Powikłania poporodowe - rola farmaceuty

Większość aptek w Polsce nie jest przygotowana do prowadzenia pełnej opieki farmaceutycznej. Jednak nie zwalnia to farmaceuty z podjęcia opieki nad kobietami w okresie okołoporodowym, które bez wątpienia stanowią szczególną grupę.

W pierwszych dniach po porodzie w organizmie zachodzą bardzo dynamiczne zmiany. Mogą występować: bóle i skurcze w podbrzuszu, bolesność krocza czy rany po cesarskim cięciu, trudności w oddawaniu moczu i stolca, popuszczanie moczu, hemoroidy, zmęczenie, fałdy na brzuchu, problemy z piersiami, „baby blues", krwotok poporodowy, zakażenie poporodowe czy zaburzenia zakrzepowo-zatorowe. Oczywiście, nie wszystkie powikłania dotyczą każdej kobiety w połogu. Z wieloma z powyższych dolegliwości pacjentka powinna zgłosić się do położnej, konsultantki laktacyjnej czy lekarza. Jest to o wiele prostsze w początkowym okresie połogu, kiedy znajduje się ona pod opieką oddziału położniczego. Jednak po wyjściu ze szpitala w przypadku jakichkolwiek powikłań pierwszej pomocy będzie prawdopodobnie szukać w aptece. Opieka farmaceutyczna nad kobietą w połogu powinna polegać na pomocy w doborze właściwych produktów (w tym leków), a w sytuacjach niepokojących nakłonieniu pacjentki do zgłoszenia się do specjalisty. W poniższym opracowaniu zwracam Państwa uwagę na wybrane powikłania poporodowe.


Nacięcie krocza

Około 70 proc. pacjentek rodzących siłami natury doznaje mniejszych lub większych obrażeń krocza. Ponadto w Polsce w wielu wypadkach nadal dokonuje się nacięcia krocza (epizjotomii) w czasie porodu. Zabieg ten budzi wiele kontrowersji. Ma zarówno liczne grono przeciwników, jak i zwolenników. Przeprowadzone badania wskazują, że nacięcie krocza zwiększa ryzyko:


- wystąpienia pęknięcia III i IV stopnia,

- infekcji (włączając w to infekcje ze skutkiem śmiertelnym),

- przedłużonego gojenia się rany,

- bolesności krocza,

- dyspareunii (nawet rok po porodzie).


Może być również przyczyną problemów emocjonalnych oraz psychologicznych.

Pęknięte lub nacięte krocze wymaga właściwej higieny. Kobietom w połogu należy zalecać stosowanie podkładów ginekologicznych lub większych chłonnych podpasek (bezwzględnie odradzać tampony). Najlepiej sprawdzają się produkty bawełniane. Do utrzymywania podkładu na właściwym miejscu służą majtki poporodowe. Polecajmy te, wykonane z siateczki, umożliwiające swobodny przepływ powietrza. Podkłady czy podpaski powinny być bardzo często zmieniane, a rana często wietrzona. Poza rekomendacją właściwego produktu farmaceuta powinien również zwrócić uwagę na pozostałe elementy właściwej higieny:


- mycie krocza letnią wodą po każdym oddaniu moczu czy stolca

- osuszanie rany po kąpieli i podmyciu suszarką do włosów (letni strumień powietrza) lub jednorazowymi chusteczkami.


W przypadku opuchnięcia krocza warto zaproponować stosowanie zimnych kompresów.


Natomiast do podmywania gojącego się krocza polecajmy:

- napar z nagietka,

- napar z kory dębu,

- napar z arniki,

- roztwór chlorowodorku benzydaminy (działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie i antyseptycznie, przez co zmniejsza możliwość nadkażenia rany i zapobiega infekcjom).


Kobietom w połogu stanowczo należy odradzać wykonywanie nasiadówek, ponieważ mogą one przyspieszyć rozpuszczanie się szwów. Gojące się krocze, a także inwolucja macicy mogą być źródłem poważnego dyskomfortu, dlatego niekiedy konieczne jest zalecenie środka przeciwbólowego (paracetamolu) pomiędzy karmieniami.


