyka genetycznego raka jajnika.

Rak jajnika, wraz z rakiem piersi, budzą największe zaniepokojenie wśród wszystkich kobiet. Według danych statystycznych Krajowego Rejestru Nowotworów stanowią około 30 proc. zachorowań na choroby nowotworowe wśród kobiet. Według prognozowanych danych do 2025 roku liczba ta ma jeszcze wzrosnąć.

Rak jajnika powstaje w 90 proc. w wyniku niekontrolowanego rozrostu komórek nabłonka pokrywającego jajnik. Istnieje kilka różnych histologicznie podtypów, wśród których możemy wyróżnić nowotwory surowicze, śluzowe, endometrialne czy jasnokomórkowe. Nabłonkowy rak jajnika (ang. epithelial ovarian cancer, EOC) jest siódmą przyczyną zgonów wśród kobiet na całym świecie.

U większości kobiet rozpoznanie tego raka następuje dopiero w jego późnej fazie (III/IV). Spowodowane jest to najczęściej brakiem specyficznych objawów czy symptomów. Okres przeżycia u tych pacjentek jest niski, a tylko około 30 proc. z nich przeżyje dłużej niż 5 lat.

Niestety, nie opracowano do tej pory odpowiednich badań screeningowych ani skutecznych badań profilaktycznych, które pozwoliłby wykryć raka we wczesnym, bezobjawowym stadium. Uznaną metodą jest USG jajników oraz badania laboratoryjne, oznaczające stężenie markera CA125 w surowicy (u 70 proc. pacjentek z rakiem jajnika jest podwyższone). Marker ten jest jednak zbyt mało specyficzny, aby mógł być stosowany w rutynowych badaniach przesiewowych. Oznaczane są także inne markery: CA 15-3, CA 19-9, CEA czy HE4.

Możemy wyróżnić trzy autosomalne rodzinne zespoły, w których swój udział ma również rak jajnika. Należą do nich: rak piersi/jajnika, stricte rak jajnika oraz zespół Lyncha (dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością). Oszacowano, że wśród wyżej wymienionych zespołów, EOC stanowi 5-10 proc. przypadków.

Jednym z czynników ryzyka zachorowania na raka jest występowanie mutacji w określonych genach, w określonych miejscach. W przypadku raka jajnika najbardziej obciążającymi są zmiany germinalne w dwóch genach – BRCA1 oraz BRCA2. Są to najlepiej scharakteryzowane czynniki ryzyka genetycznego, które do tej pory zostały zidentyfikowane w odniesieniu do tego nowotworu.

Zmiany w obrębie tych dwóch genów odpowiedzialne są za dwa lub więcej przypadków raka jajnika w więcej niż połowie wszystkich rodzin badanych. W badaniach populacyjnych, mutacje tych genów, zidentyfikowane są w 5-15 proc. wszystkich przypadków raka jajnika.

Kolejną istotną informacją, którą należy podkreślić jest fakt, że często zmiany w obrębie w/w genów identyfikowane są u osób, u których nie wykryto obecności przypadków raka jajnika czy piersi w wywiadzie rodzinnym (tzw. „unselected cases”).

Skumulowane ryzyko wystąpienia raka jajnika u nosicieli zmian w BRCA1 czy BRCA2, wynosi odpowiednio 40-50 proc. i 20-30 proc.. Badania wskazały również, że ryzyko wystąpienia raka u męskich nosicieli zmian w obrębie BRCA2, jest wyższe niż u żeńskich nosicieli tychże mutacji (53 proc. / 38 proc.).

Badania populacyjne owych genów pozwoliły również ustalić, że w niektórych populacjach, określone zmiany występują częściej niż inne. W przypadku populacji polskiej stanowią one ponad 90 proc. wykrywanych zmian. W przypadku genu BRCA1 są to zmiany: c.5266dupC, c.181 T > G, c.68_69delAG, c.3700_3704del, c.4035delA i c.5251C>T.Natomiast BRCA2 to: c.9371A>T, c.9403delC, oraz c.1310_1313delAAGA. Dlatego też, w niektórych ośrodkach postulowane są badania w pierwszej kolejności w kierunku stricte tych mutacji, a w dalszej diagnostyce, przy silnym wskazaniu klinicznym prowadzenia badań w kierunku wykrywania innych zmian w tych genach.

Jest to zasadne, gdyż zgodnie z aktualnymi zaleceniami, wszystkie osoby z rakiem jajnika powinny być konsultowane w poradni genetycznej oraz powinny mieć wykonane badanie w kierunku identyfikacji mutacji w tychże genach. Stanowi to czynnik predykcyjny oraz rokowniczy. Umożliwia również,w przypadku dostępności, zastosowanie terapii spersonalizowanej – testy pozwalają wyselekcjonować pacjentki, które mogą odnieść największą korzyść z leczenia inhibitorem PARP.


Więcej informacji na temat kampanii można znaleźć na www.kwiatkobiecosci.pl

Autor: prof. Aleksandra Jezela - Stanek, Centrum Badań DNA

Komentarze