Nikotyna bez tajemnic

Czy można walczyć  z nałogiem palenia, nie rezygnując z nikotyny? Tak, ponieważ nikotynowa terapia zastępcza jest popularną i najlepiej zbadaną metodą farmakologicznego leczenia tego uzależnienia.

W Farmakopei Polskiej VIII wiele nowych substancji zostało sklasyfikowanych jako związki bardzo silnie działające (wykaz A). Było to przyczyną dość dużego zamieszania w naszych aptekach, głównie z powodów czysto technicznych. Okazało się, że zazwyczaj niewielkie szafki A nie są w stanie pomieścić wszystkich „nowych trucizn”, przy jednoczesnym zachowaniu rozdziału leków OTC oraz Rx, nie zapominając o postaci leku. Wiele dyskusji w naszym środowisku wywołało między innymi umieszczenie w tej grupie produktów leczniczych nikotyny, będącej składnikiem preparatów wydawanych bez recepty. Warto przypomnieć jej właściwości oraz możliwe działania niepożądane.


W jakiej postaci?

Nikotyna dostępna w postaci leczniczych gum do żucia, plastrów przezskórnych, tabletek podjęzykowych, tabletek do ssania oraz wkładów do inhalacji ułatwia pacjentowi zerwanie z nałogiem palenia. Nikotynowa terapia zastępcza jest popularną i najlepiej zbadaną metodą leczenia farmakologicznego. Dzięki niej szanse na porzucenie nałogu rosną dwukrotnie. Założeniem terapii jest dostarczanie pacjentowi coraz mniejszych dawek nikotyny, aż do całkowitego jej odstawienia. Metoda ta eliminuje inne substancje, przyswajane przez organizm podczas wypalania papierosa. Jednocześnie, zapewniając pewne stężenie nikotyny we krwi, redukuje przykre objawy zespołu odstawiennego.


Nikotynowa terapia zastępcza

Nazwa „nikotyna” pochodzi od nazwiska francuskiego dyplomaty na dworze portugalskim, żyjącego w XVI w., popularyzatora palenia i wciągania tytoniu w celach medycznych – Jeana Nicota. Alkaloid ten jest agonistą receptorów nikotynowych obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego i ma wyraźny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Oddziałuje na systemy nagradzania w mózgu. Zwiększa ilość dopaminy w połączeniach międzyneuronalnych, która daje odczucie przyjemności po zapaleniu papierosa, wzmacnia uzależnienie. Z kolei obniżenie jej poziomu w centralnym układzie nerwowym odpowiada za objawy odstawienia po rzuceniu palenia. Należą do nich:

• głód nikotynowy – ma miejsce już po kilku godzinach od zapalenia ostatniego papierosa i trwa nawet kilka tygodni

• wzmożony apetyt, który jest przyczyną zwiększenia masy ciała (przy braku właściwej diety i aktywności fizycznej),

• zaparcia, biegunki,

• zawroty głowy i dreszcze,

• zaburzenia ze strony układu nerwowego – trudności z koncentracją, obniżenie nastroju, drażliwość, złość lub frustracja, niepokój, bezsenność, niecierpliwość,

• kaszel.

Dlatego leczenie uzależnienia od nikotyny – obok nikotynowej terapii zastępczej i psychoterapii – może być prowadzone z zastosowaniem np. leków antydepresyjnych. W czasie substytucji nikotyną mogą wystąpić objawy niepożądane, analogiczne do tych, które mają miejsce w czasie przyjmowania jej inną drogą.


Do najczęściej spotykanych zaliczane są:

• zaburzenia psychiczne (bezsenność, drażliwość),

• zapalenie gardła,

• zaburzenia żołądka i jelit (nudności, wymioty, zgaga, czkawka, podrażnienia lub owrzodzenia jamy ustnej, biegunka, wzdęcia, niestrawność).

Pacjent powinien być świadomy, że gumy do żucia z nikotyną stosuje się maksymalnie przez 12 tygodni, a napoje, takie jak kawa i soki (o kwaśnym odczynie) zmniejszają wchłanianie nikotyny przez błonę śluzową policzka. Dlatego zalecane jest wstrzymanie się od jedzenia i picia ok. 15 minut przed zastosowaniem gumy czy tabletki, a także w czasie ich żucia lub ssania. Terapia plastrami powinna trwać ok. 8 tygodni. Należy dokładnie oglądać miejsca ich aplikacji na skórze ze względu na możliwość wystąpienia reakcji alergicznych.

Warto wspomnieć pacjentowi o możliwych zaburzeniach snu w czasie trwania terapii plastrami. W takich przypadkach trzeba ściągać 24-godzinne plastry przed snem albo używać preparatów o 16-godzinnym uwalnianiu. Nikotynowa terapia zastępcza jest przeciwwskazana u osób z niestabilną lub nasilającą się dławicą piersiową, dławicą Prinzmetala, ciężkimi zaburzeniami rytmu serca, u osób po niedawno przebytym zawale mięśnia sercowego czy udarze niedokrwiennym mózgu. W przypadku tabletek do ssania z nikotyną należy wspomnieć, że są one słodzone aspartamem i w związku z tym nie mogą ich stosować chorzy na fenyloketonurię. Połknięcie takiego środka może nasilić objawy chorób np. u pacjentów z czynnym zapaleniem przełyku, zapaleniem jamy ustnej czy gardła.

Autor: Beata Chudzińska

Komentarze