probiotyki, czyli dobre bakterie

Odkrycie penicyliny zapoczątkowało erę antybiotyków. Kiedy jednak zauważono, że ich nadużywanie prowadzi do zaburzenia biocenozy organizmu, zaczęto szukać dla nich alternatywy. Tak zaczęła się kariera preparatów probiotycznych.

Pojęcie probiozy ukuł pod koniec XX wieku Ilja Iljicz Miecznikow – rosyjski mikrobiolog i zoolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny. Udowodnił on skuteczność bakterii jelitowych w walce z chorobami, jednak w dobie antybiotykoterapii jego koncepcja odeszła w zapomnienie. Dopiero rok 1989 stał się przełomem dla bakterii probiotycznych. W tym też roku Fuller Albright zdefiniował pojęcie probiotyku, określając go jako: „żywe, mikrobiologiczne uzupełnienie pokarmu”. W dzisiejszych czasach szczepy probiotyczne traktowane są jako alternatywa dla antybiotyków.


Żeby jednak uznać dany szczep za probiotyczny, musi on spełniać określane przez WHO/FSO kryteria:

• powinien być izolowany z organizmu człowieka,

• bezpieczny w zastosowaniu,

• oporny na działanie kwasów żółciowych i soków trawiennych,

• odporny na działanie środowiska o niskim pH,

• powinien mieć zdolność do kolonizacji jelita,

• wykazywać działanie antagonistyczne w stosunku do mikroorganizmów patogennych,

• powinien mieć pozytywny wpływ na metabolizm gospodarza,

• powinien mieć zdolność do modulowania odpowiedzi immunologicznej.

Określenie „probiotyk” zarezerwowane jest dla produktów lub preparatów farmaceutycznych, które wykazują działania potwierdzone badaniami laboratoryjnymi, przedklinicznymi czy klinicznymi:

• zawierają żywe bakterie probiotyczne lub komórki liofilizowane, poprawiają funkcjonowanie śluzówki układu pokarmowego,

• poprawiają wchłanianie wapnia, magnezu, fosforu i żelaza,

• pobudzają perystaltykę jelit i regulują motorykę przewodu pokarmowego,

• syntetyzują witaminy B1, B12, B2 i kwas foliowy,

• biorą udział w przemianie bilirubiny i cholesterolu.


Pamiętajmy, że jogurt probiotyczny różni się od zwykłego jogurtu naturalnego rodzajem bakterii, które:

• hamują przemiany prokancerogenów w kancerogeny, redukując jednocześnie powstawanie
nowotworów,
• wykazują zdolność do stymulacji aktywności układu immunologicznego,
• mają właściwości łagodzenia nietolerancji laktozy,
• mają właściwości antycholesterolowe,
• mają działanie przeciwalergiczne przez stymulację naturalnych przeciwciał.


W ludzkim jelicie znajdziemy ponad 400 gatunków bakterii, których masa dochodzi nawet do 2 kg, w jelicie grubym stanowią one nawet 50 proc. suchej masy. Skład ekosystemu człowieka zależy od regionu zamieszkania, klimatu, stosowanej diety, częstości zażywania antybiotyków, decydujące znaczenie ma również płeć, stres, wiek, przebyte choroby. Źródłem probiotycznych bakterii są preparaty farmaceutyczne, suplementy diety czy też produkty fermentowane, będące bogatym źródłem bakterii kwasu mlekowego. Występują one w połączeniach z tzw. prebiotykami tworząc symbiotyk.


Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości oddziałują korzystnie na zdrowie gospodarza. Wśród szczepów dobroczynnych bakterii należy wymienić:

• Lactobacillus acidophilus (ActiDigest, Baktimax, Beneflora, Biopron, EndolaC 4x4, FisioFlor, Forbactil, Gynoflor, Lacitrax, Linex Forte, Probio-Fix, ProbioLac Plus, Probioset, Prolactiv) – bakteria naturalnie występująca w produktach spożywczych, takich jak: mleko, nabiał, mięso czy produkty zbożowe. Obecność tej bakterii w jelicie człowieka hamuje rozwój patogennych organizmów dzięki zakwaszeniu środowiska, uczestniczy ona również w produkcji kwasu foliowego, niacyny i witaminy B6, wspomaga walkę z hipercholesterolemią, zmniejszając stężenie cholesterolu we krwi. Obecna w pochwie zapobiega tworzeniu się patogennych grzybów z rodziny Candida.

• Lactobacillus casei – (wchodzi w skład preparatów Acidolac, Acidolac Junior, Bactum, Baktimax, Beneflora, Bifoval, BioGaia, Bion 3, Bioosłona, Biopron, Biotic, Biotyk, Dicoflor, Ecovag, mFiberon C, FisioFlor, Forbactil, Gynoflor, Ido-Form Kid, Immubiotic, Inlactic, Labicid S4, Lacibios Femina, Lacidar, Lacidofil, Lacimax Ratiopharm, Lacitrax, Lactovaginal, Lakcid, Lakcid Forte, Lakcid L) – gatunek odpowiadający za fermentację mlekową, dodawany do produktów mlecznych renomowanych firm. Jest szczepem o udokumentowanych właściwościach probiotycznych. Działa hamująco na rozwój Helicobacter pylorii, wykazuje aktywność fagocytarną, co ma znaczenie w profilaktyce chorób nowotworowych.

• Lactobacillus plantarum – przedstawiciel bakterii kwasu mlekowego, wykazuje bardzo wysoką przeżywalność w przewodzie pokarmowym (do 75 proc.), co warunkuje skuteczną kolonizację jelita, jednocześnie przeciwdziałając rozwojowi patogennych bakterii.

• Lactobacillus rhamnosus – szczep preferowany w czasie i po antybiotykoterapii, przy zapaleniu jelit, w tym rzekomobłoniastym zapaleniu jelit, łagodzi zaparcia, m.in.: biegunki. Obecny w preparacie Lactovaginal, stosowany jest w celu przywrócenia i uzupełnienia prawidłowej flory pochwy.

• Lactobacillus bulgaricus – pomocna przy detoksykacji jelita grubego, pozwala strawić produkty mleczne.

• Bifidobacterium longum (Acidolac, Baktimax, Beneflora, Fiberon C, Ido-Form Kid, Immubiotic, LacidoBaby, Lacimax Ratiopharm, Linex Forte, ProbioLac Plus, Quatrum, Triflora – żywe kultury bakterii, Trilac, Zdrowisie Brzuchomocni) – obecnie szczep badany ze względu na zdolność hamowania rozwoju nowotworów wątroby.

• Bifidum bifidobacterium – wzmacnia odporność całego organizmu, stosowany w profilaktyce i leczeniu zakażeń jelitowych.

• Saccharomyces boulardii (Entedral, Enterol 250, Lacton Forte, UltralaC) – szczepy drożdży, obecne m.in.: w preparacie Enterol, znalazły zastosowanie w leczeniu ostrych biegunek zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci.


Prebiotyki to nietrawiony składnik żywności, który korzystnie wpływa na zdrowie przez selektywną stymulację
wzrostu jednego lub wielu szczepów bakterii probiotycznych. Jest to substancja dodawana do pożywienia w celu pobudzenia prawidłowej kolonizacji mikroflory jelitowej. Są to substancje białkowe, tłuszczowe, pochodne cukrów, które w formie niezmienionej docierają do jelita i stymulują prawidłową kolonizację.

Wśród prebiotyków są to:

• Fruktooligosacharydy (FOS),
• Inulina (IN),
• Oligofruktoza (OF),
• Ksylooligosacharydy,
• Maltooligosacharydy,
• Laktuloza,
• Lakcitol.

Autor: Magdalena Lorek

Komentarze