Problem w nosie

Zwykle niedoceniany i lekceważony, mści się okrutnie na tych, którzy traktują go jak błahą przypadłość i nawet nie podejmują leczenia. Mowa o katarze, który, choć postrzegany jako niewinna dolegliwość, może okazać się brzemienny w skutkach, o ile nie jest właściwie leczony.

Nos u człowieka spełnia kilka ważnych zadań. Jest narządem oddechowym, zmysłu, rezonacyjnym w tworzeniu dźwięków mowy, a w kontakcie z alergenami wziewnymi stanowi obronę immunologiczną organizmu. Fizjologicznym torem oddychania u człowieka jest oddychanie przez nos (wyjątek stanowi oddychanie podczas wysiłku fizycznego przez usta, uznawane jako prawidłowe). Powietrze, przechodząc przez jamy nosa, ulega ogrzaniu, nawilżaniu i oczyszczeniu. Błona śluzowa tego organu jest także pierwszym miejscem kontaktu organizmu z drobnoustrojami i alergenami. Zawiera ona czynniki obronne nieswoiste, makrofagi, komórki tuczne, interferon, inhibitory proteaz i inne, a także swoiste czynniki obronne, jak limfocyty B i T, immunoglobuliny G, M, E, A oraz limfokiny.

Nieleczony trwa tydzień, a leczony 7 dni − tak brzmi popularne powiedzenie. Czy w świetle powyżej przytoczonych funkcji nosa, katar należy uznawać za błahą przypadłość?


Czym jest katar?

Najprościej mówiąc, jest to zapalenie błony śluzowej nosa, w przebiegu którego występują 2 (lub więcej) z następujących objawów:

- wydzielina z nosa
- niedrożność nosa
- kichanie
- świąd


Istnieje wiele klasyfikacji nieżytów nosa. Według jednej z nich wyróżnia się:

1. Nieżyty alergiczne
- sezonowe
- całoroczne

2. Nieżyty infekcyjne
- ostre
- przewlekłe − swoiste i nieswoiste

3. Inne


Katar sienny

Katar sienny, czyli pyłkowy nieżyt nosa jest najczęstszą postacią sezonowej alergii błony śluzowej nosa. Występuje ona w czasie pylenia chwastów, traw, zbóż, drzew. Objawami choroby są nagłe, trwające od kilku minut do kilku godzin:

- silne i często występujące napady kichania,
- cieknący katar z wytwarzaniem wodnistej wydzieliny,
- uczucie zatkania nosa z powodu obrzęku błony śluzowej nosa.

Niekiedy pojawiają się:

- łzawienie, świąd, pieczenie i przekrwienie spojówek,
- wrażliwość na światło,
- zaburzenia węchu,
- bóle głowy,
- zmęczenie i rozbicie,
- drażliwość.

Ich intensywność jest kwestią indywidualną, ale u niektórych pacjentów objawy te uniemożliwiają lub w istotny sposób ograniczają np. aktywność zawodową.


Całoroczny alergiczny nieżyt nosa (niesezonowy)

Przyczynami całorocznego alergicznego nieżytu nosa (niesezonowego) są najczęściej roztocza kurzu domowego i alergeny pokarmowe. Charakterystyczne objawy tego rodzaju alergii to: długotrwała niedrożność nosa, śluzowo-ropny katar, okresowo łzawienie, kichanie, przekrwienie spojówek.


Ostry nieżyt nosa

Często spotykaną infekcją, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, jest ostry nieżyt nosa, zwykle wywołany przez wirusy grypy, paragrypy, adenowirusy, coronawirusy, enterowirusy, myxowirusy. Choroba wylęga się około 2-4 dni. Czynnikami sprzyjającymi powstawaniu ostrego nieżytu nosa są m.in.:

- skrzywienie przegrody nosa,
- przerost migdałka gardłowego.