Hemoroidy

Kolejnym popularnym problemem zdrowotnym kobiet w połogu są guzki krwawnicze. Rolą farmaceuty jest zwrócenie uwagi na właściwą dietę, bogatą w błonnik. Ponadto w łagodzeniu dolegliwości bólowych pomocne są maści, dostępne bez recepty.


Szew po cesarskim cięciu

W pielęgnacji ran i szwów pooperacyjnych świetnie sprawdza się preparat z octenidyną. Jest on dobrze tolerowany przez błony śluzowe i skórę. Natomiast do leczenia świeżych i dojrzałych blizn wykorzystuje się preparaty silikonowe. Zmniejszają one ryzyko nieprawidłowego bliznowacenia, rozjaśniając, wygładzając je i poprawiając ich elastyczność. Godne uwagi są silikonowe plastry - niewidoczne, bezwonne, nie brudzące bielizny.


Problemy z piersiami

W pierwszych dniach po porodzie produkcja mleka nie jest unormowana. Piersi mogą nagle stać się duże, obrzmiałe i bolesne. Jest to okres przejściowy, który ulegnie normalizacji w ciągu kilku dób. W celu zhamowania laktacji można zalecić pacjentce szałwię (napar lub tabletki). Ulgę obolałym piersiom na pewno przyniosą chłodne żelowe kompresy. Kobieta może również uskarżać się na bolesność brodawek. Dolegliwość ta jest zwykle spowodowana nieprawidłowym przystawianiem dziecka do piersi. W rozmowie z pacjentką, uskarżającą się na bolesność brodawek, warto zasugerować spotkanie z konsultantką laktacyjną. Ponadto możemy zaproponować preparaty o silnych właściwościach nawilżających i natłuszczających. Niezwykle pomocne są osłony separujące brodawki, które ułatwiają proces gojenia. Należy pamiętać, iż zaczerwieniona brodawka może być objawem zakażenia drożdżakami.



Kiedy do specjalisty?

Farmaceuta powinien kierować pacjentkę do lekarza, jeśli uskarża się ona na:


- podwyższoną temperaturę ciała (38 st. C) przez 24 godziny - może wskazywać na zakażenie poporodowe (zwane połogowym),

- silny lub nawracający ból krocza - możliwe tworzenie się krwiaka,

- nagły wzrost odchodów połogowych lub pojawienie się ich nieprzyjemnego zapachu - prawdopodobieństwo zakażenia,

- dużą bolesność piersi, której towarzyszy gorączka do 40 st. C - prawdopodobne zapalenie sutka,

- obrzęk, ból czy zapalenie w obrębie podudzia - możliwe powikłania zakrzepowo-zatorowe (zwłaszcza po cięciu cesarskim),

- nietrzymanie moczu (z wyjątkiem nietrzymania przy kichaniu lub kaszlu), ból przy oddawaniu moczu - mogą sugerować zakażenie.


Stan wskazujący na depresję poporodową czy psychozę również wymaga wizyty u specjalisty. Objawami depresji poporodowej są: lęk, obniżenie nastroju, drażliwość, zmęczenie, wahania nastroju, ambiwalencja w stosunku do dziecka, zmniejszenie lub zanik libido. Natomiast do objawów psychozy połogowej należą: bezsenność lub bardzo wczesne przebudzenia, nadmierna aktywność, zmienność nastroju, zaburzenia orientacji, omamy, brak krytycyzmu, myśli prześladowcze.


Powikłania okołoporodowe - skala problemu

Najważniejszą przyczyną bezpośrednią zgonów związanych z macierzyństwem są zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (odpowiadają za jedną trzecią przypadków śmiertelnych). Rzadziej śmierć następuje z powodu chorób przebiegających z nadciśnieniem czy krwotokiem. Według statystyki umieralności, wskaźnik zgonów kobiet w okresie ciąży, porodu i połogu wynosi w Polsce 4,4 na 100 000 urodzeń. Jest to jedna z niższych wartości w Europie.

Autor: mgr farm. Beata Chudzińska

Komentarze