Perfumy - pachnąca podróż w czasie

Śmiało można powiedzieć, że dzieje perfum są tak stare jak historia ludzkości.  W końcu pierwsze pachnidła pojawiły się w starożytności, a ich naturalnym źródłem były rośliny i zwierzęta.

Historia perfum sięga starożytnego Egiptu, w którym służyły one docelów leczniczych, rytualnych, a także do zabiegów kosmetycznych. Ich cena przekraczać mogła nawet wartość złota i srebra o tej samej masie. Było to wynikiem m.in. wysokich kosztów transportu perfum z odległych miejsc. Należały one do produktów luksusowych, których używano w świątyniach oraz domach możnych. Handel substancjami zapachowymi i ich składnikami trwał przez cały okres starożytności, czego dowodzą przekazy antycznych autorów. Jednak egipskie czy rzymskie perfumy znacznie różniły się od produktów współczesnych. Ponieważ nie znano destylacji alkoholu, do ich wyrobu stosowano np. metodę zimnego czy gorącego zamaczania w tłuszczu. Perfumy miały więc postać oleistą i służyły do wcierania w ciało. Antyczne pachnidła zawierały takie składniki, jak: olej z gorzkich migdałów, oliwa z oliwek, kardamon, miód, tatarskie ziele, żywica terpentynowa, mirra, szafran, olejek żołędziowy, cynamon i inne.



Co tkwi w perfumach?

Głównymi składnikami współczesnych perfum są:
• olejki zapachowe, pozyskiwane poprzez ekstrakcję i zatężanie czynników z wybranych części roślin (rzadko zwierząt), np. kwiatu jaśminu, liści mięty lub (dużo częściej) poprzez mieszanie syntetycznych związków chemicznych o silnym zapachu,
• środki homogenizujące, dodawane do perfum w celu uzyskania jednolitego roztworu (mieszaniny tłuszczów – balsamy; bezwonne amfifilowe polimery),
• środki wzmacniające zapach olejków (wysokowrzące, mało lotne produkty, które często same posiadają nieprzyjemny zapach, np. merkaptany i aminy o dużej masie cząsteczkowej, piżmo, cybet, ambra, kastoreum),
• rozpuszczalnik – etanol lub mieszanina lekkich alkoholi alifatycznych. Ciekawymi produktami są ambra oraz tran, które spełniają dwojaką rolę – środka wzmacniającego i homogenizującego.

Mieszaniny olejków i środków wzmacniających nazywa się kompozycjami zapachowymi, które decydują o niepowtarzalnym zapachu danej marki perfum czy całej linii „perfumowanych” produktów kosmetycznych. Na kompozycję zapachową składa się nawet kilkadziesiąt składników, które dzieli się na tzw. nuty zapachowe. Związki najwolniej uwalniane do powietrza stanowią nutę bazową (środki wzmacniające, „najcięższe” składniki olejków zapachowych). Substancje o średniej lotności i słabej intensywności zapachu stanowią nutę średnią (nazywaną też łączącą czy sercową). W niektórych kompozycjach nie jest świadomie odczuwana, ale jej rolą jest łączenie pozostałych nut w jednolitą zapachową
całość. Dominują w niej zapachy korzenne i kwiatowe. Nuta wysoka (zmysłu, głowy)
składa się ze związków o bardzo intensywnym zapachu i dużej lotności. Tworzą ją lekkie i świeże zapachy owocowe, które są świadomie odczuwane natychmiast po otwarciu perfum.



