Nie tylko zemsta faraonów

Podróżowanie, zwiedzanie, a także smakowanie nowych, nieznanych potraw niesie ryzyko zatruć pokarmowych. A te potrafią skutecznie zepsuć wakacje.

Zatrucia pokarmowe wywołują różne szczepy pałeczek Salmonella, a także wirusy jelitowe z różnych grup systematycznych. Chociaż ich objawy są często podobne, możemy wymienić kilka cech różnicujących niektóre infekcje, np. salmonellozę, zakażenia gronkowcowe czy botulizm.


Salmonella

Jeśli biegunka pojawia się w czasie 8-36 godzin po zjedzeniu jaj na miękko, sadzonych czy po wiedeńsku, lodów, kremów lub tatara, może to wskazywać na salmonellozę. Rezerwuarem chorobotwórczych drobnoustrojów są także: drób, wyroby mleczarskie i mięso. Bakteria ta jest przyczyną aż 80-90 proc. zatruć w Polsce. Pałeczki przedostawszy się do jelit, osiedlają się na powierzchni nabłonka jelitowego. Po okresie wylęgania pojawia się biegunka, która jest reakcją obronną organizmu na toksyny. Ich eliminację można przyspieszyć lekami wiążącymi je w świetle jelit (preparaty cholestrymany i taniny).W pierwszych dwóch-trzech dniach zaleca się dodatkowo jeść kleiki ryżowe i suchary.

Często chorzy na salmonellozę uskarżają się nie tylko na biegunkę, ale także na nudności, wymioty oraz gorączkę, czego wynikiem jest nasilona utrata wody. Dlatego tak ważne jest nawodnienie organizmu. Pacjent powinien przyjmować płyny o temperaturze pokojowej oraz uzupełniać elektrolity. W przypadku ciężkich zatruć wskazana jest antybiotykoterapia.


Staphylococcus aureus

Dla zatruć gronkowcowych charakterystyczny jest krótki okres (6 godzin) dzielący spożycie zakażonego pokarmu od pojawienia się objawów. Zakażona tym drobnoustrojem może być żywność bogata w węglowodany, np. ciasta z bitą śmietaną lub kremem oraz produkty mleczarskie, mięso, drób, ryby. Przebieg zatrucia jest zwykle łagodny – dominują symptomy nieżytu żołądka, u części chorych występuje biegunka lub gorączka. Dolegliwości ustępują w ciągu 1-3 dni. Podobnie jak w salmonellozach, zaleca się leczenie objawowe.


Botulizm

Bardzo groźną dla chorego postacią zatrucia pokarmowego jest botulizm. Do zakażenia dochodzi po spożyciu żywności zanieczyszczonej wytworzonymi przez laseczki Clostridium botulinum toksynami, np. z niewłaściwie wytwarzanych i przechowywanych konserw mięsnych, rybnych, warzywnych, wekowanego w warunkach domowych mięsa. Objawami zatrucia są: nieżyt żołądkowo-jelitowy, silne osłabienie i znużenie, zaburzenia neurologiczne – podwójne lub zamazane widzenie, światłowstręt, trudności w mówieniu i połykaniu, zaparcie, w ciężkich postaciach – zaburzenia oddychania na skutek osłabienia mięśni oddechowych. Zatrucie to może doprowadzić do śmierci, dlatego niezwłocznie należy choremu podać antytoksynę botulinową. Leczeniem uzupełniającym jest wyrównanie niedoborów wodnych, elektrolitowych oraz podawanie witamin.


Biegunka podróżnych – „zemsta faraonów”

Drobnoustrojem powodującym zapalenie żołądka i jelit u osób podróżujących do krajów tropikalnych, subtropikalnych lub o niskim poziomie higieny jest Escherichia coli. Najczęściej w ciągu 1-2 dni po zakażeniu pojawiają się kurczowe bóle brzucha i biegunka bez domieszki śluzu. Zatruciu nie towarzyszy gorączka. Biegunka podróżnych zwykle stopniowo przechodzi po 3-4 dniach, w momencie ustalenia się nowej równowagi bakteryjnej w obrębie jelita. Leczenie polega na uzupełnianiu płynów i elektrolitów oraz podawaniu probiotyków.


„Obierz, usmaż lub zapomnij”

Profilaktyka zakażeń polega na stosowaniu się do zasady: „obierz, usmaż lub zapomnij”. Zrezygnuj więc w trakcie pobytu w nowym miejscu, zwłaszcza w krajach tropikalnych, z:


- lodu do napojów,
- surówek owocowych i warzywnych,
- niedogotowanego mięsa,
- surowych owoców morza,
- napojów z ulicznych dystrybutorów.


Woda, z której korzystamy – także ta do mycia zębów – powinna pochodzić z bezpiecznych źródeł, np. butelkowana ze sklepów.


Niezwykle ważne jest:

- przestrzeganie podstawowych zasad higieny (bardzo częste mycie rąk),
- spożywanie warzyw i owoców tylko po dokładnym umyciu ich w wodzie i spłukaniu przegotowaną wodą,
- unikanie kąpieli w niesprawdzonych i niepoleconych przez organizatorów wyjazdu zbiornikach wodnych.


Przede wszystkim dieta

Pierwszym krokiem jest uzupełnianie płynów i elektrolitów. Należy więc pić przegotowaną lub niegazowaną wodę, alkaliczną wodę mineralną, herbatę, rozcieńczone soki owocowe, bogate w potas: pomidorowy, ananasowy, bananowy, pomarańczowy, płyny nawadniające zawierające glukozę i elektrolity. Tych ostatnich nie należy mieszać z sokami czy preparatami mlecznymi. Płyny powinny być zawsze ciepłe, ponieważ zimne – zwłaszcza pite na pusty żołądek – powodują pobudzenie perystaltyki jelit.

W czasie problemów żołądkowo-jelitowych należy wyłączyć z diety produkty mleczne, kawę, alkohol, czerwone mięso, większość owoców i warzyw. Menu powinno być ubogie w tłuszcze, które przez działanie żółciopędne pobudzają perystaltykę przewodu pokarmowego, a jednocześnie bogate są w białko (hamuje ono ruchy robaczkowe).

Do tego włączyć można leczenie objawowe – preparaty dostępne bez recepty o działaniu:


- ściągającym: kora dębu, galasówki, liście borówki brusznicy, jagody borówki czernicy, kłącze wężownika, kłącze pięciornika,
- absorpcyjnym: m.in. węgiel leczniczy,
- nawadniającym.


Nie należy stosować środków przeciwwymiotnych – wystarczy samo nawadnianie organizmu. Po ok. 12 godzinach od ostatniego luźnego stolca można spożywać klarowne zupy, krakersy, grzanki, lekko czerstwy chleb. Następnie stopniowo należy wprowadzać do diety rosół, ryż, pieczone ziemniaki.


Mgr farm. Beata Chudzińska, farmaceuta praktyk, publikuje także w „Magazynie Aptekarskim” – piśmie branżowym dla farmaceutów


Bibliografia:

Hałoń A., Samet A., Gładysz A., Leczenie biegunek – praktyczne spojrzenie na współczesne możliwości i ograniczenia terapii, „Przewodnik lekarza”, 5/2001.

Autor:

Komentarze