Prof. potempa - laureat "polskiego nobla" 2011

Prof. dr hab. Jan Potempa z Wydziału Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii UJ oraz Departamentu Zdrowia i Rehabilitacji Jamy Ustnej Szkoły Stomatologii Uniwersytetu w Louisville w USA został laureatem Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w 2011 roku w obszarze nauk o życiu i o Ziemi.

Profesor Potempa został uhonorowany za scharakteryzowanie nowej rodziny proteinaz bakteryjnych oraz wykazanie ich roli w rozwoju chorób przyzębia. Zapalenie tkanek przyzębia (paradontoza) jest jedną z najczęściej występujących chorób zakaźnych. Osoby dotknięte tą chorobą są bardziej narażone na choroby układu krążenia, reumatoidalne zapalenie stawów (gościec przewlekle postępujący), zachłystowe zapalenie płuc czy poród przedwczesny (choroba może wpływać także na niską wagę płodu). Wiadomo, że za patologiczne zmiany w przyzębiu odpowiedzialna jest stosunkowo niewielka grupa bakterii w bakteryjnej płytce nazębnej poniżej linii dziąseł.

 

Badania Profesora Potempy - wyjaśnia FNP - dotyczą roli bakterii Porphyromonas gingivalis w powstawaniu i rozwoju paradontozy. Laureat wraz ze współpracownikami wyizolował i scharakteryzował 7 enzymów degradujących białka, produkowanych przez tę bakterię - w tym tzw. gingipainy. Udowodnił też, że to właśnie gingipainy są kluczowym czynnikiem ułatwiającym rozwój zapalenia przyzębia, wykazując, że są one odpowiedzialne m.in. za zaburzenie reakcji obronnej organizmu, który zamiast eliminować bakterie zwraca się przeciwko własnym tkankom. Prowadzi to do chronicznego stanu zapalnego tkanek przyzębia i, w jego rezultacie - do utraty kości wyrostka zębodołowego i obnażania szyjek zębów.

 

"Odkrycia profesora Potempy zmieniły podstawy myślenia o genezie zapalenia tkanek przyzębia. Wysoko oceniany jest również ich potencjał terapeutyczny - wyniki jego badań mogą prowadzić do opracowania bardziej skutecznych leków zwalczających paradontozę, a przez to - do obniżenia ryzyka rozwoju chorób serca i stawów" - czytamy w komunikacie Fundacji.

Prof. Potempa urodził się w 1955 roku w Tarnowie. Jest biochemikiem i mikrobiologiem. Prowadzi badania nad bakteriami wywołującymi choroby przyzębia.

Tytuł magistra otrzymał w 1979 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na tej uczelni obronił również doktorat (1982 r.) i uzyskał habilitację (1993 r.). Od 1998 roku jest profesorem.

Kierował bądź kieruje zespołami realizującymi granty badawcze przyznane przez amerykański Narodowy Instytut Zdrowia (NIH), polskie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Unię Europejską. Wypromował do tej pory 18 doktorów. Jest autorem 278 publikacji i 11 patentów.

Prof. Potempa jest członkiem Polskiego Towarzystwa Biochemicznego, International Association of Dental Research, International Proteolysis Society i American Microbiology Society. Jak podaje FNP, współorganizował liczne konferencje naukowe - był m.in. przewodniczącym Gordon Conference on Proteolytic Enzymes and Their Inhibitors w 2008 roku.

Naukowiec jest również członkiem rad redakcyjnych czasopism naukowych, m.in.: "Biological Chemistry", "Journal of Innate Immunity", "Molecular and Oral Microbiology", "The Open Biochemistry Journal" i "Current Protein and Peptide Science".

Laureat Nagrody Prezesa Rady Ministrów za wybitne osiągnięcia naukowe (2001 r.) oraz programów MISTRZ (2004 r.) i TEAM (2009 r.) Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

Od 2005 roku profesor kieruje Zakładem Mikrobiologii Wydziału Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 2009 roku jest również profesorem w Departamencie Zdrowia i Rehabilitacji Jamy Ustnej Szkoły Stomatologii Uniwersytetu w Louisville w USA.

 

Profesor Potempa został uhonorowany za scharakteryzowanie nowej rodziny proteinaz bakteryjnych oraz wykazanie ich roli w rozwoju chorób przyzębia. Zapalenie tkanek przyzębia (paradontoza) jest jedną z najczęściej występujących chorób zakaźnych. Osoby dotknięte tą chorobą są bardziej narażone na choroby układu krążenia, reumatoidalne zapalenie stawów (gościec przewlekle postępujący), zachłystowe zapalenie płuc czy poród przedwczesny (choroba może wpływać także na niską wagę płodu). Wiadomo, że za patologiczne zmiany w przyzębiu odpowiedzialna jest stosunkowo niewielka grupa bakterii w bakteryjnej płytce nazębnej poniżej linii dziąseł.

 

Badania Profesora Potempy - wyjaśnia FNP - dotyczą roli bakterii Porphyromonas gingivalis w powstawaniu i rozwoju paradontozy. Laureat wraz ze współpracownikami wyizolował i scharakteryzował 7 enzymów degradujących białka, produkowanych przez tę bakterię - w tym tzw. gingipainy. Udowodnił też, że to właśnie gingipainy są kluczowym czynnikiem ułatwiającym rozwój zapalenia przyzębia, wykazując, że są one odpowiedzialne m.in. za zaburzenie reakcji obronnej organizmu, który zamiast eliminować bakterie zwraca się przeciwko własnym tkankom. Prowadzi to do chronicznego stanu zapalnego tkanek przyzębia i, w jego rezultacie - do utraty kości wyrostka zębodołowego i obnażania szyjek zębów.

 

"Odkrycia profesora Potempy zmieniły podstawy myślenia o genezie zapalenia tkanek przyzębia. Wysoko oceniany jest również ich potencjał terapeutyczny - wyniki jego badań mogą prowadzić do opracowania bardziej skutecznych leków zwalczających paradontozę, a przez to - do obniżenia ryzyka rozwoju chorób serca i stawów" - czytamy w komunikacie Fundacji.

 

Prof. Potempa urodził się w 1955 roku w Tarnowie. Jest biochemikiem i mikrobiologiem. Prowadzi badania nad bakteriami wywołującymi choroby przyzębia. Tytuł magistra otrzymał w 1979 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na tej uczelni obronił również doktorat (1982 r.) i uzyskał habilitację (1993 r.). Od 1998 roku jest profesorem. Kierował bądź kieruje zespołami realizującymi granty badawcze przyznane przez amerykański Narodowy Instytut Zdrowia (NIH), polskie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Unię Europejską. Wypromował do tej pory 18 doktorów. Jest autorem 278 publikacji i 11 patentów.

 

 

Autor: PAP - nauka w Polsce

Komentarze

  • 2016-03-31 gość

    Mam 50 lat i paradontozę. Mimo iż chodziłam systematycznie do stomatologa i dziąsła krwawiły mi odkąd pamiętam to diagnozę ; paradontoza, usłyszałam w wieku 40 lat, gdy zęby zaczęły sie chwiać. W Polsce jedyny sposób leczenia to most łączący wychylające sie zęby i usuwanie kamienia. Na szczęście mam zdrowe serce i urodziłam 2 dzieci z prawidłową wagą. Pacjentom z podobnymi problemami polecam preparaty Lakalut-(pasta super!) i listernyna.P.S. Cieszę się z nagrody dla Polaka.