W przypadku spadku odporności ogólnej organizmu do pierwotnej infekcji może dołączyć wtórne zakażenie bakteryjne lub grzybicze. Rozróżnia się kilka faz ostrego nieżytu nosa. Pierwsza z nich trwa od kilku do kilkunastu godzin i nosi nazwę fazy wstępnej. Objawy są krótkotrwałe i niespecyficzne: drapanie w gardle, pieczenie w nosie. Kolejnym etapem jest wczesna faza nieżytowa, charakteryzująca się złym samopoczuciem, bólami głowy, podwyższeniem temperatury, wodnistym, bezbarwnym katarem. Po kilku dniach pojawia się faza śluzowa, w czasie której zniesiona jest drożność nosa, występuje mowa nosowa, łzawienie, upośledzenie węchu. W tym okresie mogą rozwinąć się powikłania, np.: ostre zapalenie zatok przynosowych, ucha środkowego, krtani i tchawicy, zapalenie płuc. Jeżeli po kilku dniach objawy ogólne ustępują i drożność nosa powraca, mówimy o fazie zdrowienia.


Przewlekły nieżyt nosa

Przewlekły nieżyt nosa może powstać na skutek działania czynników zewnętrznych:

- skrzywienie przegrody nosa,
- przerost migdałka gardłowego,
- długo zalegające ciało obce w nosie,
- jednostronne zarośnięcie nozdrzy tylnych,
- guz nosogardła

lub nawracających infekcji bakteryjnych.

Głównym objawem choroby jest zaleganie gęstej wydzieliny śluzowo-ropnej w jamach nosa oraz okresowo występująca niedrożność nosa. Mogą występować także okresowe łzawienie i wtórne zapalenie woreczka łzowego, pogorszenie węchu, utrata apetytu, bóle głowy.


Inne nieżyty nosa

Przyczynami nieżytu nosa mogą być także:

- praca w klimatyzowanych pomieszczeniach,
- czynniki fizyczne (zmiana temperatury, wilgotności otoczenia),
- zanieczyszczenie środowiska,
- nadużywanie preparatów obkurczających błonę śluzową nosa,
- stosowanie niektórych leków,
- zmiany hormonalne,
- zakażenia grzybicze,
- polipy nosa.

Warto zwrócić uwagę, na hormonalny nieżyt nosa, który występuje: w ciąży (od 2 miesiąca), w okresie pokwitania, w trakcie przyjmowania doustnych środków antykoncepcyjnych oraz estrogenów, a rzadziej w niedoczynności tarczycy. Często bagatelizowanym przez pacjentów schorzeniem jest polekowy nieżyt nosa, powstały na skutek stosowania leków α-adrenergicznych miejscowo obkurczających błonę śluzową nosa dłużej niż 7 dni. Preparaty te powodują nawrót obrzęku błony śluzowej po odstawieniu leku oraz uczucie zatkania nosa, co skłania chorego do ponownego ich używania. Niektóre leki, stosowane doustnie, takie jak: aspiryna, rezerpina (obecnie rzadko stosowana), inhibitory ACE, metyldopa, guanetydyna, fentolamina, β-blokery, a także NLPZ mogą także powodować zapalenie błony śluzowej nosa.


Nieżyt nosa u dzieci

W przypadku ostrego nieżytu nosa postępowanie lecznicze polega na podawaniu leków objawowych, takich jak: wapno, witamina C, rutyna. U niemowląt i małych dzieci należy ostrożnie stosować krople obkurczające do nosa ze względu na małą różnicę między dawką terapeutyczną a toksyczną. Dawka toksyczna może wywołać objawy ze strony układu krążenia i OUN. Należy unikać podawania kropli oleistych i maści do nosa, ponieważ hamują one ruch rzęsek, powodując zaleganie wydzieliny w jamach nosa. Leczenie nieżytów przewlekłych polega głównie na eliminacji czynników zewnętrznych oraz zapobieganiu infekcjom górnych dróg oddechowych oraz oczyszczaniu nosa.

Nowością na rynku farmaceutycznym jest balsam do smarowania klatki piersiowej, poprawiający drożność nosa, ułatwiający oddychanie (sosna, rozmaryn) i zapewniający spokojny sen dziecku. Może on być stosowany od pierwszych dni życia noworodka, z wyjątkiem wcześniaków.

Bibliografia:

1. Zapalenia górnych dróg oddechowych − codzienny problem w praktyce lekarza rodzinnego, „Medycyna Rodzinna” 5/2002, s. 154-160.
2. Schwarz G., Carlsson S., Alergie pokarmowe. Przyczyny. Rozpoznawanie. Prawidłowe Odżywianie, Warszawa 2003.
3. Otorynolaryngologia dziecięca, red. Mieczysław Chmielik, Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2004.

Autor: mgr farmacji Beata Chudzińska

Komentarze