Zapachy pochodzenia naturalnego

Dwoma historycznymi źródłami substancji zapachowych są rośliny i zwierzęta. Mimo ogromnego rozwoju przemysł perfumeryjny jest mocno powiązany z naturalnymi aromatami.
Nadal istnieją zapachy, które otrzymane syntetycznie są o wiele droższe niż pozyskane z oryginalnych źródeł. Chemicy w surowcach roślinnych poszukują również nowych związków, które mogłyby stać się podstawą łatwego i taniego uzyskiwania kolejnych, często bardziej egzotycznych produktów. Pierwszą sztucznie wyprodukowaną substancją aromatyczną był cynamon (1856 r. (!), kluczowy element – aldehyd cynamonowy). Kolejne zsyntetyzowane związki zapachowe to: kumaryna (1868 r.), jonon (o zapachu fiołków, 1893 r.), pochodne chinoliny (aromat wyprawionej skóry). Odkryto, że powszechnie znany zapach
róż można uzyskać z geraniolu, cytronelolu i 2-fenyloetanolu, które są tanie i pachną równie ładnie. Słodkie zapachy kwiatów tropikalnych otrzymuje się z antranilanu metylu. Niezwykle
popularny jaśminowy absolute zawiera ponad 200 składników. Większość z nich została już zidentyfikowana, np. cis-jasmon i cis-jasmonian metylu, alkohol i octan benzylowy,
benzoesan benzylu, benzoesan cis-3-heksenylu, N-acetyloantranilan metylu, krezol, eugenol, indol, linalol. Mieszanina tych wszystkich składników w odpowiednich proporcjach tworzy imitację naturalnego produktu. Podstawowe nuty dzisiejszych perfum (kiedyś pochodzenia
zwierzęcego) są wynikiem syntezy chemicznej. Najpopularniejsze z nich to: piżmo, cybet, kastoreum i ambra.



Piżmo

Charakteryzuje się silnym zapachem amoniaku, a po rozpuszczeniu w alkoholowym roztworze nabiera zmysłowego aromatu. Jest wydzieliną gruczołów okołoodbytniczych piżmowca (Moschus moschiferus), ssaka żyjącego w górskich lasach Azji. Ze względu na ochronę gatunku naturalne piżmo jest zastępowane syntetycznymi produktami. Części niektórych roślin mają podobny zapach, co również jest wykorzystywane w przemyśle
perfumeryjnym (np. korzenie dzięgiela, uprawianego w Europie Środkowej i nasiona tropikalnej rośliny Hibiscus abelmoschus).



Cybet

W stanie surowym ma mocny, fekalny zapach. Po rozpuszczeniu posiada kwiatowo-piżmowy
aromat i jest używany przy produkcji perfum od ponad dwóch tysięcy lat. Podobno był ulubionym zapachem Kleopatry. Cybet jest wydzieliną gruczołów okołoodbytniczych kilku
ssaków z podrodziny wiwerowatych nazywanych cybetami (samców i samic). Podstawowym składnikiem wpływającym na jego aromat jest cybeton.



Kastoreum

To oleista substancja, o miłym, zmysłowym, skórzanym zapachu, pochodząca z gruczołu analnego bobra (dzikiego lub hodowlanego). Po rozcieńczeniu ma przyjemnie słodki aromat.



Ambra

Charakteryzuje się zapachem porównywalnym do końskiego potu i zapachu morza. Do otrzymania tego aromatu współczesny przemysł perfumeryjny używa syntetycznych produktów, często pochodnych sklareolu, znajdującego się w szałwii. Naturalna ambra jest prawdopodobnie wynikiem niestrawności lub zaparcia wieloryba. Ma postać szarobrunatnej bryły wielkości pięści lub ludzkiej głowy, wydalanej przez zwierzęta. Zbierano ją z plaż, a także wydobywano, sondując lancami zawartość jelit wielorybów (przede wszystkim kaszalotów). Rodzaje „perfumowanych” produktów W zależności od zawartości olejków zapachowych wyróżnia się:
• parfum (perfumy)
– 20-43 proc.,
• eau de perfum (woda perfumowana) –10-20 proc.,
• eau de toilette (woda toaletowa) – 5-10 proc.,
• eau de Cologne (woda kolońska)– 3-5 proc.,
• eau fraiche (woda odświeżająca) –1-3 proc.

Nazwa produktu umieszczona na flakonie odzwierciedla więc stężenie kupowanego roztworu.
Na cenę ma wpływ kilka czynników: jakość i ilość esencji zapachowej oraz jakość rozpuszczalnika.

Autor: Beata Chudzińska

Komentarze